بۇل – ەسكەرتۋ ءارى ساقتاندىرۋ

– دەيدى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, رەسپۋبليكالىق ۇيعىر ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى شايماردان نۋرۋموۆ – شايماردان ۇسە­يىن­ ۇلى, مەملەكەت باس­شى­سىنىڭ «الەم. ءححى عاسىر» ماني­فە­سىندە الەمدىك قو­عام­داستىقتىڭ ءىس-قي­مى­­لىنىڭ تۇتاستىق ال­گو­ريتمدەرىن كەشەن­دى نەگىزدە ءتۇزۋدىڭ با­عىت­تارى كورسەتىلگەن. وسى جونىندە وي ءبو­لىسسەك دەپ ەدىك. – ەلباسىمىز مانيفەستە كورسەتىلگەن بەس باعىتتى ءسوز ەتپەس بۇرىن: «مەملەكەتتەر ارا­سىنداعى بارلىق تالاس-تارتىستاردى رەتتەۋ ءۇشىن نەگىز بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىك ءۇشىن تەڭدەي جاۋاپ­كەرشىلىك, ءوزارا قۇرمەت جانە ىشكى ىسكە ارالاسپاۋ قاعيداتتارىنا نەگىز­دەلگەن بەيبىت ۇنقاتىسۋلار مەن كونسترۋكتيۆتى كەلىسسوزدەر بولۋى كەرەك», – دەدى. تۇپكى مانىنە نازار سالاتىن بولساق, مۇندا الەمدىك قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدە بەيبىت كەلىسسوزدەر مەن ۇنقاتىسۋلاردىڭ الاتىن ورنى, اتقاراتىن قىزمەتى ەرەكشە ەكەنىن بايقاۋعا بولادى. ەلباسىمىز وسىنداي وزەكتى جانە وتكىر ماسەلەلەردى ءىرى حالىقارالىق جيىنداردا ۇنەمى كوتەرىپ ءجۇر. سونىڭ ناقتى ءبىر دالەلى – بۇگىندە الەمدىك قوعامداستىقتان ۇلكەن قولداۋ تاۋىپ وتىرعان «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسى. پرەزيدەنتىمىز مانيفەستە بەس باعىتتى اتاپ, ولاردىڭ ارقايسىسىن تاراتىپ ايتىپ بەردى. ءبىرىنشى باعىت – يادرولىق جانە باسقا دا جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋدان تولىقتاي ازات الەمگە قاراي دايەكتىلىكپەن ىلگەرىلەۋ. مۇنىڭ جارقىن ۇلگىسىن, داڭعىل جولىن قازاقستان ءوزىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعان كۇننەن باستاپ كورسەتىپ كەلەدى. مىسالى, بۇدان 25 جىلداي بۇرىن ەلباسى اسا قيىن ءارى كۇردەلى جاعدايلارعا قاراماستان, ءوز جارلىعىمەن سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىن جاپتى. وسىلايشا, پرەزيدەنتىمىز ادامزاتقا اسا قاۋىپتى اتوم اجداھاسىنىڭ ارانىنا قۇم قۇيۋ ارقىلى جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋعا يە ەلدەر اراسىندا العاشقى بولىپ باتىل قادام جا­سادى. بۇدان كەيىن, ياعني 2015 جىلدىڭ 7 جەل­توقسانىندا بۇۇ باس اسسامبلەياسى ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ باستاماسى بويىنشا يادرولىق قارۋ­دان ازات الەم قۇرۋ تۋرا­لى جالپىعا ورتاق دەك­لاراتسيا قابىلدادى. – ەندى مانيفەستەگى ەكىنشى جانە ءۇشىنشى باعىتتارعا توقتالىپ وتسەڭىز. – مەملەكەت باسشىسى ەكىنشى باعىت بويىنشا وسى عاسىردا سوعىس­تى ومىرلىك ءىس-ارەكەتتىڭ ءتاسى­لى رەتىندە دايەكتىلىكپەن الاس­تاۋ ارقىلى ورنىقتى الەمنىڭ گەو­گرافياسى قالىپتاستىرۋدى ۇسىنىپ وتىر. ەلباسىنىڭ اتاپ وتۋىنشە, دۇنيەجۇزىندە يادرولىق قارۋدان ازات التى ايماق بار ەكەن. ولاردىڭ ىشىندە ەڭ «جاسى» وسىدان ون جىل بۇرىن سەمەيدە ءبىر-بىرىنە كورشىلەس بەس مەملەكەت قۇرعان ورتالىق  ازيالىق يادروسىز ايماق بولىپ تابىلادى. مىنە, وسىنداي يادروسىز ايماقتاردىڭ قۇرىلۋى ادامزات بالاسىن ءتونىپ كەلە جاتقان الاپات قىرعىنداردان اراشالاپ قالۋدان تۋعان ىزگى نيەتتەستىك دەپ باعالاۋعا بولادى. بۇگىندە الەم جۇرتشىلىعى يادرولىق قارۋدىڭ زاردابى وراسان زور بولاتىنىن جاقسى ءتۇسىندى. مىسالى, وتكەن عاسىردىڭ ورتا شەنىندە جاپو­نيانىڭ ەكى قالاسىنا تاستالعان اتوم بومبا­لارىنىڭ زاردابى مەن زاۋالىن جا­پوندىقتار ءالى تارتىپ كەلەدى. بۇعان 40 جىل بويى جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋ تۇرلەرىن سىناپ كەلگەن سەمەي سىناق پوليگونىن قوسىڭىز. مەملەكەت باسشىسى ءۇشىنشى باعىتقا ءميليتاريزمنىڭ جاھاندىق قاۋىپسىزدىككە قاتەر توندىرەتىندىگىن الىپ وتىر. جاسىراتىنى جوق, ءبىر-بىرىنە باسەكەلەس اسكەري بلوكتار حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى مۇمكىندىگىنە قاراي كەڭ اۋقىمدا تەرەڭدەتۋگە كەدەرگى كەلتىرەتىنى دە بار. وسى ماسەلەگە بايلانىستى پرەزيدەنت: «وتكەن سوعىستار مەن جانجالداردىڭ تاجىريبەسى كورسەتىپ وتىرعانداي, ءوزىڭنىڭ قاۋىپسىزدىگىڭدى وزگە مەملەكەتتەردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە قىسىم جاساۋ ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتۋ مۇمكىن ەمەس», – دەپ اتاپ كورسەتەدى. – پرەزيدەنت, سونداي-اق, «ءححى عاسىر: سوعىسسىز الەم» اتتى كەڭ اۋقىمدى باعدارلاما ازىرلەۋدى ۇسىندى. – ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ اقش-تىڭ استاناسىندا بۇكىل حالىقتىڭ بولاشاعى ءۇشىن كەپىل بولاتىن باعدارلاما ءتۇزۋدى ۇسىنۋى – تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە جاسالعان ما­ڭىز­دى قادام بولىپ تابىلادى. پرە­زيدەنتىمىزدىڭ وسى ۇسىنىسى الەمدىك قوعامداستىق تاراپىنان لايىقتى باعاسىن الىپ, وزەكتى ماسەلەنىڭ ءتۇيىنىن شەشۋدە ماڭىزدى ءرول اتقا­را­تىنىنا سەنىمدىمىن. مەملەكەت باسشىسى مانيفەستە تەرروريزم قاۋپىنىڭ ۋاقىت وتكەن سايىن اسقىنىپ بارا جاتقانىنا الاڭداۋشىلىق بىلدىرە كەلىپ, ونىڭ حالىقارالىق سيپاتقا يە بولا باستاعانىنا دا توقتالعان. «ول جەكەلەگەن ەلدەردەگى ءبىرلى-جارىم اكتىلەردەن ەۋروپا, ازيا جانە افريكا مەملەكەتتەرىنە ءوتىپ ۇلگەردى. ميلليونداعان بوسقىندار, قالالاردىڭ قيراۋى, قۇندى تاريحي ەسكەرتكىشتەردىڭ جويىلۋى – وسىنىڭ ءبارى ادەتتەگى شىندىققا اينالۋدا», – دەدى پرەزيدەنت وسى جونىندە. بۇگىنگىدەي تەرروريزم قاۋپىنىڭ اسقىنىپ تۇرعان كەزىندە, يادرولىق قارۋدىڭ پيعىلى تەرىس بىرەۋلەردىڭ قولىنا ءتۇسۋ مۇمكىندىگى, شىنىن­دا دا, الاڭداتپاي قويمايدى. ەلباسى وسىنى ەسكەرتۋمەن قاتار, ونى بولدىرماۋدىڭ الدىن بۇگىننەن الۋ قاجەتتىگىن العا تارتىپ وتىر. ويتكەنى, قازاق «ساقتانساڭ – ساقتاي­مىن» دەگەن عوي. مەملەكەت باسشىسىنىڭ «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىمەن تانىسقان كەز كەلگەن ادام بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتىڭ, قاۋىپسىز دە الاڭسىز ءومىر ءسۇرۋدىڭ قانشالىقتى قىمبات ەكەنىن بىردەن تۇسىنەدى.  اڭگىمەلەسكەن ءاليسۇلتان قۇلانباي, «ەگەمەن قازاقستان».