19 قاڭتار, 2011

ەكى الىپتىڭ ساۋداسى قىزادى-مىس

5 مين
وقۋ ءۇشىن
بۇگىن قىتاي باسشىسى حۋ تسزينتاو اقش-قا رەسمي ساپارمەن كەلەدى. ساپار بارىسىندا اقش-پەن اراداعى ساۋدا بايلانىستارىن دامىتۋعا قادام جاسالادى دەپ كۇتىلۋدە. اتاپ ايتقاندا, قىتاي اقش-تان 1 ملرد. دول­لاردان استام قاراجاتقا «بوينگ» ۇشاقتارىن جانە باسقا دا تاۋارلار ساتىپ الۋعا كەلىسىم-شارتتار جاساسادى دەپ كۇتىلۋدە. ال اقش-تىڭ تايۆانعا قارۋ-جاراق ساتۋىن تىيۋ سياقتى ماسەلە­لەردە ەكى جاقتى كەلىسىمگە قول جەتكىزۋ ءالى دە وڭاي ەمەس دەگەن بولجام ايتادى ساراپشىلار. اڭداماي سويلەگەن, اۋىرماي ولەدى وتكەن نومىردە ماسكەۋدىڭ بۇرىنعى مەرى يۋري لۋجكوۆتىڭ لاتۆيادا تۇرعىسى كەلەتىنىن جازعان بولاتىنبىز. وندا بۇ­رىن­عى مەردىڭ لاتىش ەلىندە ءبىراز جىلجىمايتىن م ۇلىكتەرى دە بار ەكەندىگى ايتىلعان. بىراق, لاتۆيا بيلىگى ماسكەۋلىك قوناقتىڭ ءوز ەلدەرى تۋرالى دۋانباسى بولىپ جۇرگەندە ايتقان كەيبىر كەلەڭسىز سوزدەرىن ەسكە الىپ, ونى «قارا تىزىمگە» ەنگىزىپ قويىپتى. ەندى يۋ.لۋجكوۆتىڭ لاتۆيانىڭ ازاماتى رەتىندە تىركەلىپ الىپ, ەۋروپانى ەركىن ارالايمىن دەگەن ارمانىنا قول جەتكىزە المايتىن ءتۇرى بار. سوڭعى 6 ايداعى ەڭ ۇلكەن جارىلىس كەشە يراكتىڭ تيكريت قالاسىندا پوليتسيا قاتارىنا جاڭادان قابىلدانعاندارعا جاقىن جەردە جارىلىس بولىپ, 50-گە جۋىق ادام قازا تاپتى. سونىمەن قاتار, 100-دەن ارتىق ادام ءتۇرلى دەڭگەيدەگى جاراقات الدى. بۇل قالا ساددام حۋسەيننىڭ تۋعان جەرى بولىپ تابىلادى. سالاحۋددين پروۆينتسياسى اكىمشىلىگى باس­شىسىنىڭ ورىنباسارى بۇل ءىس «ءال-كايدانىڭ» جاساعان قىرعىنى دەپ وتىر. قازىر تەراكتىنى جاساعانداردى انىقتاۋ بويىنشا قىلمىستىق ءىس جۇرگىزىلۋدە. بۇل يراكتا سوڭعى جارتى جىلدا ەڭ ۇلكەن ادام شىعىنىن اكەلگەن لاڭكەستىك دەپ باعالانۋدا. دەپۋتاتتار قاتتى شامدانىپ قالىپتى ارمەنيا پارلامەنتىنىڭ دەپۋتاتتارى قاتتى دۇرلىگىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا, ءۇش دەپۋتات وزدەرىن رەسەيدە قوزعال­عان قىلمىستىق ىسكە قاتىسى بار دەپ جاريالاعان وپ­پوزي­تسيالىق «ايحاحان جاماناك» باسىلىمىن سوتقا بەرگەن. دەپۋتاتتار باسىلىمنان مالىمدەمەنى جوققا شىعارۋدى جانە مورالدىق شىعىن رەتىندە 7,5 ملن. درام (20,5 مىڭ دوللار شاماسىندا) ءوندىرۋدى تالاپ ەتۋدە. وپپوزيتسيالىق باسىلىم جال­عىز بۇلاردى ەمەس, رەسەيلىك باسىلىمدارعا سۇيەنىپ, باسقا دا كوپتەگەن ادامداردى قىلمىستىق توپتارعا قاتىستى دەپ جاريالاعان بولاتىن. بىراق ولار ازىرشە دەپۋتاتتارداي شامدانا قويعان جوق. دابىرا ما, الدە شىندىق پا؟ گەرمانيالىق جۋرناليستەر سەنساتسيالىق مالىمدەمە جاسادى. ولار وسىدان 25 جىل بۇرىن قاستاندىقپەن ءول­تىرىل­گەن شۆەتسيا پرەمەر-ءمينيسترى ۋلوف پالمانىڭ كىمنىڭ قولىنان مەرت بولعانىن تاپتىق دەپ جار سالىپ جاتىر. باسىلىمداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, 65 جاستاعى قانىشەر قازىر زاگرەب قالاسىندا تۇراتىن كورىنەدى. بۇل حاباردى ولارعا بۇرىنعى يۋگوسلاۆيانىڭ ارناۋلى قىزمەتىندە ىستەگەن وفيتسەر ۆينكو سينديچ جەتكىزگەن. ونىڭ سوزىنە سەنسەك, بۇرىن گامبۋرگ قا­لاسىندا تۇرعان قاندىقولدى يۋگوسلاۆيالىق ارناۋلى قىزمەت ستوكگولمگە ۋلوف پالمانى ولتىرۋگە جۇمساعان. سەنۋ وڭاي ەمەس, ءبى­راق ۋلوف پالماعا قاتىستى قىلمىستىڭ ءالى اشىلماعانى بەلگىلى. جاڭالارىنىڭ 70 پايىزى «ەسكىلەر» ۇزاققا سوزىلعان ءارى-سارىلىكتەن سوڭ اقىرى مولدوۆادا ۇكىمەت جاساقتالدى. سوڭعى 1,5 جىل­دا وتكەن ءۇشىنشى سايلاۋدىڭ نەگىزىندە ءاي­تەۋىر پارلامەنتتىك كوپشىلىككە قول جەتكىزىلدى. قازىر «ەۋروپالىق ينتەگراتسيا جولىنداعى اليانس» دەپ اتالعان پارلامەنتتىك كوپشىلىككە ليبەرالدى, دەموكراتيالىق جانە ليبەرالدى-دەموكراتيالىق دەپ اتالاتىن ءۇش پارتيا ەنەدى. ولار پارلامەنتتەگى 101 دەپۋتاتتىڭ 59-ىن قۇراپ وتىر. ءسويتىپ, ۇزاققا سوزىلعان تالاستان كەيىن مولدوۆا دا كوممۋنيستەردى وكىمەت باسىنان بەيبىت جولمەن تايدىردى. بىراق ۇكىمەت قۇرامىنا بۇرىنعى مينيسترلەردىڭ 70 پايىزىنا جۋىعى قايتادان ەنگىزىلدى. قانىشەر جاۋاپقا تارتىلار ما ەكەن؟ رۋاندادا وسىدان 17 جىل بۇرىن بولعان گەنوتسيدتى جاساۋشىلاردىڭ بىرىنە گەرمانيادا سوت پروتسەسى باستالدى. 54 جاستاعى ونوسفور رۋابۋكومبەنى وسىدان جارتى جىل بۇرىن نەمىس پوليتسەيلەرى وزدەرىندە تۇتقىنداعان ەكەن, سودان بەرى قىلمىستى ءىس جۇرگىزىلىپ كەلگەن. حۋتۋ تايپاسىنا جاتاتىن ول تۋتسي تايپاسىن قىرۋعا باعىت­تالعان 1994 جىلعى ءۇش شابۋىلدى ۇيىمداستىرعان دەپ ايىپ­تالۋدا. سول شابۋىلداردىڭ كەسىرىنەن بولجاممەن العاندا 3700 ادام كوز جۇمعان. جالپى, وسى ەلدە ءوزارا بولعان قىرعىن سوعىس­تاردىڭ سالدارىنان 1 ملن.-عا جۋىق ادام قازا تاپقان دەگەن بولجام بار. تۇك شىقپاستى داۋلاپ نەسى بار گرۋزيا پارلامەنتىنىڭ دەپۋتاتى شوتا مالاشحيا ءوز ەلىنە قارسى جاساعان قىلمىس­تىق ارەكەتتەرى ءۇشىن رەسەيدى حالىقارالىق سوتقا تارتىپ, وتەماقى رەتىندە 35 ملرد. دول­لار ءوندىرۋ قاجەتتىگىن ايتىپ وتىر. بۇرىن ابحازيا مەن وڭتۇستىك وسەتيا دا گرۋزيا تاراپىنان وزدەرىنە قارسى جاساعان قىساستىقتارى ءۇشىن ءارتۇرلى سوماداعى وتەماقى ءوندىرۋدى تالاپ ەتۋگە ۇمتىلىپ كورگەن. بىراق وسى ارەكەتتەردەن تۇك شىقپايتىنى الدىن الا بەلگىلى. ويتكەنى, وتەماقى تالاپ ەتۋ ءۇشىن كىنالى جاق ءوز قىلمىسىن ەرىكتى تۇردە مويىنداۋى كەرەك, سودان كەيىن عانا ونىڭ جاساعان ارەكەتتەرىنىڭ قارجىلىق سوماسىن انىقتاپ, سوت ارقىلى وندىرۋگە بولادى. ينتەرنەت ماتەريالدارى نەگىزىندە ازىرلەندى.
سوڭعى جاڭالىقتار