كيريلل پريۆالوۆ: «رەسەيدىڭ قازاقستاننان ۇيرەنگەنى ءجون»

20 ناۋرىزدا وتەتىن قازاقستانداعى كەزەكتەن تىس پارلامەنت سايلاۋى, رەسەيدەگى قازىرگى زامانعى ساياسي ترەندتەر ماسەلەلەرى, سونداي-اق, ەاەو كەڭىستىگىندەگى ساياسي ۇدەرىستەردىڭ دامۋ بارىسى «روسسيسكايا گازەتا» باسىلىمىنىڭ الاڭىندا تالقىلاندى. «سەۆەر-يۋگ» پوليتولوگيا ورتالىعىنىڭ باستاماسىمەن ۇيىمداستىرىلعان دوڭگەلەك ۇستەل وتىرىسىنا قازاقستان مەن رەسەي ساراپشىلارى قاتىستى. كەڭ اۋقىمدى پىكىرتالاستار ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق مەملەكەتتەرىندەگى ەلەكتوراتتىق ناۋقاننىڭ وزىنە ءتان جانە جالپى سيپاتتارى مەن قازاقستانداعى ساياسي جۇيەنىڭ دەموكراتيالانۋ كەزەڭدەرىنە ارنالدى. مۇندا باس­­­تى نازار قازىرگى سايلاۋ ناۋ­­­­قانى­نا, ونى كەزەكتەن تىس ءوت­كىزۋ­دىڭ سەبەپ­تەرىنە, سايلاۋ قورى­تىن­دى­لارى­نىڭ ىشكى ساياسي جاعدايدىڭ ءارى قاراي دامۋى مەن قازاقستان جانە رەسەي اراسىنداعى قارىم-قا­تى­ناس­قا قالاي اسەر ەتەتىنىنە اۋدارىلدى. كەزدەسۋدى اشا كەلىپ, پوستكەڭەس­تىك كەڭىستىكتەگى قوعامدىق-ساياسي ۇدەرىستەردى زەرتتەۋ جونىندەگى اق­پاراتتىق-ساراپتامالىق ورتا­لىقتىڭ باس ديرەكتورى سەرگەي رەكەدا قازاقستانداعى وسى جولعى سايلاۋ ناۋقانىنىڭ ماڭىزىن اتاپ كورسەتتى. «ءماجىلىستىڭ جا­ڭا قۇرامىنىڭ الدىندا «ۇلت جوس­پارىن» – پرەزيدەنت نۇر­سۇلتان نازارباەۆ بەلگىلەپ بەر­گەن دامۋدىڭ ستراتەگيالىق باعدار­لا­ماسىن جۇزەگە اسىرۋ مىندەتى تۇر», – دەدى س.رەكەدا. دوڭگەلەك ۇستەل باسىندا ساي­لاۋالدى ناۋقانى بارىسى تۋرا­لى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميس­سيا باسشىسى نۇرلان ەرىمبەتوۆ جان-جاقتى ايتىپ بەردى. «ءبىزدىڭ كوميسسيادا قازىر 22 ادام, ەلگە بەلگىلى ازاماتتار – تانىمال جازۋ­شى­­لار, جۋرناليستەر, عالىم­دار, بيزنەسمەندەر, ياعني ءوز باعالاۋ­لارىندا تاۋەلسىزدىككە يەك ارتاتىن ادامدار جۇمىس ىستەيدى», – دەدى ول. بۇل جولعى سايلاۋدىڭ ەرەك­شە­لىكتەرى تۋرالى ايتا كەلە, ول ساي­لا­ۋشىلاردىڭ ازاماتتىق بەل­سەن­­دى­لىكتەرىن جانە ناۋقانعا جاس­­تار تا­راپىنان ايتارلىقتاي قىزى­عۋ­شىلىق بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, جەرگىلىكتى 10 مىڭعا جۋىق بايقاۋشىنىڭ اراسىندا جاستاردىڭ كوپتىگى قۋانت­پاي قويمايدى. سونىمەن قاتار, ءماجىلىس پەن بارلىق دەڭگەي­دەگى ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىنا كان­ديداتتاردىڭ بۇرىنعىعا قارا­عاندا جاسارا تۇسكەنى دە وزىنە نازار اۋدارتادى. قازىرگى ۇمىتكەرلەردىڭ ورتا جاسى 43-44-ءتى قۇرايدى. ن.ەرىمبەتوۆتىڭ پىكىرىنشە, ەل ازاماتتارى جاڭا, جاس تۇلعالاردى كورگىسى كەلەدى. بۇل پىكىرمەن ماسكەۋ مەملەكەت­تىك حالىقارالىق قاتىناس­­تار ينستيتۋتى ساراپتاما ورتالى­عى­نىڭ ديرەكتورى اندرەي كازان­تسەۆ كەلىسەتىنىن بىلدىرە كەلىپ, بىلاي دەدى: «ەگەر «نۇر وتان­نىڭ» پارتيالىق تىزىمىنە كوز سالار بولساق, وندا كوپتەگەن جاڭا ەسىم­دەردى كورەمىز». ونىڭ پىكىرىن­شە, قازاقستان پوستكەڭەستىك كەڭىس­تىك­تە جاس, ءبىلىمدى, قازىرگى زامان تا­لاپتارىنا جاۋاپ بەرۋگە قابىلەتتى جاستاردى ىلگەرىلەتۋدە پيونەر بولىپ تابىلادى. ا.كازانتسەۆ اتالعان ۇدەرىستى «ءتۇرلى-ءتۇستى رە­ۆوليۋ­تسيالارعا» قارسى ءىس-قيمىل تا­نىتۋدىڭ جاقسى رەتسەپتى دەپ باعالادى. «قازاقستان باسشى­لىعى­نىڭ دانا ساياساتى «ءتۇرلى-ءتۇستى رەۆوليۋتسيالار» پروبلەماسىنان اينالىپ وتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. باسقارۋ ەليتاسى تۇراقتى تۇردە جاڭارىپ وتىرۋدا. وسى تۇرعىدان العاندا, «بولاشاق» باعدارلاماسى تەڭدەسى جوق, تازا قازاقستاندىق برەند بولىپ تابىلادى», – دەپ اتاپ ءوتتى ساراپشى. ا.كازانتسەۆ, سونىمەن قاتار, قازاقستاننىڭ ۇزاق جىلدار بويى ەتنوسارالىق جانە كونفەسسيا­ارا­لىق كەلىسىمدى ساقتاپ, ۇلت­تى بىرلىك پەن تۇتاستىققا جۇمىلدىرا الىپ وتىرعان ازداعان مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى ەكەنىن كولدەنەڭ تارتتى. «بىزگە, كەي كەزدەرى, ۇلتارالىق كەلىسىم, كەڭەستىك ينتەرناتسيوناليزم تۇر­عىسىنان الىپ قاراعاندا, ءوزى­نەن ءوزى وسىلاي بولۋى ءتيىس ۇدەرىس سياقتى بولىپ كورىنەتىنى جاسىرىن ەمەس. شىن مانىندە, بۇعان قول جەتكىزۋ وتە قيىن. بارىنەن بۇرىن بۇل – تەڭدەستىرىلگەن ىشكى-سىرتقى ساياساتتىڭ جەمىسى», – دەدى ساراپشى. ونىڭ پىكىرىنشە, قازاقستان – ءىس جۇزىندە كورشىلەرىمەن ەشقانداي پروبلەماسى جوق ازياداعى ازداعان مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى. سونداي-اق, قازاقستان رەسەيدىڭ سەنىمدى سەرىكتەسى جانە وداقتاسى بولىپ تابى­لادى. الداعى سايلاۋ وسى تۇ­راق­تىلىقتى نىعايتۋعا وڭ ىقپال ەتەتىن بولادى. رەسەي قوعامدىق پالاتاسىنىڭ مۇشەسى يوسيف ديسكين الداعى سايلاۋدى جالپىقازاقستاندىق ساياسي ۇلت قالىپتاستىرۋ ۇدەرىسىن­دەگى ماڭىزدى قادام دەپ اتادى. «بارلىق پوستكەڭەستىك ەلدەر باسى­نان كەشىپ وتىرعان اسا كۇردەلى ماكر­و­الەۋمەتتىك ترانسفورماتسيا ۇدەرىس­تەرى بارىسىندا, ياعني ءمۇد­دەلەر مەن قۇندىلىقتار اراسىن­دا پىكىرلەر الشاقتىعى بولۋى ىقتيمال كەزدە مۇنىڭ ماڭىزى وتە زور. وسىنداي قاراما-قايشى­لىقتار كەزىندە ءتۇرلى كوزقاراستار مەن الەۋمەتتىك تەرىس پىكىرلەر پاي­دا بولۋى ابدەن ىقتيمال ەكەنى دە تۇسىنىكتى جايت», – دەپ اتاپ ءوتتى ي.ديسكين. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, پرەزي­دەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ مۇنداي قاتەردى ارقاشان جاقسى ءتۇسىنىپ كەلەدى. وسىعان بايلانىستى مەم­لەكەتتىك جۇيەنىڭ نەگىزىنە قوعام­دى دىنارالىق جانە ۇلتارالىق قاعيداتتار بويىنشا بولۋگە ءمۇم­كىن­دىك بەرمەيتىن توپتاسقاندىق فاكتورى الىنىپ وتىر. ساراپشى كەزەكتەن تىس سايلاۋ تۋرالى ش­ە­شىم­دى دە دۇرىس دەپ اتادى. ءويت­­كەنى, اسا كۇردەلى قارجى جاع­دايىندا ءىس باسىنداعى بيلىكتىڭ زاڭدىلىعىن نىعايتا ءتۇسۋ قاجەت. «بۇل – حالىققا قايىرىلۋداعى ەڭ دۇرىس تاڭدالعان جول, – دەدى وسى ورايدا ي.ديسكين. – ەل حالقى مەملەكەتتىڭ قاي جاققا باعىت ۇستاناتىنىنا قاتىستى وزدەرىنىڭ تاڭداۋلارىن جاساۋعا مۇمكىندىك الىپ وتىر». قازاقستان باسشىسىنىڭ پرە­ۆەن­تيۆتى ءىس-قيمىل تانىتىپ, نە ءنار­سەنىڭ دە الدىن وراي بىلەتىن قابىلەتىن بۇكىلرەسەيلىك مەملەكەتتىك تەلە- جانە راديوحابارلارىن تاراتۋ كومپانياسىنىڭ شولۋشىسى كيريلل پريۆالوۆ اتاپ ءوتتى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا: «قازاقستان پرە­زيدەنتى ۋاقىتتىڭ الدىندا ءجۇرىپ قانا قويماي, وعان ءوزىنىڭ ايتقانىن دا ىستەتە الادى». «ساي­لاۋ رەفورمالاردى تەرەڭدەتۋ, مەم­لەكەتتى جاڭعىرتۋعا سەرپىن بەرۋ, تۇراقتىلىق تەتىگىن قامتاماسىز ەتىپ, تۇراقسىزدىق تەتىگىنىڭ جۇمىس ىستەپ كەتۋىنە مۇمكىندىك بەر­مەۋ ءۇشىن قاجەت, – دەپ اتاپ كورسەت­تى ك.پريۆالوۆ. – نۇرسۇلتان نازار­باەۆ سۋپەرپرەزيدەنتتىك رەس­پۋب­ليكادان پرەزيدەنتتىك-پار­لامەنتتىك رەسپۋبليكاعا ترانزيت­كە دايىندالىپ جاتقانىن جاسىر­مايدى. وسى تۇرعىدان العاندا, حالىقتىڭ سايلاۋعا جانە پارلا­مەنت­تىڭ بولاشاق قۇرامىنا كوز­قاراسى دا مۇلدەم جاڭاشا كورى­نەدى». ونىڭ ايتۋىنشا, جاڭا ءمىن­دەتتەردى شەشۋ ءۇشىن جاڭا ادامدار كەرەك جانە بۇل ۇدەرىستە رەسەيدىڭ قازاقستاننان ۇيرەنگەنى ءجون. رەسەي مەملەكەتتىك دۋما­سىنىڭ تمد ىستەرى, ەۋرازيا­لىق ينتەگراتسيا جانە وتان­داستارمەن بايلانىس جونىندەگى كوميتەتىنىڭ مۇشەسى يرينا رود­نينا پىكىرتالاسقا جاڭا لەپ اكەلگەندەي بولدى. ول ءوزىنىڭ بىلتىر قازاقستاندا وتكەن پرە­زي­دەنتتىك سايلاۋعا بايقاۋشى رەتىن­دە قاتىسقانىنان ۇلكەن اسەر العانىمەن ءبولىستى. «سايلاۋ ۇدە­رىسى بويىنشا ەشقانداي ەس­كەرتپەلەر بولعان جوق. داۋىس بەرۋ تاماشا ۇيىمداستىرىلۋىمەن جانە حالىقتىڭ اسا جوعارى بەل­سەندىلىگىمەن ەستە قالدى», – دەدى ول. ونىڭ ويىنشا, الداعى پار­لامەنتتىك سايلاۋ دا وسىنداي دەڭگەيدە وتەتىن بولادى. دوڭگەلەك ۇستەل وتىرىسىن قورى­تىندىلاي كەلىپ, قاتىسۋشىلار قازاق­ستاندا ءوتىپ جاتقان سايلاۋ تسيكلى ەل باسشىلىعى العا قويعان ستراتەگيالىق مىندەتتەردىڭ تابىس­تى ورىندالاتىنىنا سەنىم ۇيالا­تاتىنىن ءبىلدىردى. ال بۇل قازاق­ستان ءۇشىن دە, رەسەي ءۇشىن دە اسا ماڭىزدى. ساۋلەبەك ءبىرجان.