وڭتۇستىكتە ورايلاستىرىلعان وڭدى ىستەر

كەشە ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى بەيبىت اتامقۇلوۆ ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى. ول وبلىستىڭ الەۋمەتتىك-ەكونو­ميكالىق دامۋى جونىندە اڭگىمەلەپ, جۋرناليستەردى تولعاندىرعان سۇراقتارعا جاۋاپ بەردى. بىلتىرعى جىلى جالپى وڭىرلىك ءونىم بويىنشا شامامەن 2 پايىزدىق ءوسىم بولعانىن ايتقان ايماق باسشىسى, وتكەن جىلى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋدا وڭ وزگەرىس بار بولعانىن جەتكىزدى. ءسويتىپ, 2015 جىلى 668 ملرد. تەڭگەنىڭ ونەركاسىپ ءونىمى وندىرىلگەنىن تىلگە تيەك ەتتى. «نەگىزى, وڭىردە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى باستالعالى قۇنى 228,5 ملرد. تەڭگەنى قۇرايتىن 164 جوبا ىسكە قوسىلىپ, 14 مىڭعا جۋىق جۇمىس ورنى اشىلدى. ىسكە قوسىلعان جوبالاردىڭ 94 پايىزى جوسپارلانعان قۋاتتىلىقتىڭ 90-100 پايىزىنا جەتتى. بۇل كورسەتكىش بويىنشا وبلىس رەسپۋبليكادا الدىڭعى قاتاردا», دەدى اكىم. ەندى يندۋستريالىق-يننوۆا­تسيالىق دامۋ باعدار­لاماسىنىڭ ەكىنشى بەسجىلدىعىندا 20 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلادى ەكەن. «يندۋستريالاندىرۋدىڭ ەكىنشى بەسجىلدىعىندا 869 ملرد. تەڭگەنى قۇرايتىن 115 جوبانى ىسكە قوسۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ناتيجەسىندە 20 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى پايدا بولادى. ناقتىلاي تۇسسەم, اعىمداعى جىلى 35,2 ملرد. تەڭگەگە باعالانعان 22 جوبانى ىسكە قوسۋدى جوسپارلاپ قويدىق. ال ەندى وبلىسقا ينۆەستيتسيا تارتۋ ىسىنە كەلسەم, بىلتىر وقو-دا ينۆەستيتسيا كولەمى 416 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى. ونىڭ جارتىسىنان استامىن, ياعني 61,2 پايىزىن شاعىن كاسىپورىندار سالدى. ناقتى ايتقاندا, ولار 254,8 ملرد. تەڭگەنى وبلىس ەكونوميكاسىنا باعىتتادى», دەدى ب.اتامقۇلوۆ. قازىرگى تاڭدا وبلىستا يندۋس­تريالىق ايماقتاردى ءار قالادا, ءاربىر اۋداندا قۇرۋعا كۇش سالىنىپ جاتىر ەكەن. وسى كۇنگە دەيىن 11 يندۋستريالىق ايماق قۇرىلىپ, 151 جوبا ايقىندالىپتى. وسى ورايدا 163 ملرد. تەڭگە ينۆەس­تيتسيا تارتىلىپ, 13 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنى قۇرىلىپتى. «جەتى يندۋستريالىق ايماق بويىنشا ينفراقۇرىلىم تولىق تارتىلىپ, 50 كاسىپورىن ىسكە قوسىلدى. اعىمداعى جىلى 20,1 ملرد. تەڭگە سوماسىندا 29 جوبانى ىسكە قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل باعىتتا 1 323 جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋ قاراستىرىلعان», دەدى اكىم. ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىگى تۋرالى پىكىر جۇرگىزگەندە باۋ-باقشا مەن جەمىس-جيدەكتى ءسوز قىلماۋعا بولمايدى. بۇل جونىندە اكىم باتىل ءسوز ايتىپ, جەرگىلىكتى جەمىس, كوكونىس وبلىس حالقىن تولىقتاي قامتاماسىز ەتىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. «اۋىل شارۋاشىلىعىندا جالپى ءونىم كولەمى جىل سايىن 20 ملرد. تەڭگە دەڭگەيىندە تۇراقتى ءوسىمدى كورسەتىپ وتىر. 2015 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ونىڭ كولەمى 345 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى. جەرگىلىكتى ءونىم وبلىس اۋماعىنداعى جەمىس-كوكونىسكە دەگەن سۇرانىستى تولىقتاي قام­تاماسىز ەتىپ وتىر جانە رەسپۋب­ليكانىڭ ەلەۋلى بولىگىنە دە ءونىم شىعارىلۋدا», دەگەن ول, 773 مىڭ گەكتار ەگىس كولەمىنىڭ ىشىندە سۋارمالى جەرلەردىڭ اۋماعى 440 مىڭ گەكتارعا جەتكەنىن ايتتى. ءسويتىپ, وتكەن جىلى 115 گەكتار جەرگە جىلىجاي سالىنىپ, جىلىجايلاردىڭ جالپى اۋدانى 1 025 گەكتارعا جەتكىزىلگەنىن ءبىلدىردى. وسى ورايدا رەسپۋبليكاداعى جىلىجايلاردىڭ 87 پايىزى وڭتۇستىكتىكتەردىڭ ۇلەسىندە ەكەنىن تاعى دا اتاپ ءوتتى. ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا ءوڭىر باسشىسى اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ ستراتەگياسى جونىندە ايتىپ بەردى. «وبلىس ەكونوميكاسىنىڭ قۇرىلىمىندا اگرارلىق سەكتور ەلەۋلى ۇلەس الىپ وتىرعانىن جانە حالىقتىڭ جارتىسىنان استامى اۋىلدىق جەردە تۇراتىنىن ەسكەرە وتىرىپ, سالانىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ نە­گىزگى فاكتورى بولىپ تابىلادى. وندا ءبىرىنشى باعىت, ءاربىر اۋداننىڭ الەۋەتى مەن كليماتتىق ەرەكشەلىكتەرى زەرتتەلىپ, 2020 جىلعا دەيىنگى ناقتى ينديكاتورلار بەكىتىلدى. ەكىنشىدەن, فەرمەرلەرگە تومەن پايىزبەن بەرىلەتىن نەسيەلەردىڭ كولەمىن ارتتىرۋ قاراستىرىلعان. ءۇشىنشى, ءاربىر اۋىلدىق وكرۋگتە ارنايى كووپەراتيۆتەر قۇرىلىپ, وندا ماشينا-تراكتور ستانسالارىن اشۋ كوزدەلگەن. تورتىنشىدەن, سۋارمالى جەرلەردىڭ جاعدايىن جاقسارتىپ, جاڭادان سۋارمالى جەرلەردى اينالىمعا قوسۋ قاراستىرىلدى. بەسىنشى, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا عىلىمنىڭ جەتىستىكتەرىن مەيلىنشە ەنگىزۋ قامتىلعان. ياعني, ءاربىر اۋداندا سول جەردىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, كاسىپكەرلىك مەكتەپتەرىنىڭ بازاسىندا شارۋالارعا عىلىمي-كونسۋلتاتسيالىق قىزمەت كورسە­تەتىن ورتالىقتار اشىلماق», دەدى ب.اتامقۇلوۆ. وڭىردەگى جىلىجايلار جاع­دايىنا دا ارنايى توقتالىپ ءوتتى. «ەلىمىزدەگى جىلىجايلاردىڭ 87 پايىزى بىزگە تيەسىلى ەكەنىن ايتتىم. سونىڭ 50 پايىزى سارىاعاشتا ورنا­لاسقان. اتالعان اۋدانعا بارعاندا بانان ءوسىرىپ جاتقان شارۋالاردى كوردىم. شىنىمدى ايتسام, تاڭعالدىم. وزدەرىنەن سۇراعاندا تاجىريبە رەتىندە ءوسىرىپ جاتقاندارىن ايتتى. سول سياقتى جىلىجايلاردىڭ نەشە ءتۇرى بار. بۇل ارەكەتتەردى مەن قولدايمىن», دەدى اكىم. شارا بارىسىندا شىمكەنتتە قوقىستان ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرەتىن ستانسا سالىناتىنى دا ءمالىم بولدى. مۇنداي ستانسا 2014 جىلى شىمكەنت قالاسىنىڭ ماڭىندا پايدالانۋعا بەرىلگەن قوقىس ىرىكتەيتىن زاۋىتتىڭ بازاسىندا سالىنىپ, ول قالاعا قوسىمشا 50 مۆت ەلەكتر ەنەرگياسىن بەرەتىن بولادى ەكەن. «قازىرگى ۋاقىتتا شىمكەنت قالاسىنىڭ اۋماعى جىلدان جىلعا ۇلعايىپ كەلەدى. بۇگىندە قالاعا 40 ەلدى مەكەن قوسىلدى جانە 81 شاعىن اۋدان قۇرىلعان. 2014 جىلى ىسكە قوسىلعان قوقىس وڭدەۋ زاۋىتى بارلىق قوقىستى وڭدەپ ۇلگەرە الماي جاتىر. ونى تولىققاندى قوقىس وڭدەيتىن زاۋىت دەپ ايتۋعا كەلمەيدى. سوندىقتان ونى قوقىس ىرىكتەيتىن زاۋىت دەپ وتىرمىز. بىلتىر ول زاۋىت شىمكەنت قالاسىنىڭ كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق مەنشىگىنە قايتا بەرىلدى. اتالمىش كاسىپورىننىڭ يەسى بولىپ تابىلاتىن ينۆەستورمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلۋدە. ينۆەستيتسيالىق جوس­پار بويىنشا, ولار بۇل ىرىكتەۋ زاۋىتىن تولىققاندى وڭدەۋ تسيكلىنە كوشىرۋ ءۇشىن زاۋىتتى كەڭەيتۋدى كوزدەپ وتىر. وسى كەزدە اكىمدىك پەن زاۋىت گونكونگ پەن سينگاپۋر تاجىريبەلەرىن زەرتتەدى, كەلەشەكتە ءبىز بارلىق قوقىستى ەلەكتر ەنەرگياسىنا اينالدىرىپ وتىرۋدى جوسپارلاۋدامىز. قوقىس وڭدەۋ ستانساسى 50 مۆت ەلەكتر ەنەرگياسىن شىعاراتىن بولادى. مۇنىمەن بىرگە, قوسىمشا جىلۋ ەنەرگياسى دا وندىرىلەدى», دەدى وبلىس باسشىسى. وتكەن جىلى وبلىستا كاسىپ­كەرلەرگە قىزمەت كورسەتۋ ورتالىق­تارى 68 مىڭنان استام بيزنەسمەنگە كونسۋلتاتسيا بەرىپتى. «بار­لىق اۋداندار مەن قالالاردا كاسىپكەرلەرگە قىزمەت كورسەتۋدىڭ ورتالىقتارى اشىلدى. ولار «ءبىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا جۇمىس ىستەيدى. ورتالىقتار قۇرىلعالى بەرى 68 126 كاسىپكەرگە ءتۇرلى قىزمەت كورسەتىلدى. وسىعان وراي وبلىستا كاسىپكەرلىكتى قولداۋ بويىنشا وڭىرلىك باستامالار تابىستى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن اتاپ وتكىم كەلەدى. ماسەلەن, «ماكسيمۋم» ايماقتىق ينۆەستيتسيالىق ورتالىق پەن شاعىن نەسيەلىك «ىرىس» ۇيىمى وزدەرىنىڭ تيىمدىلىگىن بايقاتتى. قابىلدانعان شارالاردىڭ ارقاسىندا بيۋدجەتكە تۇسەتىن قار­جى كولەمى ارتىپ وتىر», دەدى اكىم. وڭىردە تۋريستىك كلاستەردى دامىتۋ شاراسى دا جۇرت نازارىن اۋداردى. «بۇگىندە نەگىزگى تۋريستىك سالا تاريحي باعىتتارعا نەگىزدەلگەن. سوندىقتان, وتىرار مەن تۇركىستاننىڭ ورنى ەرەكشە. قازىرگى تاڭدا, قازاقستاننىڭ جانە شەتەلدىڭ تۋريستەرى ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن جەرلەرگە ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تانىتۋدا. بۇل باعىتتا ساۋراننىڭ دا ورنى بولەك. تەك وتكەن جى­لى تۇركىستان 1 ميلليوننان استام ءتۋريستى قابىلدادى», دەگەن وبلىس اكىمى, مەملەكەت باسشىسى «سارىاعاش» كۋرورتىن حالىقارالىق دەڭگەيگە شىعارۋدى تاپسىرعانىنا توقتالدى. ول بۇل باعىتتا قازىرگى ۋاقىتتا ءتيىستى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. مۇنىمەن بىرگە, ءوڭىردىڭ بىرەگەي تابيعاتى تولە بي, تۇلكىباس, قازىعۇرت اۋداندارىندا تاۋلى دەمالىس ورىندارىن دامىتۋ ءۇشىن مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتتى. وعان قوسا, جازدىڭ جىلى ماۋسىمىنىڭ ۇزاققا سوزىلۋى مەن سۋدىڭ جىلى بولۋى جانە اۋانىڭ تازالىعى شاردارا سۋ قويماسى جاعالاۋىندا دا ءتۋريزمدى دامىتۋعا قولايلى بولىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. بولاشاقتا شىمكەنت قالاسى قانداي دەڭگەيدە بولاتىنى دا نازاردان تىس قالمادى. «شىمكەنت قالاسى ءتورت اگلومەراتسيالاردىڭ ءبىرى بولىپ ايقىندالعانى بەلگىلى. سوندىقتان قالادا ءوڭىردىڭ ونەر­كاسىپتىك جانە عىلىمي الەۋەتى شوعىرلانىپ, ءتيىستى ينفرا­قۇرىلىم قۇرىلادى. قازىرگى كەزدە شىمكەنتتى ءىرى قازىرگى زامانعى مەگاپوليسكە اينالدىرۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەۋدەمىز. بۇل تۇرعىدا شاھار جاقىن ورنالاسقان وڭىرلەر ءۇشىن ءوسىم نۇكتەسىنە اينالىپ, بيزنەسكە قولايلى جاعداي جاسالادى. قاۋىپسىزدىككە ەرەكشە ءمان بەرىلىپ, كوگالداندىرۋ شارالارى تىڭعىلىقتى جۇرگىزىلەدى. نەگىزى, شىمكەنت قالاسى زياتكەرلىك ورتالىققا اينالىپ, ستارتاپتار مەن يننوۆاتسيالاردىڭ شاھارى بولۋىن قالايمىز», دەدى ب.اتامقۇلوۆ. بىلتىر شىمكەنتتە «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا 4271 پاتەرلى 74 تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلىپتى. ال اعىمداعى جىلى وبلىس بويىنشا 1 816 پاتەرلى 115 ءۇيدى تاپسىرۋ كوزدەلىپتى. اكىمدىك تاراتقان مالىمەتكە سەنسەك, بيىل تاپسىرىلاتىن ۇيلەردىڭ 35-ءى, ياعني 1260 پاتەر شىمكەنت قالاسىندا پايدالانۋعا بەرىلەدى ەكەن. وعان قوسا, وڭىردە بالالاردى بالاباقشامەن قامتۋ كورسەتكىشى 80,5 پايىزدى قۇرايتىنى تىلگە تيەك بولدى. «بيىل وبلىستاعى 1022 جالپى بiلiم بەرۋ مەكتەبىندە 584 مىڭ وقۋشى بiلiم الىپ جاتىر. بىلتىر 66 نىسان – 50 مەكتەپ, 11 بالاباقشا جانە 5 قوسىمشا نىسان پايدالانۋعا بەرiلدi. ناتيجەسiندە, 30 اپاتتى جانە 3 ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتiڭ ماسەلەسi شەشiلدi. بۇل ماسەلە 2017 جىلعا قاراي تولىقتاي شەشiمىن تابادى دەپ وتىرمىز. 2014 جىلمەن سالىستىرعاندا مەكتەپكە دەيiنگi مەكەمەلەر سانى 108-گە ارتتى», دەگەن ول بالاباقشالاردىڭ جارتىسىنا جۋىعى مەملەكەت-جەكەمەنشiك سەرiكتەستiگى نەگiزىندە جۇمىس iستەيتىنىن اتاپ ءوتتi. 2020 جىلعا دەيiن وبلىستىڭ شامامەن 2,5 ملن. تۇرعىنى گازبەن قامتاماسىز ەتiلەتىنىن ايتقان ءوڭىر باسشىسى, اتالعان مەجەگە دەيiن قالا حالقىنىڭ – 100, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ 80 پايىزى ورتالىقتاندىرىلعان اۋىز سۋمەن قامتىلاتىنىن جەتكىزدى. سونداي-اق, وبلىس ماقتا وسiرۋمەن اينالىساتىن رەسپۋبليكاداعى جالعىز ءوڭiر ەكەنiن ايتىپ, ەلىمىزدىڭ وسى ونiمگە دەگەن سۇرانىسىن 100 پايىزعا قامتاماسىز ەتiپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتi. ءسويتىپ, ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنەن تومەن تابىسى بار ازاماتتاردىڭ ۇلەسى ەداۋىر ازايعانىنا توقتالدى. «مۇنداي ازاماتتاردىڭ ۇلەسى ايتارلىقتاي تومەندەدى. ولاردىڭ سانى 5 پايىزدى نەمەسە 141 مىڭ ادامدى قۇرايدى. مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامداردى جۇمىسپەن قامتۋعا ەرەكشە ءمان بەرىلىپ وتىر. وتكەن جىلى 2545 ادام جۇمىسقا ورنالاستى», دەگەن ول, «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى – 2020» باعدارلاماسىن قولداۋ شارالارىمەن 58 مىڭ ادام قامتىلعانىن ءبىلدىردى. ال بيىل 63 مىڭنان استام ادامدى جۇمىسپەن قامتۋ جوسپارلانىپ وتىر ەكەن. نۇرباي ەلمۇراتوۆ, «ەگەمەن قازاقستان».