اشىق اسپان امان بولسىن دەسەك...

مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۆاشينگتون تورىندە وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميتتە كوتەرگەن يادرولىق قارۋدان ازات الەم قۇرۋ تۋرالى باس­تاماسى قوعامدا قىزۋ تالقىلانىپ, جاپپاي قولداۋ تابۋدا. وسى ورايدا ءبىز اتالعان باستاماعا قاتىستى كاسىبي تاريحشى ماماننىڭ پىكىرىن ءبىلۋ ءۇشىن م.وتەمىسوۆ اتىنداعى باتىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اعا وقىتۋشىسى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى جاڭابەك جاقسىعاليەۆكە ساۋالدارىمىزدى جولداپ, جاۋاپ الدىق. تاريحشى مامان ءوز ويىن بىلايشا ساباقتادى. – جاڭابەك جاقسىعالي ۇلى, اقش-تىڭ استاناسى – ۆاشينگ­تون قالاسىندا وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميتتە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ دۇنيە ءجۇزى ەلدەرى باسشىلارىنا جاساعان ۇسىنىسى جايىندا نە ايتار ەدىڭىز؟ – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ­تىڭ ۆاشينگتوندا وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك سامميتىندە سويلەگەن ءسوزى بارىمىزگە ۇلكەن وي سالدى. ءبارى­مىزگە دەگەندە, مەن بارشا ادامزات بالاسىنا قاتىستى اڭگىمە ايتىپ وتىرمىن. بۇلاي دەۋىمە نەگىز دە جوق ەمەس. وتكەن عاسىردىڭ ورتا شەنىندە, ناقتى ايتقاندا, 1945 جىلى الەم جۇرتشىلىعى اتوم بومباسىنىڭ قانشالىقتى جويقىن كۇشكە يە ەكەندىگىن كوزبەن كورىپ, قۇلاق­پەن ەستىدى. الپاۋىت اقش-تىڭ دۇنيە­جۇزىنە ءامىر جۇرگىزبەك بولعان امبي­تسياسى سالدارىنان جاپونيانىڭ قوس قالاسى حيروسيما مەن ناگا­ساكي جەرمەن-جەكسەن بولىپ, ءجۇز­دەگەن مىڭ ادام تىرىدەي جانىپ كەتتى. تاعى سونشا ادام ءۇرىم-بۇتا­عى­نا دەيىن جازىلمايتىن دەرتكە شالدىقتى, مۇگەدەك بولدى, قاي­عىنىڭ قارا بۇلتىن جامىلدى. وسىنداي جان شوشىرلىق جاع­دايلارعا قاراماستان, جەكەلەگەن مەملەكەتتەر ءالى دە وزدەرىنىڭ ارام پيعىلدارىن, لاس نيەتتەرىن ىسكە اسىرۋعا تالپىنۋدا. ازياداعى الىپ كورشىلەر پاكىستان مەن ءۇندى­ستاندى بىرلىگى بەكەم, تاتۋ ەلدەر دەپ ايتا المايسىڭ. ەكەۋىندە دە يادرو­لىق قارۋ بار. ولارعا اينالاسىنا سوعىس ءورتىن تۇتاتامىن دەپ سەس كورسەتۋدەن جالىقپايتىن سولتۇستىك كورەيانى قوسساڭىز, تەك ءبىر عانا سارى قۇرلىقتىڭ وزىنەن ۇلكەن ەرەگەس وشاعىن بايقاۋعا بولادى. الەمدەگى سوڭعى وزگەرىستەر, اسىرەسە, تەرروريزم قاۋپىنىڭ بەلەڭ الۋى, دايش-تىڭ سيرياداعى سوراقىلىعى دۇنيە ءجۇزى مەملەكەت­تەرىن ءدۇر سىلكىنتتى. قۇداي بەتىن اۋلاق قىلسىن, دەگەنمەن, ەگەر دە يادرولىق قارۋ قاندىقول تەررورشىلاردىڭ قولىنا تيەتىن بولسا, نە بولارىن ويلاۋدىڭ ءوزى قورقىنىشتى. ياعني, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, يادرولىق قارۋ ويىنشىق ەمەس. ونى قولدانۋ ارقىلى قانداي ما ءبىر مۇددەلەرگە قول جەتكىزەمىن دەۋ بۇكىل عالامشاردىڭ قۇرىپ كەتۋى­نە اكەلىپ سوقتىرادى. سوندىقتان, ەلباسى ۇسىنعان «الەم. XXI عاسىر» مانيفەسى عالامدىق سۇراپىل اپات­تىڭ الدىن الۋعا, اۋىزدىقتاۋعا باعىتتالعان, ءدال ۋاقىتىندا, دەر كەزىندە جانە پلانەتارلىق ماسش­تابتا جاسالعان اسا ۇلكەن ساياسي باس­تاما دەپ ەسەپتەيمىن. – وسى يادرولىق قارۋدىڭ زاردابىن قازاق ەلى دە ءبىر كىسىدەي تارتتى عوي. ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن 1991 جىلدىڭ 29 تامىزىندا سەمەي يادرولىق پوليگونى جابىلدى. بۇل قادام ارقىلى نۇرسۇلتان نازارباەۆ عالامدىق بەيبىتشىلىككە, جاھاندىق قاۋىپسىزدىككە ولشەۋسىز ۇلەس قوستى دەپ ايتا الامىز با؟ – ارينە, سولاي دەپ تولىق ايتا الامىز. كەشەگى كەڭەستىك كەزەڭنەن قالعان اتوم قارۋىنان قازاقستاننىڭ ءوز ەركىمەن باس تارتۋى, ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىنە يادرولىق دەرجاۆالار تاراپىنان كەپىلدىك بەرىلۋى, ءسوز جوق, مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بولاشاقتى بولجاعان, كەلەشەكتى كوزدەگەن كورەگەن ساياساتىنىڭ جەمىسى ەكەندىگى داۋسىز. قازاقستان وسى قادام ارقىلى دۇنيە­جۇزىنىڭ كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ساۋالدارعا ناقتى جاۋاپ قاي­­تار­­دى. بىرىنشىدەن, يادرولىق جوي­­قىن قارۋدىڭ ءارى قاراي تارالماۋىن توقتاتىپ, وزگە ەلدەرگە وڭ ۇلگى كورسەتسە, ەكىنشىدەن, جارى­­لىس­تاردان زارداپ شەككەن حالىق­­تىڭ ساۋلىعىن تۇزەۋگە, تۇر­مى­­سىن جاق­سارتۋعا, توزعان توپى­­راقتى ۋلى قالدىقتاردان تازار­تۋعا مۇمكىندىك جاسالدى, قاجىر-قايرات اياماي جۇمسالدى. مۇنىڭ جاقسى ناتيجەسىن كۇنى بۇگىن حالىق ناقتى كورىپ, ءبىلىپ وتىر. مەنىڭ ويىمشا, الەم ەلدەرىن يادرو­لىق قارۋسىزدانۋعا شاقىرعان قازاقستاننىڭ بەيبىتسۇيگىش ۇستا­نى­مىنا بارشا مەملەكەتتەر ءبىراۋىز­دان قوسىلۋى ءتيىس. اڭگىمەلەسكەن تەمىر قۇسايىن, «ەگەمەن قازاقستان». ورال.