حالىقتىڭ ۇلى تاڭداۋى

(ويتولعاق) جاقىندا قازاقستان حالقىنىڭ وكىلدەرى باس قوسىپ, رەفەرەندۋم وتكىزىپ, ن.ءا.نازارباەۆتىڭ وكىلەت­تىگىن 2020 جىلدىڭ 6 قاڭتارىنا دەيىن ۇزارتۋدى ۇسىندى. بۇل رەسپۋبليكادا كەڭ قولداۋ تاپتى. ءبىر توپ دەپۋتاتتار كونستيتۋتسياعا ءوز­گەرىس ەنگىزىپ, «قر-نىڭ پارلامەنتى قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونس­تيتۋتسياسىنىڭ 54-بابىن 2 تار­ماعىنىڭ 3) تارماقشاسىن باسشى­لىققا الا وتىرىپ, قازاقستاندى قۇرۋ مەن نىعايتۋ ىسىنە باعا جەتپەس ۇلەس قوسقان, وتانىمىزدى پرو­گرەسس پەن گۇلدەنۋ جولىمەن با­تىل العا باستاپ كەلە جاتقان, تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ نەگىزىن قا­لاۋشى ءارى ونى قۇرۋشى رەتىندە سىزگە, قازاقستان رەسپۋبليكا­سى­نىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنە – ەل­باسىنا رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم تاعاي­ىنداۋ باستاماشىلى­عى­مەن ۇندەۋ جولدايدى جانە وعان «ءسىز رەسپۋب­لي­كا­لىق رەفەرەندۋمدا قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزي­دەن­تى – ەلباسى نۇر­سۇلتان ءابىش­ ۇلى نازارباەۆ­تىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىكتەرىن ۇزارتۋ مۇمكىندىگىن كوزدەيتىن «قا­زاقستان رەسپۋبلي­كا­سىنىڭ كونس­تي­تۋتسياسىنا وزگەرىس ەنگىزۋ تۋرا­لى» زاڭدى قابىل­داي­سىز با؟» دەگەن ماسەلەنى شى­عا­رۋ­دى وتىنەدى» دەلىنگەن. كونس­تيتۋ­تسياعا وزگەرىس ەنگىزۋ تۋرالى باپتى ۇسىنعان دەپۋتاتتىڭ ءبىرى ەدىم. وكى­نىشكە وراي, ەلباسى, پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ بۇل ۇسى­نىس­تى قولدامايتىنىن ءتيىستى جار­لى­عىمەن جاريا ەتتى. قالىپتاسقان جاعدايدان شىعۋدىڭ زاڭدى جول­دا­رىنىڭ بارلىعىن جان-جاقتى قا­راستىرۋ قاجەت بولدى. رەفەرەندۋم وتكىزۋ ءراسىمىنىڭ زاڭ اياسىندا جۇرگىزىلىپ جاتقانىن بۇرىنعى باس پروكۋرور, كەشەگى پارلامەنت ءما­جىلىسىنىڭ سپيكەرى, بۇگىنگى وپپوزيتسيونەر ج.ا.تۇياقباي جوققا شى­عارمايدى. بىراق ول سايلاۋ وتكىزۋ دەموكراتيالىق جول دەپ بىلەدى. ال بەلگىلى ساياساتتانۋشى ە.قارين بولسا: «وپپوزيتسيانىڭ ءبىرشاما ءبو­لىگى قازىرگى پرەزيدەنتتىڭ وكىلەت­تى­گىن قىسقارتۋعا قاتىستى رەفەرەندۋم وتكىزۋ جونىندە باستاما كو­تەر­دى. باسقا سوزبەن ايتقاندا, رە­فە­رەندۋمدى يدەيا رەتىندە تالقى­لاۋعا سالۋعا وپپوزيتسيانىڭ ءوزى تۇرتكى بولدى», – دەپ مالىمدەدى. يدەيالار اۋىسىپ جۇرەدى. ونى قالاي, قانداي ماقساتتا پايدالانۋ ءبىر بولەك. حالىقتىڭ كوپشىل توبى سول وپپوزيتسيانىڭ كەرەعار ۇسى­نىسىن وڭتايلى ماقساتتا پايدا­لا­نۋدى كوزدەدى. ءتيىستى راسىمدەۋ وتكىزدى, ورتالىق سايلاۋ كوميس­سيا­سىنا تىركەدى. سونىمەن, 5 ميلليوننان استام ادام بۇگىنگى كۇنگە دەيىن رەفەرەندۋم وتكىزۋ قاجەت دەپ سانايدى. بۇل سايلاۋشىلاردىڭ قانشا پا­يى­زى ەكەنىن ءوزىڭىز-اق ەسەپتەي بەرىڭىز. قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونس­تيتۋتسياسىنىڭ 3-بابىنىڭ 1-تار­ماق­شاسىندا: «مەملەكەتتىك بيلىك­تىڭ بىردەن-ءبىر باس؟؟؟؟ ؟ ؟؟؟؟؟؟,تاۋى – حالىق», ال 2-تارماقشاسىندا: «حالىق بيلىكتى تىكەلەي رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم جانە ەركىن سايلاۋ ار­قىلى جۇزەگە اسىرادى, سون­داي-اق ءوز بيلىگىن جۇزەگە اسى­رۋدى مەملەكەتتىك ورگاندارعا بەرەدى», – دەپ جازىلعان. ياعني, قازاقستان رەس­پۋبليكاسى مەملە­كەت­تىگىنىڭ, ونىڭ ەگەمەندىگىنىڭ جانە كونستيتۋتسيا­لىق قۇرىلى­مى­نىڭ نەگىزى قازاق­ستان حالقى بو­لىپ تابىلادى. سون­داي-اق, قازاق­ستان حالقىنىڭ جانە مەملە­كە­تى­نىڭ اتىنان ءسوي­لەۋگە رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى مەن وزدەرىنىڭ كونستي­تۋتسيالىق قۇقىق­تارى شەڭبەرىندە پارلامەنتتىڭ عانا قۇقى بار. ءارى پرەزيدەنت پەن رەسپۋبليكا پارلا­مەنتىنىڭ كونس­تي­تۋتسيالىق وكىلەت­تىك­تەرى باسقا دا ماسەلەلەرگە تەلىنە وتىرىپ, حا­لىق­تىڭ ەرىك-جىگەرىن ورىنداۋعا باعىتتالعان فور­مالاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. بۇل حالىق ءوز جىگەرىن تىكەلەي ءجا­نە جاناما تۇردە جۇزەگە اسىرا الادى دەگەن ءسوز. ول رەسپۋب­لي­كالىق رەفەرەندۋم ارقىلى, رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىن سايلاۋ, پارلامەنت ءماجى­لىسىن سايلاۋ, ءماسلي­حات دەپۋتاتتا­رىن سايلاۋ ارقىلى تىكەلەي ءجۇ­زە­گە اسىرادى, ال جاناما تۇردە ءماس­ليحات دەپۋتاتتارىنا سەنات دەپۋ­تات­تارىن سايلاۋعا سەنىم بىلدىرەدى. قوس پالاتالى پارلامەنت دە­پۋ­تاتتارى وزدەرىن سايلاعان حا­لىق­تىڭ ەرىك-جىگەرىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن, وزدەرىنىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇزىرەتتەرىنىڭ شەڭبەرىندە پرەزيدەنت قويعان ۆەتونى قوس پالاتا دەپۋتاتتارىنىڭ بەستەن ءتورت ءبو­لىگىنىڭ داۋىسىمەن ەڭسەرۋگە ءمۇم­كىندىگى بار. 14 قاڭتار – تاريحي كۇن. سىن ساعاتتان وتتىك. پالاتالاردىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا ءماجىلىستىڭ 101, سەناتتىڭ 40 دەپۋتاتى داۋىس بەرىپ, پرەزيدەنت ۆەتوسىن ەڭسەردى. ەندى پرەزيدەنت زاڭ جوباسىن كونستيتۋتسيالىق كەڭەسكە جولداي­تىن بولار دەپ پايىمدايمىن. ەگەر كەڭەس اتالمىش زاڭ جوباسى اتا زاڭعا قايشى دەپ تاپپاسا, وندا ەلباسى نە زاڭعا قول قويادى, نە بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋمعا جىبەرەدى. ەگەر زاڭعا قول قويسا, رەفەرەندۋم ءبىر عانا ماسەلە – پرەزيدەنتتىڭ وكىلەتتىگىن ۇزارتۋعا عانا ارنالادى. ەلباسى كونستي­تۋتسياعا تولىقتىرۋ ۇسىنعان وزگە­رىستى قولداماعان جاعدايدا بۇكىل­حالىقتىق رەفەرەندۋمنىڭ كۇن تارتىبىنە ەكى سۇراق ەنەدى: ءبىرىنشىسى – كونستيتۋتسياعا وزگەرىس ەنگىزۋ, ەكىنشىسى – ەلباسى وكىلەتتىگىن ۇزارتۋ جونىندە. ال رەفەرەندۋمدا ءتيىستى داۋىس جينالعان جاعدايدا كونستيتۋتسياعا وزگەرىس ەنگىزىلەدى, ءارى پرەزيدەنت وعان قول قويۋعا ءتيىس. زاڭعا سايكەس رەفەرەندۋمدى تەك قانا ەلباسى – قازاقستان رەس­پۋب­لي­كاسىنىڭ پرەزيدەنتى جاريا­لايدى. حالىق تاڭداۋىنا, دەپۋتاتتار قولداۋىنا ەلباسى, تۇڭعىش پرەزيدەنت تۇسىنىستىكپەن قارار دەپ ويلايمىن. سونىمەن, ءتۇيىندى ءسوز ەلباسىدا. جاقىندا, باسپاسوزدە باتىس سا­راپشىلارىنىڭ ساراپتاماسى جا­ريا؟؟؟؟؟. ؟؟؟؟ لاندى. وندا قازاقستاندا پرە­زيدەنتتىك سايلاۋ بولا قالعان جاع­دايدا ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ءدال ءبۇ­گىنگى جيناعان داۋىسىن الىپ قانا قويماي, ودان دا كوپ داۋىس جي­ناۋى عاجاپ ەمەس دەگەن تۇ­جىرىم ايتىلعان. «...قازاقستاندىقتار سايلاۋ قا­­شان وتسە دە, قانداي تاڭداۋ جا­سايتىندىقتارىن اشىق كورسە­تىپ وتىر» (ا.ۆلاسوۆ, م.لومونوسوۆ ات­­ىنداعى ممۋ اقپاراتتىق-سا­راپ­­تاما ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى). «نۇرسۇلتان نازارباەۆ وزىنە كۇللى ەل سەنەتىنىن الدەقاشان دالەلدەگەن باسشى» ( ۆ.جيريحين, تمد ەلدەرى ينستيتۋتى ديرەك­تو­رىنىڭ ورىنباسارى). «...كەز-كەلگەن جاعدايدا ءنا­تي­جە بەلگىلى: ءبىزدىڭ ءبارىمىز ن.ءا.نا­زارباەۆقا داۋىس بەرەمىز! بۇل جەردەگى اڭگىمە مەملەكەت باس­شى­سى قانشا پايىز داۋىس جيناي­تى­نىندا عانا. بالكىم, 85 نەمەسە 95 پايىز» (و.سۇلەيمەنوۆ). «2012 جىلى پرەزيدەنتتىك, پارلامەنتتىك جانە جەرگىلىكتى ءماس­ليحات سايلاۋلارىن كەزەك-كەزەك وتكىزۋ بيلىككە دە, ونىمەن جۇ­مىس ىستەيتىن جەكە مەنشىك قۇرىلىمدارعا دا ۇلكەن سالماق ءتۇ­سىرەدى... ءبىر جىلدىڭ ىشىندە بار­لىق سايلاۋلاردى وتكىزۋ ءتيىمسىز» (ا.چەبوتارەۆ, «التەرناتيۆا» اكتۋالدى زەرتتەۋلەر ورتا­لى­عىنىڭ ديرەكتورى). «...بۇگىنگى تاڭدا پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا قاتىسۋعا وپپوزي­تسيا­سىنىڭ ءتورت بىردەي وكىلى تىكەلەي نەمەسە جاناما تۇردە ىقى­لاس تانىتتى... ءتىپتى سايلاۋ ءوز ۋاقىتىندا ءوتىپ, وپپوزيتسيا بىرەگەي ۇمىتكەرىمەن ساياسي دوداعا قا­تىسسا دا, جەڭىپ شىعۋعا ءمۇم­كىن­دىگى وتە از بولۋى مۇمكىن ەدى» (ە.قارين, ساياساتتانۋشى). ەڭ الدىمەن ءححى عاسىر – قا­زاقستان عاسىرى ەكەنىن ۇمىتپاي­ىق. سوندىقتان دا قازاقستان ءۇشىن ەڭ وزەكتى دە وركەندى باعدارلاما – 2020 باعدارلاماسى بولعالى وتىر. قازاقستان حالقىن سول باعدار­لامانى ورىنداۋ عانا ەمەس, سول ارقىلى الەۋەتى كۇشتى, وركەنيەتتى ەلۋ ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋ ءۇشىن قوعام دا, ادام دا, قوعامدىق قا­تىناستار دا وزگەرمەك. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, تاريحي سالىستىرۋ تۇر­عى­سىنان كەلسەك, كەزىندەگى رۋز­ۆەلت­تىڭ اقش-تى داعدارىستان شى­عارۋعا ارناعان «جاڭا باعىتى» سياقتى بۇل باعدارلاما ونەركا­سىپتى, ەكونوميكانى, يدەولوگيانى دامىتاتىن ازاماتتىق قوعام قۇ­رۋدىڭ العىشارتى بولاتىن توسىن جول, تىڭ سوقپاق, باستى باعىت. بۇل باعدارلاماعا ن.ءا. نا­­زار­باەۆ الەم وركەنيەتى وتكەن جولدى ساراپتاپ, كەرەكتىسىن ىرىكتەپ, ين­دۋس­تريالىق-يننوۆاتسيالىق جاڭ­عىر­تۋ تۇرعىسىنان كەلدى. ءوزى ءوت­كەن جولدىڭ كۇنگەيى مەن كولەڭ­كە­سىن ۋاقىت بەزبەنىنە سالدى. ءدا­نە­گىن الدى, كاشەگىن تاستادى. ونەركاسىپ, ەكونوميكا, رۋحانيات, مادەنيەت باسەكەگە ءتۇسىپ قانا قويمايدى, ادام كاپيتالى ارا­سىن­دا باسەكە ورنىعادى. ءبىر ءسوز­بەن ايتقاندا, تالانتتىنى تالانت­سىز ادام باسقارمايدى, تالانتتى ادام تالانتتى ادامداردى باسقا­رادى. بۇل ءوز كەزەگىندە ۇلتتاردىڭ جاقىنداسۋىن عانا قامتاماسىز ەت­ىپ قويماي, قازاقستاننىڭ ۇلت­تىق ەليتاسىن قالىپتاستىرادى. كوشتەن قالماس ءۇشىن, شىنايى تالانتتار شوعىرى كوبەيە تۇسپەك. ن.ءا.نازارباەۆ قازاقستاننىڭ قازبا بايلىقتارىنىڭ شەكسىز ەم-ەس­تىگىن ايتىپ قويماي, كۇش-جىگەر­دى جاڭا يندۋستريالىق جوبالاردى ءجۇ­زەگە اسىرىپ, جاپوندار وتكەن جول­مەن جاڭا تەحنولوگيالىق ۇدە­رىس­تەردى قالىپتاستىرۋعا جۇمساۋ كە­رەكتىگىن ەسكەرە وتىرىپ, ناقتى ىستەردىڭ ناقتى جوبالارىن ۇسىندى. ماعان اقتاۋدان ءبىر جۋرناليست ارىپتەسىم حابارلاستى. – مەيلى سايلاۋ ءوتسىن, مەيلى رەفەرەندۋم ءوتسىن, ءسىز نازارباەۆ جەڭەدى دەپسىز. سولاي-اق بولسىن. ەگەر پرەزيدەنت نازارباەۆ جەڭىس­كە جەتسە قازاقستاندى نە توسىپ تۇر؟ – دەپ سۇراق قويدى. ارينە, اڭگىمەمىز تەلەفون ار­قىلى بولعاندىقتان جۋرناليسكە ىقشام جاۋاپ بەردىم. بىراق كو­كەيىمدە سول سۇراق قالىپ قويدى. سوندىقتان دا قازاقستاننىڭ بو­لا­شاعى تۋرالى ويتولعاق پىكىرىمدى ورتاعا سالعاندى ءجون كوردىم. ...بىردە شاعىن توپپەن ءشاي ءىشۋ بولدى. ۇكىمەت باسشىسى, پالاتا توراعالارى مەن قوس پالاتالى پار­­لامەنتتىڭ ونشاقتى دەپۋتاتى قاتىسقان شايدىڭ داستارقانىن ءجۇر­گىزۋ ما­عان بۇيىردى. ارينە, ەكى-ءۇش مينۋتتاي ەلباسى تۋرالى ماداق ءسوز ايتقانىمدى جاسىرا ال­ماي­مىن. ءوزىمنىڭ ەلباسىمدى, ءوزىمنىڭ پرەزيدەنتىمدى قالاي ماق­تاسام دا, قالاي ماقتانسام دا جا­راسىمدى ەكەنىن ىشتەي سەزەمىن, ءىش­تەي سەنىمدىمىن. بىراق ەلباسى مە­نى لەزدە ورنىما قويدى. – سەن, ءۋاليحان, قالامگەرسىڭ. ويىڭدى ايتىپ ءجۇرسىڭ, جازىپ ءجۇرسىڭ. بىراق بۇل داستارقاننىڭ ءسوزى ەمەس. مەن سەنى اسابالىق قىزمەتتەن بوساتامىن, – دەدى. ءبارىمىزدىڭ توسىلىپ قالعا­نى­مىز راس-تى. بىراق ەلباسى ءبارىن ورنىنا قويدى. داستارقان بيلىگىن ءوز قولىنا الدى. ءان دە ايتىلدى, انەكدوت تا توگىلدى, سىرەسىپ-سىرەسىپ وتىرعان دەپۋتاتتاردىڭ كومەيى دە سوگىلدى. ەرتەككە بەرگىسىز ءبىر سا­عاتتىڭ ىشىندە قانشاما سىر اي­تىلدى, قانشاما كەزدەسۋلەر ەسكە ءتۇسىرىلدى. از عانا ۋاقىتتىڭ ىشىندە سىرەسكەن كەزدەسۋ سىرلاسۋ كەشىنە قالاي اۋىسىپ كەتكەنىن دە بايقاماي قالدىق. اراسىندا ءاڭ­گىمە استانانى الماتىدان اقمو­لاعا كوشۋ ساتىندەگى پسيحولو­گيا­لىق سىناق تۋرالى ءوربىدى. – ءبىز ومىردە جولىمىز بولعان ادامدارمىز, – دەدى ن.ءا. نا­زار­باەۆ و.ابدىكارىموۆ, ق.سۇلتانوۆ ۇشەۋمىز جەكە قالعان ساتتە. – ءبىزدىڭ جولىمىز حالقىمىزدىڭ سەنىمى ارقاسىندا جۇزەگە اسىپ وتىر. سول حالىقتىڭ اماندىعىن تىلەيىك, سول حالىق ءۇشىن ابىرويمەن ادال جۇمىس ىستەيىك. كوڭىل كوتەرەر كەشتىڭ جۇرەككە وي سالعان تۇسى ۇمىتىلار ما؟ بولاشاق جوبالار تەك ن.ءا. نازارباەۆ ءۇشىن قاجەت ەمەس. ول ءوز سوڭىنان وزىق ويلى, زاماناۋي نا­رىقتىق قاتىناستار كەزىندە وي ۇسى­نا الاتىن, جاڭا زاماننىڭ ج­ا­ڭا ادامدارىن قالىپتاستىرۋدى ارماندايدى. بولاشاقتىڭ بوز جىگىتتەرى مەن قىزدارى, ن.ءا. نا­زار­باەۆ ينتەللەكتۋالدى مەكتەپتەرى مەن ن.ءا.نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى تۇلەكتەرى سول جالپىحالىقتىق ءمىن­دەتكە اينالىپ وتىرعان الەۋ­مەت­تىك جاڭعىرۋ مەن ۇلتتىق مودەرنيزاتسيالاۋ تۇعىرناماسىنىڭ لوكوموتيۆىنە اينالاتىن جاڭا ۇرپاق. ن.ءا.نازارباەۆ ۇسىنىپ وتىر­عان قازاقستاننىڭ يندۋستريالىق مودەرنيزاتسياسى ارقىلى الەۋمەت­تىك ساياسي وزگەرىستەرگە جول اشىل­ماق. بۇل الەمدىك داعدارىس كەزىندەگى قازاقستاندىق ءادىستىڭ وڭتاي­لى ورىن العانىن ايعاقتاپ وتىر. دەمەك, «اۋەلى ەكونوميكا – سونان سوڭ ساياسات» ۇستانىمى ءالى دە باسىم باعىتقا يە بولاتىنىن مەڭ­زەتەدى. ءارى بۇل ازاماتتىق ءجا­نە ۇلتتىق ۇستانىمدارعا نەگىزدەلگەن مەملەكەت پوتەنتسيالىنىڭ قار­قىندى داميتىن باعدارشا­مىنا اينالماق. ن.ءا.نازارباەۆ ەۆوليۋتسيالىق دامۋ ارقىلى ۇلتتىق ساناعا رە­ۆوليۋتسيالىق سىلكىنىس اكەلۋدى ءجون دەپ بىلەدى. كەڭەس وداعىنداعى بەسجىل­دىقتار مەن ەگەمەن قازاقستاننىڭ بەسجىلدىعىنىڭ قانداي ايىرما­شىلىعى بار؟! البەتتە, جەر مەن كوكتەي. ن.ءا.نازارباەۆ بەسجىل­دىقتارى قازاقستاننىڭ كەنجەلەپ قالعان سالالارىن قايتا جاڭعىرتۋ ارقىلى ەكونوميكالىق بەسجىل­دىق­تارعا قول جەتكىزۋگە ارنالعان. اگرارلىق-يندۋستريالدىقتان – ين­دۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جوس­پارلار ناقتى ەكونوميكالىق جانە عىلىمي بولجاممەن ۇندەسە, ۇدە­مەلى تۇرعىدا داميدى. جاڭا ونجىلدىقتا حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ, انا مەن بالانى قورعاۋ, اۋىلدىڭ جاڭا ينفراقۇرىلىمدارىن ىسكە قوسۋ ماسەلەلەرى ويداعىداي ءجۇ­زە­گە اسىرىلماق. زايىرلى, قۇقىقتىق مەملە­كەت­تىڭ زاڭدارى جۇمىس ىستەپ, بيلىكتىڭ ءۇش تارماعى تەڭگەرمەلى تۇردە دا­ميدى. جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلىپ, «ەۋروپاعا جول» باعدار­لاماسى جاڭا سيپاتقا يە بولادى. ۇيىمداسقان قىلمىسپەن, كوررۋپتسيامەن كۇرەس ىمىراسىز ءجۇر­گىزىلەدى. قازاقستان ازاماتتارى زاڭ الدىندا بىردەي جاۋاپتى ەكەنىن ءتۇسىنىپ قانا قويماي, ول ءومىر زاڭ­دىلىعىنا اينالادى. بۇعان سوڭعى ۋاقىتتاعى جوعارى لاۋازىمدى شە­نەۋنىكتەردىڭ جاۋاپقا تارتى­لۋى ايعاق بولادى. 2012 جىلعى پارلامەنت ءماجى­لىسىنىڭ سايلاۋىندا كەمىندە ەكى پار­تيا بولاتىندىعى بەلگىلى. ءويت­كەنى سايلاۋ جونىندەگى زاڭعا ءتيىستى وزگەرىس ەنگىزىلدى. ال كوپ داۋىس ال­عان پارتيالاردىڭ وكىلدەرى 7 پاي­ىزدىق دەڭگەيدەن وتكەن جاعدايدا پارلامەنت ماجىلىسىنەن ءوزىنىڭ ورنىن الارى انىق. ءبىر قاراعاندا مۇنىڭ ءبارى قيال سياقتى. ال شىندىعىنا كەلگەندە ن.ءا.نازارباەۆ قۇرعاق ۋادەنىڭ ادا­­مى ەمەس, ول ناقتى ىستەردىڭ ادا­مى. ومىرلىك تاجىريبەسى مول, شارۋا­شى­لىقتى, ەكونوميكانى, عى­­لىمدى, قو­عامدىق ويدى يگەرگەن وزىق ويلى ادام, الەم موي­ىن­داعان ساياساتكەر. سونىمەن بىرگە, ن.ءا.نازارباەۆ پوستكەڭەستىك جۇيەدە رەفورماتور رەتىندە تانىلىپ وتىر. قازىر ۋك­راينا قازاقستاندىق جولدى تاڭ­دا­سا, رەسەي دە بۇل ۇردىستەن باس تارتپاي وتىر. «قازاقستان سوڭعى جىلدارى بۇ­رىنعى كەڭەس ەلدەرى كەڭىستى­گىن­دە عانا ەمەس, الەمدە دە الەۋ­مەت­تىك-ەكونوميكالىق دامۋدىڭ قار­قىنى مەن ساپاسى جاعىنان كوش­باسشى بولىپ كەلەدى. ءارى الەمدىك ەكونوميكالىق داعدارىس كەزەڭىندە قازاقستاننىڭ وسى ارتىقشى­لى­عى بۇرىنعىسىنان دا ايقىندالا ءتۇس­تى» (ي.نيكولاەۆ, ەكونوميكا عى­لىم­دارىنىڭ دوكتورى, فبك كوم­پانياسى ستراتەگيالىق ساراپتاما دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى). ...قازاقستان تاجىريبەسىن پاي­دالانۋ ارقىلى رەسەي فەدە­را­تسيا­سىندا كەڭىنەن ەتەك جايىپ كەلە جاتقان داعدارىستى توقتاتىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى قول جەت­كىزىپ وتىرعان ايتارلىقتاي ءسات­تىلىككە جەتۋگە وراسان زور ءمۇم­كىندىكتەر تۋدىراتىن ەدى (م.دە­لەگين, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, جاھاندانۋ ماسەلەلەرى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى). مىنە, قازاقستان بولاشاعى وسىنداي جارقىن دا جاسامپاز. پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ءار مينۋتى حالقىنا قىزمەت ەتۋگە ارنالعان. وعان مىنا دەرەكتەردى كەلتىرسەك تە جەتكىلىكتى. «پرەزيدەنت ن.ءا. نازار­باەۆ­تىڭ قاتى­سۋى­­­مەن 2010 جىلى 500-دەن استام حاتتامالىق ءىس-شا­را­لار ءوتتى. مەملەكەت باسشىسى 14 ءما­جىلىس وتكىزدى. ...ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرىنە 12 رەت جۇمىس ساپارلارىن جاسادى. ونىڭ قاتىسۋىمەن 180 كەزدەسۋ مەن حالىقارالىق سيپاتى بار ءىس-شارالار وتكىزىلدى, ولاردىڭ قا­تا­رىندا ەكىجاقتى قارىم-قا­تى­­ناستاردىڭ شەڭبەرىندە شەت ەلدەرگە جاسالعان 7 ساپار جانە 16 كوپجاقتى سامميت پەن 5 حالىقارالىق فورۋم بار. ن.ءا.نازارباەۆ 40-تان استام ءباسپاسوز ءماسليحاتتارى مەن بريفينگتەر وتكىزىپ, شەتەلدىك جانە وتاندىق جەتەكشى باق-تارعا 14 سۇحبات بەردى. جىل بويى پرەزيدەنت 2500-گە جۋىق قۇجاتتاردى قاراپ, قول قويدى, ولاردىڭ قاتارىندا 132 زاڭ, 220 جارلىق, 61 وكىم, 15 ءماجىلىس حاتتامالارى, 1500-نان استام قىزمەتتىك قۇجاتتار, تالدامالىق جانە اقپاراتتىق– انىقتامالىق ماتەريالدار, ازا­مات­تاردىڭ 218 ارىز-شاعىم­دا­رى مەن حاتتارى بار. وسى كەزەڭدە مەملەكەت باس­شىسى بارلىعى 76 كۇن ءىسساپاردا بولدى, ونىڭ 32 كۇنى شەت ەلدەرگە, 44 كۇنى قازاقستاننىڭ وڭىرلەرىنە ارنالدى» (ماحمۇت قاسىمبەكوۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى كەڭسەسىنىڭ باستىعى). دەرەكتەر ايتۋعا عانا جەڭىل. بۇل ساپارلاردىڭ ارقايسىسى قا­زاق­ستاننىڭ گۇلدەنۋىنە, ينۆەستي­تسيا­لاردىڭ ارتۋىنا, ساياسي ارە­نا­داعى ەل بەدەلى مەن بىلىكتىلىگىن كوتەرۋگە, قاراپايىم حالىقتىڭ ويى مەن سۇرانىسىن بىلۋگە, ادىلەت ىزدەگەن ادامداردىڭ اراشاسى بو­لۋعا, سان قۇجاتتاردى سانا مەن ۇلت مۇددەسى تۇرعىسىنان قاراپ ەكشەۋگە, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, حال­قىنا قالتقىسىز قىزمەت اتقارىپ جۇرگەن ءومىر جولىنىڭ ءبىر ۇزىك كەستەسى عانا. سوندىقتان دا حالىق – تورەشى, حالىق – ءادىل ساراپشى. مىنە, رەفەرەندۋم يدەياسىنىڭ ءتۇپ-توركىنىندە حالىقتىڭ ن.ءا.نا­زار­باەۆقا سەنىم ارتا وتىرىپ, ەل­باسى ۇسىنعان «قازاقستان-2020» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋىنا مۇمكىندىك بەرۋ مايەگى جاتىر. حا­لىقتىڭ ۇلى تاڭداۋىنا باس يەسىڭ! ءۋاليحان قاليجان, ءماجىلىس دەپۋتاتى.