ادامزاتتىڭ ارقاشان اماندىعىن ويلاعان

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۆاشينگتوندا بولعان يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى ءتورتىنشى, قورىتىندى سامميتتە سويلەگەن ءسوزى اسكەري ادام رەتىندە ماعان دا ۇلكەن اسەر ەتتى. شىن مانىندە, پرەزيدەنت بولاشاقتا وركەنيەتتى الەمنىڭ ساقتالۋ-ساقتالماۋى تۋرالى ادامزاتقا ءۇن قاتتى ەمەس پە؟ ءوزىنىڭ «الەم. ءححى عاسىر» دەگەن سامميتتەگى مانيفەسىندە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى سوڭعى 5 مىڭ جىلدا جەر وركەنيەتى 15 مىڭنان استام سوعىستى باستان كەشىرىپ, تالاي ميلليونداعان ادامدى مەزگىلىنەن بۇرىن جەر جاستاندىرعانىن اۋىزعا الدى. ال قارۋ-جاراقتىڭ جاپپاي قىرىپ-جوياتىن ەڭ قاۋىپتى ءتۇرى – يادرولىق قارۋمەن بولاتىن ەندىگى سوعىس ادامزاتتى تۇگەل قىرىپ جىبەرەتىنىن ەسكە سالىپ, الەمدى ويلانۋعا شاقىردى. ەندىگى سوعىس ءبىر نەمەسە بىرنەشە مەملەكەتتى قامتىعان مايدان ەمەس, بارلىق قۇرلىقتارعا جايىلاتىن سوعىس بولاتىندىعى ءسوزسىز. سوندىقتان دا ەلباسى مانيفەست ارقىلى بارلىق حالىقتارعا ۇندەۋ تاستاپ وتىر. بارلىق ادامزات بالاسى, بىرىگىپ ويلانايىق, عاسىرلار بويى اتا-بابامىز قيىن ەڭبەكپەن قول جەتكىزگەن تاماشا وركەنيەتتى ساقتايىق, ۇرپاقتارىمىزعا بەيبىت ءومىر, سوعىسسىز الەم قالدىرايىق دەيدى ءبىزدىڭ باسشىمىز. وسى قاتاردا ول ادامزات وركەنيەتىندە اتاعى جەر جارعان البەرت ەينشتەين مەن بەرتران راسسەل سياقتى عالىمداردىڭ دا ءسوزىن ەسكە سالدى. ولار وتكەن عاسىردىڭ 60-شى جىلدارىنىڭ وزىندە ادامزاتتىڭ قاتال, قاتەرلى جانە قاشىپ قۇتىلا المايتىن «ءبىز ادام بالاسىن جويامىز با, الدە سوعىستان باس تارتامىز با دەگەن ەكى سۇراقتىڭ الدىندا تۇر» دەگەنىن ەسكە سالىپ ءوتتى. سونداي-اق, وسىدان 200 جىل بۇرىن اقش پرەزيدەنتى اۆراام لينكولننىڭ: «جاۋاپكەرشىلىكتەن بۇگىن جالتارۋ ارقىلى ودان ەرتەڭ قۇتىلا المايسىڭ», دەگەن ءسوزىن دە ەسكە الىپ, كوپشىلىككە تەرەڭ وي سالدى. ارينە, نۇرسۇلتان نازارباەۆ سياقتى جالپى­ادام­زاتتىق اۋقىمدا ويلايتىن تۇلعالار حح عاسىردا دا بولدى. سونىڭ ارقاسىندا حح عاسىر­دىڭ ەكىنشى جارتىسىندا يادرولىق قاۋىپسىزدىك ءجونىن­دەگى تابىستى كەلىسسوزدەر جاسالىپ, اقش پەن كسرو-نىڭ يادرولىق ارسەنالدارى ايتار­لىقتاي ازايدى. ال بۇگىندە بەس يادرولىق دەرجاۆا اتوم قارۋىن سىناۋعا ماراتوري جاريالاپ, ونى بەرىك ۇستانىپ كەلەدى. بۇل باعىتتا دا اتاقتى سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىن كسرو تاراماي تۇرعاندا-اق جاپقان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ەڭبەگى الەمدىك اۋقىم­داعى ەڭ ماڭىزدىلارىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. سونىمەن قاتار, تاۋەل­سىزدىك العاننان كەيىن قازاقستان ءوزى­نىڭ اۋماعىنداعى يادرولىق قارۋ­دىڭ الەم­دەگى ءتورتىنشى ورىنداعى ارسە­نالىنان دا ءوز ەركىمەن باس تارتتى. ەلباسى ءوزىنىڭ سوزىندە قازاقستان بۇگىنگى تاڭدا يادرولىق نىساندار مەن ماتەريالدار قاۋىپسىزدىگىنىڭ دەڭگەيى ەڭ جوعارى جيىرما مەملەكەتتىڭ قاتارىنا ەنەتىنىن ايتتى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە يادرولىق ماتەريالداردى ەكسپورتتاۋعا باقىلاۋ جاساۋ جۇيەسى دە جوعارى دارەجەگە جەتكىزىلگەن. ماسەلەن, يادرولىق فيزيكا ينستي­تۋتىنىڭ زەرتتەۋ رەاكتورلارى تومەن بايىتىلعان وتىنعا كوشىرىلدى. بارلىق يادرولىق نىساندارىمىز ماگاتە-ءنىڭ جان-جاقتى باقىلاۋىندا, دەدى پرەزيدەنت ءوزىنىڭ سوزىندە. ارينە, اتوم ەنەر­گياسىنان ەشكىم دە باس تارتا المايدى. بىراق, سونى دۇنيەجۇزىلىك ارنايى ۇيىمنىڭ باقىلاۋىمەن بەيبىت ماقساتقا قولدانسا, جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋىن جاساۋعا جول بەرمەسە – مىنە, ادامزاتقا كەرەگى وسى عوي. ال ەندى قازاقستاننىڭ ماگاتە-مەن بىرلەسىپ, ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا تومەن بايىتىلعان ۋران بانكىن قۇرۋى – بۇكىلالەمدىك يادرولىق قاۋىپسىزدىككە قوسقان زور ۇلەس. ونى ادامزاتتىڭ اقىل-ويى بيىك, پروگرەسسيۆتى وكىلدەرىنىڭ ءبارى دە جوعارى باعالاۋدا. وسىنىڭ ءبارى قازاقستاننىڭ يادرولىق قارۋدى شەكتەۋ مەن جويۋعا قوسقان الەمدىك اۋقىمداعى زور ۇلەسى بولىپ تابىلادى. 2015 جىلدىڭ 7 جەلتوقسانىندا بۇۇ باس اسسامبلەياسى قازاقستاننىڭ باستاماسىمەن «يادرولىق قارۋدان ازات الەم قۇرۋ تۋرالى» بۇكىلالەمدىك دەكلاراتسيا دا قابىلدادى. الەمدىك يادرولىق قاۋىپسىزدىككە وسىنداي زور ۇلەس قوسىپ وتىرعان ەلدىڭ باسشىسى بۇكىل الەمگە بەيبىتشىلىك ۇندەۋىن جاريالاۋعا دا تولىق قاقىسى بار. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى وسى قۇقىن قولدانىپ, ادامزاتقا جوعارىدا ايتىلعان ۇندەۋىن جاريالادى. اباي تاسبولاتوۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, گەنەرال-لەيتەنانت.