بۇگىن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كەزەكتەن تىس سەسسياسىندا وسى قوعامدىق ينستيتۋت مۇشەلەرى ءوز ۇمىتكەرلەرى ءۇشىن داۋىس بەرەدى
بۇگىن استاناداعى بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا «قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى سايلايتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋى» كۇن تارتىبىمەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كەزەكتەن تىس ءححىىى سەسسياسى وتەدى.
سەسسيا جۇمىسىنا ەلدىڭ بارلىق وڭىرىنەن, رەسپۋبليكالىق جانە ايماقتىق ەتنومادەني بىرلەستىكتەر وكىلدەرىنىڭ قاتارىنان قۇرالعان قحا مۇشەلەرى, قوعام قايراتكەرلەرى, عىلىمي جانە شىعارماشىل زيالى قاۋىمنان تۇراتىن دەلەگاتسيالار, قازاقستاندا تىركەلگەن حالىقارالىق بايقاۋشىلار مەن شەتەلدىك باق وكىلدەرى قاتىسادى.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 91-1-بابىنا سايكەس اسسامبلەيا مۇشەلەرى اسسامبلەيا سايلايتىن پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا قحا كەڭەسى ۇسىنعان كانديداتتار ءۇشىن داۋىس بەرۋدى جۇزەگە اسىرادى.
«ءتۇرىم وزگە, جانىم, جۇرەگىم قازاق»
– دەيدى وتان ءۇشىن وتقا تۇسەر ازاماتتارىمىز, تاۋەلسىز قازاق ەلىنىڭ قاتارداعى جاۋىنگەرلەرى
ۇلى دالا ەلى بۇگىندە كوپ ۇلتتى مەملەكەت. بۇل – ءبىزدىڭ ماڭدايىمىزعا جازعان تاعدىر سىيى. اينالاداعى تالاي جۇرتقا كوز سالساق, كوپ ەتنوستى ەلدىڭ از ەمەسىن بايقاۋعا بولار. بىراق, ورتاق وتاننىڭ استىنا 130-دان استام ۇلت وكىلىنىڭ جينالىپ, تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرۋى ەرەكشە قۇبىلىس بولسا كەرەك. قازاقستان, مىنە, ۇلتارالىق ءتۇسىنىستىك پەن دىنارالىق كەلىسىم سالتانات قۇرعان مەرەيلى مەملەكەت. بۇعان, ياعني قازاق ۇلىسىنا تالاي ۇلتتىڭ وكىلدەرىن ۇيىستىرۋ قاسيەتىنىڭ بۇيىرۋى قۇدىرەتتى جاراتۋشىنىڭ قالاۋىمەن بولعان دۇنيە دەپ قاراماسقا تاعى بولمايدى. ەلباسى ايتقانداي, «كوپۇلتتىلىق ءبىزدىڭ كەمشىلىگىمىز ەمەس, قايتا العا وزار باسىمدىعىمىز».
وسىلاي, ۇلى تۇرپاتتى تۇران ەلىندە ىقىلىم زاماننان ۇرپاقتان ۇرپاعى كىندىك قانىن تامدىرىپ, اتاجۇرتتىڭ باسىندا وتىرعان مۇراگەرلەرىنىڭ جانىنا الىس-جاقىننان اۋعان تالاي ۇلىس كەلىپ, پانا تاپتى. باۋىرلاسىپ, ەلدىكتىڭ ىرگەسىن بىرگە قالاۋعا سەرتتەستى. قازاقستاندىقتار اتاندى. بۇگىندە قاستەرلى قازاق ەلى – بارشامىزدىڭ ورتاق ءۇيىمىز. «ورىس, قازاق, تۇرىك, باشقۇرت, نەمىس» بولىپ بولىنبەي, تاتۋلىقتىڭ تۋىن جوعارى كوتەرىپ, الەمگە ونەگە بولىپ وتىرعان جايىمىز بار. بۇل, ارينە, وزىنەن ءوزى بولا قالعان دۇنيە ەمەس. ەڭ اۋەلگىسى, قازاق حالقىنىڭ بويىنا ءسىڭىپ, قانمەن اتادان بالاعا بەرىلىپ كەلە جاتقان تولەرانتتىلىق, كەڭدىك دەگەن سياقتى اسىل قاسيەتتەردىڭ بويعا جينالعاندىعى بولسا كەرەك. ءارى, ەل باستاعان كوسەمىمىزدىڭ ۇلتتار اراسىن جاراستىرا بىلگەن سۇڭعىلا ساياساتى دەپ وعان ءتاج ەتىپ, قادىرىن تۇسىنە بىلگەن ابزال.
ەندىگى اسكەري ازامات رەتىندە ايتپاعىم, سول تاعدىر تابىستىرىپ, توعىستىرعان ۇلىس وكىلدەرى قازاقتىڭ ەل يەسىمەن بىرگە ەڭ قاستەرى – وتانىن قورعاۋدا ءجۇر. وسى ورايدا, وتان ءۇشىن ىسقىرعان وققا كەۋدە كەرىپ, سۇقتانعان جاۋ مىلتىعى ءدۇمىنىڭ الدىندا ءجۇرىپ ەل قورعاۋشى – ءجۇزى باسقا جۇرەگى ءبىر, ءتىلى باسقا تىلەگى ءبىر وزگە ەتنوس ازاماتتارىنىڭ ەلدىك جايلى ويلارىن بىلگىم كەلدى. ارينە, ادام الدىمەن وتان قورعاۋعا سول ەلدىڭ ۇلانى, سول حالىقتىڭ ءبىر الىنباس بولشەگى, مۇشەسى ەكەنىن سەزىنىپ بارىپ قانا جاپپاي كوزسىز ەرلىك جاساۋعا, قولعا قارۋ الۋعا بارادى. ايتپەسە, كوڭىل قالاماعان جەردە, نيەتى تۇسپەگەن ەلگە قىزمەت ەتپەيتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى ەمەس پە؟!
جاقىندا وسى ماقساتپەن استانا ىرگەسىندەگى ۇلتتىق ۇلاننىڭ 5573 اسكەري بولىمىنە بارىپ, جاۋىنگەرلىك جولداعى وزگە ۇلت وكىلدەرىمەن جولىقتىم. الدىمەن 3-باتالوننىڭ 9-روتاسىنىڭ ۆزۆود كومانديرى لەيتەنانت مۇحريددين شۋكۋروۆپەن اڭگىمەمىز جاراستى. م.شۋكۋروۆتىڭ ۇلتى وزبەك ەكەن. 1994 جىلى شىمكەنت قالاسىندا تۋعان. «مەنىڭ اتالارىم تاجىك ەلىندەگى قورعانتوبە قالاسىنىڭ تۋمالارى ەكەن. 1972 جىلى قازاقستانعا كوشىپ كەلىپتى. سودان بەرى تامىرلاس قازاق ەلىندە قازان كوتەرىپ, وشاعىمىزدى تۇتەتىپ وتىرعان جايىمىز بار. سول كەزدە اتام جالعىز كەلىپتى. قازىر ءبىر قاۋىم ەل بولىپ, وركەن جايدىق. تاعدىرىمىزعا ريزامىز. مەن پەتروپاۆلداعى اسكەري ينستيتۋتتى ءتامامداپ, ءومىر جولىمدى اسكەرمەن بايلانىستىردىم. ەلىمىز كوپۇلتتى مەملەكەت بولعاندىقتان, اسكەرىمىزدە بارلىق ۇلتتىڭ وكىلى بار. بىراق الاۋىزدىق, كەرىتارتۋشىلىق دەگەن مۇلدەم جوق. ورتاق وتانىمىزدى جان اياماي, قان اياماي قورعاۋدى ەڭ اسىل پارىز دەپ تۇسىنەمىز. ءوزىم جاۋىنگەرلەرمەن تاربيە ساباقتارىن جۇرگىزگەن ۋاقىتىمدا قازاقستاندىق پاتريوتيزمگە بارىنشا بويلاۋعا ۇمتىلامىن. ال جاقىندا العاش اتالىپ وتكەن العىس ايتۋ كۇنىن ءمانى بولەك ەرەكشە مەرەكە دەپ بىلەمىن. بۇل – ادامدىق بەلگىسى تانىلاتىن كۇن. ويتكەنى, جاقسىلىق جاساعان, جۇدەپ-جاداپ, قام كوڭىلمەن كەلگەن تالاي ۇلىستى پانالاتىپ, وركەنىن وسىرگەن قازاق ەلىنە دەگەن شىنايى ءىلتيپاتتىڭ كۇنى. ريزاشىلىق تانىتۋ – تاتۋلىق پەن بىرلىكتىڭ ۇيىتقىسى», – دەدى جاس ساردار.
م.شۋكۋروۆتىڭ ايتۋى بويىنشا, ونىڭ وتىز ادامنان تۇراتىن ۆزۆودىنىڭ وزىندە ون ەكى ۇلت وكىلى بار ەكەن. باشقۇرت, ورىس, ۋكراين, بەلورۋس, ۇيعىر, نەمىس, تاتار, تاعىسىن تاعىلار.
سولاردىڭ قاتارىندا ۇلتى ورىس پاۆلودارلىق سەرگەي ميحايلوۆ پەن قاراعاندىلىق تاتار نايل جانتۋليكوۆ مەكتەپتى جاقسىعا ءتامامداپتى. ولار تۋعان ەلدىڭ تامىرى تەرەڭ تاريحىنان دا جاقسى حاباردار بولىپ شىقتى. «قازاقستان كەڭەس وكىمەتىنىڭ, ودان ارگى پاتشالىق رەسەيدىڭ سولاقاي ساياساتىن جۇزەگە اسىراتىن ورىنعا اينالدى. وتكەن عاسىردىڭ 30-40-جىلدارىنان باستاپ كەڭەس وكىمەتى كوپتەگەن ۇلتتار مەن ۇلىستاردى ءتۇرلى سەبەپتەرمەن ۇلان-عايىر قازاق جەرىنە جاپپاي كوشىردى. ماسەلەن, 1936 جىلى ۋكراينا مەن پولشا شەكاراسىنان ءبىر عانا قاراعاندى وبلىسىنا مىڭداعان نەمىس پەن پولياك جەر اۋدارىلدى. ال 1937 جىلى ەلىمىزگە كورەيلەردى اكەلىپ قونىستاندىردى. جاپپاي جەر اۋدارۋ سوعىس جىلدارى دا توقتاعان جوق. 1943-1944 جىلدارى قىرىمدا تۇراتىن تاتارلاردى قۇتتى مەكەنىنەن ايىرىپ, قازاق جەرىنە كۇشتەپ كوشىردى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, «ساتقىن», «حالىق جاۋلارى» سانالعان كوپتەگەن ۇلت وكىلدەرى كەڭ بايتاق قازاق جەرىنەن پانا تاپتى. مەنىڭ اتام ريشات تا قىرىمنان اۋىپ وسىندا كەلىپتى. قازىر ماۋەلى بايتەرەكتەي ۇلكەن وتباسىنا اينالدىق. مەن قازاقستاندى جۇمىر جەردەگى ەڭ ىستىق, ەڭ قىمبات مەكەنىم, اتامەكەنىم دەپ سانايمىن. تاتۋلىق ءبىزدىڭ تۋىمىز, دەپ ەلباسى ايتقانىنداي ارقاشان بىرلىكتى, ۇلتارالىق تاتۋلىقتى ەلدىك ماقسات تۇرعىسىنان ۇستانا بىلەيىك. مەن اتا-بابالارىمنىڭ اتىنان قازاق حالقىنا شەكسىز ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن», – دەدى جاۋىنگەر ن.جانتۋليكوۆ.
ال س.ميحايلوۆ بولسا: «مەنىڭ بابالارىم قازاق جەرىنە اناۋ الىستاعى كيەۆتەن قونىس اۋدارىپتى. سول اتالارىمنىڭ ايتۋىنشا, ءبىر-ەكى تۇيىنشەگىمەن كەلگەن اتالارىمدى قازاق ۇلتى دالادا قالدىرعان جوق. كەرىسىنشە, اشارشىلىق, سوعىستان ازىپ-توزىپ وتىرسا دا, ءبىر ءۇزىم نانىن ءبولىپ بەردى. ءاربىر قازاقتىڭ وتباسى وسىلايشا جەر اۋدارىلعانداردى قاڭعىرتىپ جىبەرمەي, جۇرەگىنىڭ كەڭدىگىنە, كوڭىلىنىڭ دارقاندىعىنا سىيعىزا ءبىلدى. كەيىن كوپشىلىگى قازاق جەرىن جەرسىنىپ, حالقىمىزعا ءسىڭىسىپ كەتتى. مەنىڭ اكەم ورىس, شەشەم ۋكراين بولسا دا ءوزىمدى قازاق سانايمىن. تەك ءتۇرىم وزگە, جانىم, جۇرەگىم قازاق», – دەدى.
قورىتا ايتقاندا, تاتۋلىق, ءبىرلىك – ءبىزدىڭ تۋىمىز. قازاقستان ۇلتارالىق دوستىقتى قۇدىرەت تۇتا وتىرىپ, سان ۇلتتىڭ قۇتتى مەكەنىنە, الەم مويىنداعان تاتۋلىق پەن تىنىشتىقتىڭ ورداسىنا اينالدى. لايىم وسى باعىتىمىزدان, باعىمىزدان جاڭىلمايىق.
ارمان اۋباكىروۆ,
مايور.
استانا.
