جاقىندا بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا وتكەن كومپوزيتور الماس سەركەباەۆتىڭ «استانا» ميۋزيكلىندەگى باستى كەيىپكەردىڭ ءبىرى – اسامي بەينەسىن جاپونيادان كەلگەن جاس اكتريسا مانا ناكانو سومدادى.
العاشقى كورسەتىلىم وتكەن جىلدىڭ ماۋسىمىندا اباي اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق, ك.بايسەيىتوۆا اتىنداعى ۇلتتىق, سونداي-اق شىمكەنت وپەرا جانە بالەت تەاترلارى قاتىسۋىمەن ءوتىپ, اسامي بەينەسىن ايگۇل نيازوۆا مەن اسەم سەمبينالار ورىنداپ كەلسە, ەلوردا تورىندە كورەرمەنگە كولدەي سەزىم سىيلاعان ميۋزيكل جاپون قىزىنىڭ ءرولىن جاپونيادان ارنايى شاقىرتۋىمەن كەلگەن ناكانونىڭ ويناۋىمەن ەرەكشەلەندى. ساحنالىق كورسەتىلىم ءوزارا كوڭىل جاراستىرىپ, ۇمىتتەرى ۇشتاسقان قازاق جىگىتى مەن كۇنشىعىس ەلى ارۋىنىڭ اڭسار-ارمانىن العا تارتسا, سول عاشىقتىق سەزىمدى نانىمدى ەتىپ بەرە بىلگەن, ونەر اكادەمياسىن «ميۋزيكل ءارتىسى» ماماندىعى بويىنشا ءتامامداپ, «سيكي» توبى مەن «Lion Kings» حورەوگرافيالىق انسامبلىندە اجەپتاۋىر ءتاجىريبە جيناقتاعان مانا ناكانو دا قازاقتىڭ سالت-ءداستۇرى مەن ونەرىنەن سونشالىق الىس جان ەمەس ەكەن. ونىڭ ونەرى وساكا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتى ءاساميدىڭ بەينەسىن سومداۋدا باعزى زامانداردان باياندالار اڭىزدار تىلسىمىمەن تىنىستادى. قوس عاشىقتىڭ جۇرەك لۇپىلىنە قۇلاق تۇرسەڭىز, ەكى جاقتىڭ ادەت-عۇرپى مەن مادەنيەتىندە كوپتەگەن ۇقساستىقتىڭ بار ەكەنىنە يلاناسىز. كونە تاريح كومبەسىنەن ءالى قانشا سىر-بۇلاقتىڭ سىڭعىرى ەستىلەرىن كىم ءبىلسىن, بىراق تا وسى ءبىر رۋحاني تامىرى ءبىر-بىرىنە تىم ۇقساس قوس ارنانىڭ ءبىر كەزدەرگى باستاۋى ورتاق بولعانىنا ءشۇبا كەلتىرگىڭ كەلمەيدى. ادامنىڭ تاعدىرى ءوز قولىندا دەپ ايتىپ جاتامىز كەيدە. بىراق تاعدىر تاس سياقتى ءبىر جەردەن ەكىنشى جەرگە قولمەن اپارىپ قويا سالاتىن زات پا ەكەن؟ قازاق جىگىتى ارمان مەن جاپون قىزى ءاساميدى استانادا كەزىكتىرگەن تاعدىر تۋرالى نە ايتامىز وندا؟..
سارىارقانىڭ ءتوسىندە جۇرتتىڭ كوزىن نۇرعا مالعان عاجاپ ءبىر ەرتەگى قالا سالىنىپ جاتىر. قامىس-قوعا سىڭسىعان قۋ مەديەن دالانىڭ جازيرا بەلىنەن جاسىل جەلەك كوز تارتىپ, ارلەنە تۇسكەن شاھارعا جان-جاقتان اعىلعان جۇرتقا قاراپ, باقىت قۇسىن ىزدەپ ءوتۋ تىرشىلىك وزەگى ەكەنىنە كوزىڭ جەتە تۇسەدى. سول سانسىز تاعدىردىڭ اراسىندا جاپون قىزى اسامي بار. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ سوڭىندا جاپوننىڭ ءبىر سولداتى تۇتقىندالىپ, تاعدىردىڭ ايداۋىمەن قازاق جەرىنە اكەلىنەدى. قاقاعان سۋىق پەن اشارشىلىق ازابىنان امان قالۋىنا سەبەپ بولعان سول كەزدە نە دەيسىز عوي. انالىق مەيىرىم ەدى. ءارينە, قازاق ايەلى تۋرالى ادەبيەتشىلەرىمىز از جازىپ جاتقان جوق, دەي تۇرعانمەن, سول ءبىر سۇراپىل سوعىس جىلدارىنداعى قازاق انالارىنىڭ الىپ بەينەسىنە ونەر تىلىمەن ءالى ءبىر تولىققاندى ەسكەرتكىش قويىلدى دەپ ايتا المايمىز. ميۋزيكل وسىنداي ءبىر وي ۇشقىنىن تۇتاتىپ وتەدى. ۇلى وتان سوعىسىندا مايدانگەر ۇلىنان ايىرىلىپ, ازا تۇتقان انا مەيىرىمىنىڭ ايدالادان جەر اۋىپ كەلگەن جاپون جاۋىنگەرىنە ءتۇسۋى نەلىكتەن دەگەن وي كوڭىلدى كورىكتەي قاريدى. جاۋ سولداتىنا ءوزىنىڭ جەيتىن نانىن ءبولىپ بەرىپ, ومىرگە سەنىمىن قايتا وياتقان سول قازاق ايەلىنىڭ بوزداعىن جەر قوينىنا تاپسىرىپ وتىرعاندا قايعىدان قايمىقپاۋى قالاي؟ قاستىق قىلعان ادامىنىڭ وزىنە جاماندىق تىلەي المايتىن انالىق سەزىمنىڭ قۇدىرەتىنە جەتەتىن قاسيەتتى ەشتەڭە جوق ومىردە. بارلىق ىزگىلىك اتاۋلىنى وسى جۇرەكتەن تارايتىن جىلۋدان ىزدەۋ كەرەك. مەيىرىم وتى ەلىنە ورالۋىنا سەبەپشى بولعان سولدات كەيىن ۇلى مەن نەمەرەسىن قازاقستانعا, قازاق حالقىنا دەگەن ءسۇيىسپەنشىلىك سەزىمىندە تاربيەلەيدى. ومىردەن قوش ايتىساردا شەت تىلدەرى فاكۋلتەتىندە وقيتىن اسامي نەمەرەسىنىڭ قۇلاعىنا ءوز وسيەتىن بارىنشا قۇيىپ كەتەدى. قازاقستانداعى مامىراجاي تۇرمىس كەشىپ جاتقان عاجايىپ حالىقتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىن ءوز كوزىڭمەن كورىپ قايت, ساناڭا ءتالىم ءتۇيىپ قايت دەپ امانات ارقالاتادى. ءاساميدى استاناعا الىپ جەتكەن العاشقى سەبەپ وسى بولاتىن.
ەكىنشىسى, بولاشاققا بەت العان تىرشىلىك اعىسىنا قىزىعا دا, تاڭدانا قاراپ, سول قايناعان قازانعا ءوزىنىڭ قالاي ارالاسىپ كەتكەنىن سەزبەي قالادى. ونىڭ ساناسىندا اتاسى ايتقان ءسۇيىسپەنشىلىك وتى مازداپ تۇرىپ الادى. قىز ول ءجۇرىپ وتكەن ىزدەرمەن اياڭداي وتىرىپ, مۇنداعى حالىقتىڭ تىرشىلىك-تىنىسىمەن بىتە قايناسۋعا تىرىسىپ باعادى. الماتىلىق ارمان ەسىمدى دارىگەرمەن تانىسادى. ارمان ء(رولدى سومداعان نۇرجان باجەكەنوۆ) مەن اسامي اراسىنداعى جاستىق پەن ماحاببات سەزىمى ميۋزيكلدىڭ كوركەمدىك سيپاتىن اشادى. قويىلىمدا وقيعانى وربىتكەن وزگە دە تۇشىمدى بەينەلەر بولدى. مىسالى, استانا قالاسىنداعى اۆتوموبيل بولشەكتەرى كونتسەرنى زاۋىتىنىڭ يەسى تامۋرا مىرزا (ك.بايسەيىتوۆا اتىنداعى ۇلتتىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ ءارتىسى ەۆگەني چاينيكوۆ) مەن تامۋرانىڭ حاتشىسى, ارماننىڭ بالالىق دوسى, سەرجان (تالعات گالەەۆ) ءرولدەرى. قاي كەزدە دە ماحاببات مايدانى عاشىقتار مەن ولارعا قارسى تۇرار بوگدە ويلاردىڭ ءوزارا ارپالىسىنان تۇرارى حاق. بۇل سەرجان مەن جاپوننىڭ ءىرى كاسىپكەرى تامۋرا كاسۋشيكونىڭ اراسىنداعى تالاس-تارتىس. دوسىنا قاشاندا ادال نيەتتى ءجىگىتتىڭ سۇيگەن قىزى مارينا (ەلەنا گانجا) ءاساميدى ارمانعا ۇزاتۋدىڭ امال-ايلاسىن ويلاپ تابادى. سوڭىندا بارلىق جاستار باقىتىن تاۋىپ, قالا جاس شاڭىراقتاردىڭ شاتتىق كۇيىنە بولەنەدى. ۇيلەنۋ تويىندا دومبىرامەن قازاقتىڭ اندەرى ورىندالادى. «قۇسني-قورلان» شىرقالادى. وسى جەردە ايتا كەتەتىن ءبىر نارسە, قازاق ساحناسىندا ۇلتتىق ميۋزيكلدىڭ العاشقى قارلىعاشى قانات قاقتى دەۋىمىزگە بولاتىن سياقتى. ءان, بي, ءسوز, مۋزىكا, ساحنالىق باسقا دا ونەر تۇرلەرىنىڭ باسى توعىساتىن قويىلىمدى جۇرتتىڭ تاپجىلماي وتىرىپ قىزىقتاۋى دا سوندىقتان بولسا كەرەك. جانە ول ءبارىمىزدىڭ سوعىپ تۇرعان جۇرەگىمىز – استاناعا ارنالۋى جاس ونەردىڭ قاناتىن قومداپ, قالىپتاسا تۇسۋىنە ەداۋىر ىقپال ەتەدى دەپ سەنەمىز. ەلوردانىڭ رۋحاني كوكجيەگى ونەردىڭ وسىنداي جاڭا ۇلگىلەرىمەن تولىعا بەرۋىنە تىلەكتەسپىز.
قاراشاش توقسانباي.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن سوۆەتبەك ماعزۇموۆ.
العاشقى كورسەتىلىم وتكەن جىلدىڭ ماۋسىمىندا اباي اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق, ك.بايسەيىتوۆا اتىنداعى ۇلتتىق, سونداي-اق شىمكەنت وپەرا جانە بالەت تەاترلارى قاتىسۋىمەن ءوتىپ, اسامي بەينەسىن ايگۇل نيازوۆا مەن اسەم سەمبينالار ورىنداپ كەلسە, ەلوردا تورىندە كورەرمەنگە كولدەي سەزىم سىيلاعان ميۋزيكل جاپون قىزىنىڭ ءرولىن جاپونيادان ارنايى شاقىرتۋىمەن كەلگەن ناكانونىڭ ويناۋىمەن ەرەكشەلەندى. ساحنالىق كورسەتىلىم ءوزارا كوڭىل جاراستىرىپ, ۇمىتتەرى ۇشتاسقان قازاق جىگىتى مەن كۇنشىعىس ەلى ارۋىنىڭ اڭسار-ارمانىن العا تارتسا, سول عاشىقتىق سەزىمدى نانىمدى ەتىپ بەرە بىلگەن, ونەر اكادەمياسىن «ميۋزيكل ءارتىسى» ماماندىعى بويىنشا ءتامامداپ, «سيكي» توبى مەن «Lion Kings» حورەوگرافيالىق انسامبلىندە اجەپتاۋىر ءتاجىريبە جيناقتاعان مانا ناكانو دا قازاقتىڭ سالت-ءداستۇرى مەن ونەرىنەن سونشالىق الىس جان ەمەس ەكەن. ونىڭ ونەرى وساكا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتى ءاساميدىڭ بەينەسىن سومداۋدا باعزى زامانداردان باياندالار اڭىزدار تىلسىمىمەن تىنىستادى. قوس عاشىقتىڭ جۇرەك لۇپىلىنە قۇلاق تۇرسەڭىز, ەكى جاقتىڭ ادەت-عۇرپى مەن مادەنيەتىندە كوپتەگەن ۇقساستىقتىڭ بار ەكەنىنە يلاناسىز. كونە تاريح كومبەسىنەن ءالى قانشا سىر-بۇلاقتىڭ سىڭعىرى ەستىلەرىن كىم ءبىلسىن, بىراق تا وسى ءبىر رۋحاني تامىرى ءبىر-بىرىنە تىم ۇقساس قوس ارنانىڭ ءبىر كەزدەرگى باستاۋى ورتاق بولعانىنا ءشۇبا كەلتىرگىڭ كەلمەيدى. ادامنىڭ تاعدىرى ءوز قولىندا دەپ ايتىپ جاتامىز كەيدە. بىراق تاعدىر تاس سياقتى ءبىر جەردەن ەكىنشى جەرگە قولمەن اپارىپ قويا سالاتىن زات پا ەكەن؟ قازاق جىگىتى ارمان مەن جاپون قىزى ءاساميدى استانادا كەزىكتىرگەن تاعدىر تۋرالى نە ايتامىز وندا؟..
سارىارقانىڭ ءتوسىندە جۇرتتىڭ كوزىن نۇرعا مالعان عاجاپ ءبىر ەرتەگى قالا سالىنىپ جاتىر. قامىس-قوعا سىڭسىعان قۋ مەديەن دالانىڭ جازيرا بەلىنەن جاسىل جەلەك كوز تارتىپ, ارلەنە تۇسكەن شاھارعا جان-جاقتان اعىلعان جۇرتقا قاراپ, باقىت قۇسىن ىزدەپ ءوتۋ تىرشىلىك وزەگى ەكەنىنە كوزىڭ جەتە تۇسەدى. سول سانسىز تاعدىردىڭ اراسىندا جاپون قىزى اسامي بار. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ سوڭىندا جاپوننىڭ ءبىر سولداتى تۇتقىندالىپ, تاعدىردىڭ ايداۋىمەن قازاق جەرىنە اكەلىنەدى. قاقاعان سۋىق پەن اشارشىلىق ازابىنان امان قالۋىنا سەبەپ بولعان سول كەزدە نە دەيسىز عوي. انالىق مەيىرىم ەدى. ءارينە, قازاق ايەلى تۋرالى ادەبيەتشىلەرىمىز از جازىپ جاتقان جوق, دەي تۇرعانمەن, سول ءبىر سۇراپىل سوعىس جىلدارىنداعى قازاق انالارىنىڭ الىپ بەينەسىنە ونەر تىلىمەن ءالى ءبىر تولىققاندى ەسكەرتكىش قويىلدى دەپ ايتا المايمىز. ميۋزيكل وسىنداي ءبىر وي ۇشقىنىن تۇتاتىپ وتەدى. ۇلى وتان سوعىسىندا مايدانگەر ۇلىنان ايىرىلىپ, ازا تۇتقان انا مەيىرىمىنىڭ ايدالادان جەر اۋىپ كەلگەن جاپون جاۋىنگەرىنە ءتۇسۋى نەلىكتەن دەگەن وي كوڭىلدى كورىكتەي قاريدى. جاۋ سولداتىنا ءوزىنىڭ جەيتىن نانىن ءبولىپ بەرىپ, ومىرگە سەنىمىن قايتا وياتقان سول قازاق ايەلىنىڭ بوزداعىن جەر قوينىنا تاپسىرىپ وتىرعاندا قايعىدان قايمىقپاۋى قالاي؟ قاستىق قىلعان ادامىنىڭ وزىنە جاماندىق تىلەي المايتىن انالىق سەزىمنىڭ قۇدىرەتىنە جەتەتىن قاسيەتتى ەشتەڭە جوق ومىردە. بارلىق ىزگىلىك اتاۋلىنى وسى جۇرەكتەن تارايتىن جىلۋدان ىزدەۋ كەرەك. مەيىرىم وتى ەلىنە ورالۋىنا سەبەپشى بولعان سولدات كەيىن ۇلى مەن نەمەرەسىن قازاقستانعا, قازاق حالقىنا دەگەن ءسۇيىسپەنشىلىك سەزىمىندە تاربيەلەيدى. ومىردەن قوش ايتىساردا شەت تىلدەرى فاكۋلتەتىندە وقيتىن اسامي نەمەرەسىنىڭ قۇلاعىنا ءوز وسيەتىن بارىنشا قۇيىپ كەتەدى. قازاقستانداعى مامىراجاي تۇرمىس كەشىپ جاتقان عاجايىپ حالىقتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىن ءوز كوزىڭمەن كورىپ قايت, ساناڭا ءتالىم ءتۇيىپ قايت دەپ امانات ارقالاتادى. ءاساميدى استاناعا الىپ جەتكەن العاشقى سەبەپ وسى بولاتىن.
ەكىنشىسى, بولاشاققا بەت العان تىرشىلىك اعىسىنا قىزىعا دا, تاڭدانا قاراپ, سول قايناعان قازانعا ءوزىنىڭ قالاي ارالاسىپ كەتكەنىن سەزبەي قالادى. ونىڭ ساناسىندا اتاسى ايتقان ءسۇيىسپەنشىلىك وتى مازداپ تۇرىپ الادى. قىز ول ءجۇرىپ وتكەن ىزدەرمەن اياڭداي وتىرىپ, مۇنداعى حالىقتىڭ تىرشىلىك-تىنىسىمەن بىتە قايناسۋعا تىرىسىپ باعادى. الماتىلىق ارمان ەسىمدى دارىگەرمەن تانىسادى. ارمان ء(رولدى سومداعان نۇرجان باجەكەنوۆ) مەن اسامي اراسىنداعى جاستىق پەن ماحاببات سەزىمى ميۋزيكلدىڭ كوركەمدىك سيپاتىن اشادى. قويىلىمدا وقيعانى وربىتكەن وزگە دە تۇشىمدى بەينەلەر بولدى. مىسالى, استانا قالاسىنداعى اۆتوموبيل بولشەكتەرى كونتسەرنى زاۋىتىنىڭ يەسى تامۋرا مىرزا (ك.بايسەيىتوۆا اتىنداعى ۇلتتىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ ءارتىسى ەۆگەني چاينيكوۆ) مەن تامۋرانىڭ حاتشىسى, ارماننىڭ بالالىق دوسى, سەرجان (تالعات گالەەۆ) ءرولدەرى. قاي كەزدە دە ماحاببات مايدانى عاشىقتار مەن ولارعا قارسى تۇرار بوگدە ويلاردىڭ ءوزارا ارپالىسىنان تۇرارى حاق. بۇل سەرجان مەن جاپوننىڭ ءىرى كاسىپكەرى تامۋرا كاسۋشيكونىڭ اراسىنداعى تالاس-تارتىس. دوسىنا قاشاندا ادال نيەتتى ءجىگىتتىڭ سۇيگەن قىزى مارينا (ەلەنا گانجا) ءاساميدى ارمانعا ۇزاتۋدىڭ امال-ايلاسىن ويلاپ تابادى. سوڭىندا بارلىق جاستار باقىتىن تاۋىپ, قالا جاس شاڭىراقتاردىڭ شاتتىق كۇيىنە بولەنەدى. ۇيلەنۋ تويىندا دومبىرامەن قازاقتىڭ اندەرى ورىندالادى. «قۇسني-قورلان» شىرقالادى. وسى جەردە ايتا كەتەتىن ءبىر نارسە, قازاق ساحناسىندا ۇلتتىق ميۋزيكلدىڭ العاشقى قارلىعاشى قانات قاقتى دەۋىمىزگە بولاتىن سياقتى. ءان, بي, ءسوز, مۋزىكا, ساحنالىق باسقا دا ونەر تۇرلەرىنىڭ باسى توعىساتىن قويىلىمدى جۇرتتىڭ تاپجىلماي وتىرىپ قىزىقتاۋى دا سوندىقتان بولسا كەرەك. جانە ول ءبارىمىزدىڭ سوعىپ تۇرعان جۇرەگىمىز – استاناعا ارنالۋى جاس ونەردىڭ قاناتىن قومداپ, قالىپتاسا تۇسۋىنە ەداۋىر ىقپال ەتەدى دەپ سەنەمىز. ەلوردانىڭ رۋحاني كوكجيەگى ونەردىڭ وسىنداي جاڭا ۇلگىلەرىمەن تولىعا بەرۋىنە تىلەكتەسپىز.
قاراشاش توقسانباي.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن سوۆەتبەك ماعزۇموۆ.
