قازاق سپورتىنىڭ قارا نارى

...ءاناتولى قۇلنازاروۆتىڭ جاستىق شاعى ريددەر قالاسىندا ءوتتى. اكەسى قوجەكەن قازاق جاستارى اراسىندا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ مەتاللۋرگ ماماندىعىن مەڭگەرگەن. كەيىننەن ءاناتولى ۇلان اۋدانىنىڭ شىمقورا اۋىلىنا قونىس اۋداردى. كوزگە ىستىق بۇل ەلدى مەكەندە مەن دە تۇردىم. بالا كەزىمىزدە ايىرتاۋدا وتكەن سابانتويدا ءوزىمىز ءسوز ەتكەلى وتىرعان كەيىپكەرلەرىمىز اتپەن جارىسىپ, ودان وزىپ كەلگەنىن كوزبەن كورگەندە تاڭعالعانبىز. سودان بولسا كەرەك ءالى كۇنگە ءاناتولى اعاعا دەگەن قۇرمەت پەن ءىلتيپات سۋي قويعان جوق. مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ جەل­اياق جىگىت وسكەمەندەگى پەداگو­گيكا ينستيتۋتىنىڭ دەنە ءتار­بيەسى فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇستى. فا­كۋلتەت دەكانى ا.ترۋنوۆ­ تالانتتى جاستاردى ءوز بالالارىنان كەم كورمەيتىن ابزال اعا بولاتىن. ول ءاناتولىنىڭ بايراقتى باسەكەلەرگە بارۋىنا جاعداي جاساپ وتىردى. سونىڭ ناتيجەسى ەمەس پە, تالاپتى جاس رەسپۋبليكالىق جارىستاردا, «بۋرەۆەستنيك» سپورت قوعامىنىڭ بىرىنشىلىكتەرىندە سان مارتە توپ جاردى. ول جوعارى ءبىلىم العان سوڭ الماتىعا بەرىلگەن جولداماعا قاراماي, شىمقورا اۋىلىنداعى جامبىل اتىنداعى ورتا مەكتەپكە دەنە تاربيەسىنەن ساباق بەرەتىن ۇستاز بولىپ كەلدى. اتاعى جەر جار­عان تالانتتى سپورتشىنىڭ كىش­كەنتاي ەلدى مەكەنگە كەلۋىندە نە سەبەپ دەپ باس قاتىرعاندار دا تابىلماي قالعان جوق. سويتسەك, قايسار جاستىڭ العا قويعان ماق­ساتى بار ەكەن. ول كەزدە اۋىل سپورتىنا كوڭىل بولىنە باستاعان. ءتىپتى كەڭشارلار مەن ۇجىمشارلاردا سپورت نۇس­قاۋشىسى دەگەن شتات بولىپ, بۇل سالاعا جەتەكشىلىك ەتكەن جاستار اۋىلداعى دەنە تاربيەسىنىڭ كوك­جيەگىن كەڭەيتە باستاعان. ءاناتولى دە ۇلان ءوڭىرىن تەككە تاڭداماعان سىڭايلى. مەكتەپ وقۋشىلارىن دەنە تاربيەسىنە باۋلۋ, ولاردىڭ پسيحولوگيالىق دامۋىن زەرتتەۋ, سپورتتا جوعارى كورسەتكىشتەرگە جەتۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك دەگەن ساۋال ءتىپتى بالا كەزدىڭ وزىندە ءجيى مازالايتىن. سپورتتى عىلىممەن بايلانىستىرىپ, ادام مۇمكىندىگىنىڭ شەكسىز ەكەنىن دادەلدەۋ ءۇشىن ول كوپ ىزدەندى, وقىدى, توقىدى دا. ول تۋرالى ءسال كەيىنىرەك ايتامىز. تۋعان اۋىلدا ەكى جىل قىزمەت ەتتى. شىمقورانىڭ بالالارى سپورتتا ءبىرشاما جەتىستىكتەرگە جەتتى. العا قويعان ماقساتى ءجۇ­زەگە اسقانشا تىنىم تاپپايتىن جاس جىگىت مەكتەپتە دەنە تاربيەسىنەن ساباق بەرگەن كەزدە سپورتتى جەتىلدىرۋ جونىندە اتا-انالار كەڭەسىن قۇرىپ, بازانى جاڭارتتى, ۇلان اۋدانىنداعى بۇقارالىق سپورتتىڭ دامۋىنا كۇش سالدى. اۋداندا مەكتەپ وقۋشىلارى اراسىنداعى جارىس تۇراقتى ءوتىپ تۇردى. بولاشاق عىلىم دوكتورىنىڭ ماڭداي تەرى ناتيجەسىن بەرە باستادى. مەك­تەپ وقۋشىلارى وبلىستىق, رەس­پۋبليكالىق جارىستارعا تۇراقتى قاتىسىپ, جۇلدەلى ورىنداردان كورىندى. اتاپ ايتقاندا, سەرىك ساعيتوۆ, ازامات جاقىپوۆ, قايىر­عازى باياقباەۆ, الەكسەي زار­جيتسكي, نۇرلان قۇرمانباەۆ, اكىراش قۇدايبەرگەنوۆ, دوستىق ىسقاقوۆ سياقتى شاكىرتتەرى سپورت شەبەرى اتاعىن قورعاپ, بايراقتى باسەكەلەردە توپ جاردى. 1982 جىلى ءاناتولى قوجە­كەن­ ۇلى الماتىداعى قاجىمۇقان اتىن­داعى رەسپۋبليكالىق جالپى ءبىلىم بەرەتىن سپورتتىق باعىتتاعى مەك­تەپ-ينتەرناتقا ديرەكتور بولدى. بۇل ءبىلىم ۇياسىنان ەل نامىسىن بايراقتى باسەكەلەردە ابىرويمەن قورعاعان چەمپيونداردىڭ قانات قاققانىن كوپشىلىك جاقسى بىلەدى. وليمپيادا چەمپيوندارى گيمناسشىلار ۆ.ليۋكين, ۆ.نوۆيكوۆ, وليمپيادادا التىننان القا تاققان باسكەتبولشىلار ۆ.تيحونەنكو, ي.گەرليتس كەزىندە اتالمىش مەكتەپ قابىرعاسىندا ءبىلىم الىپ, سپورتتا وشپەس ءىز قالدىرعان قازاق ەلىنىڭ ماقتانىشتارى. داۋلەت تۇرلىحانوۆتىڭ ءوزى نەگە تۇرادى؟ ەلىن سۇيگەن ەر داۋلەت بارسەلونا مەن سەۋل وليمپيادالارىنىڭ كۇمىس جانە قولا جۇلدەگەرى, الەم چەمپيونى, كسرو-نىڭ جەتى دۇركىن جەڭىمپازى ەمەس پە؟! قاجىمۇقان اتىنداعى مەكتەپ-ينتەرناتتان تۇلەپ ۇشقان سول داۋلەت اعاسى ءاناتولىنى ۇستازىم دەپ قۇرمەت تۇتاتىنىنا 2006 جىلى يتاليانىڭ تۋرين قالاسىندا وتكەن قىسقى وليمپيا ويىندارى كەزىندە كۋا بولعانبىز. ءاناتولى قۇلنازاروۆ وسى مەكتەپتى باسقارعان كەزدە ونىڭ قابىرعاسىنان وتىزعا تارتا وليم­پيادا, الەم چەمپيوندارى تۇلەپ ۇشتى. سپورت سالاسىنا بەيىم­دەلگەن ءبىلىم ورداسىنىڭ اتاعى الىسقا جەتتى. شەتەلدەردەن كەل­گەن تالاي ساڭلاقتار سپورت مەكتەبىنىڭ تابالدىرىعىن ات­تاپ,تاجىريبەسىمەن قانىقتى. وسىن­­دا جەتەكشىلىك ەتكەن جىلدا­رى ءاناتولى قوجەكەن ۇلى سپورت پەن عىلىمدى تىعىز بايلانىستىرا ءبىلدى. بۇدان كەيىن ءبىلىمدى دە بىلىكتى مامان سەگىز جىل بويى ەلىمىزدەگى سپورت اگەنتتىگى باستىعىنىڭ ورىنباسارى, ءبىرىنشى ورىنباسارى قىزمەتىن ابىرويمەن اتقاردى. سپورت اگەنتتىگىن جانە سپورت كوميتەتىن باسقارعان جىلدارى ءاناتولى قۇلنازاروۆ باسشى بولىپ بارعان قازاقستان دەلەگاتسياسى ءتورت جازعى جانە قىسقى وليمپيادا ويىندارىندا, ءتورت ازيا, ءتورت ورتالىق ازيا ويىندارىندا تاماشا جەتىستىكتەرگە جەتتى. مۇنىڭ سىرتىندا شەف-دە-ميسسيون ورىنباسارى قىزمەتىندە ونداعان بايراقتى باسەكەلەردە قول جەتكەن تابىستارى قانشاما دەسەڭىزشى. بۇدان كەيىن رەسپۋبليكا پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ كەڭەسشىسى قىزمەتىن اتقاردى. 2000 جىلى الەمدە تۇڭعىش رەت ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى جانىنان دەنە تاربيەسى جونىندەگى عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىق اشىلىپ, ونىڭ باس ديرەكتورى قىزمەتىنە ءاناتولى قوجەكەن ۇلى تاعايىندالدى. ءسويتىپ, ۇستاز, عالىم, قايراتكەر ونىڭ اسىل مۇراتى – سپورتقا جاستاردى باۋلۋ, باۋلىعاندا دا عىلىم مەن پراكتيكانى ۇشتاستىرىپ, بيىك بەلەستەرگە كوتەرۋ ماقساتى ورىندالدى. مىنە, سودان بەرى 15 جىل ءوتتى, اعامىز قازىرگى كەزدە ورتالىقتا لابوراتوريا مەڭگەرۋشىسى قىزمەتىن جالعاستىرىپ كەلەدى. مۇنىڭ سىرتىندا ءاناتولى قۇلنازاروۆ ۇزاق جىلدار رەسپۋبليكا ۇلتتىق وليمپيادا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى ۆيتسە-پرەزيدەنتى قىزمەتىن وتكەن جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اتقاردى. 2012 جىلى لوندوندا وتكەن ححح جازعى وليمپيادا ويىندارى كەزىندە ءاناتولى قۇلنازاروۆتىڭ جان الىسىپ, جان بەرىسكەن سايىستاردا قازاق ساڭلاقتارىنا جان­كۇيەر ءارى اقىل-كەڭەس بەرىپ جۇرگەنىنە كۋا بولدىق. ءاناتولى قوجەكەن ۇلىمەن بىرگە سيدنەي, افينا, بەيجىڭ, لوندون, سوچي وليمپيادالارى كەزىندە بىرگە بولعانىمىزدا, ول كىسىنىڭ اقىل-كەڭەسىنە سپورت سالاسىنىڭ باسشىلارىن جانە سپورت ساڭلاقتارىنىڭ ەرەكشە قۇلاق تۇرەتىنىن اڭعاردىق. ال قازاق ەلى 2011 جىلى تۇڭعىش رەت وتكىزگەن VII قىسقى ازيا ويىندارىن ۇيىمداستىرىپ, ونى وتكىزۋ جونىندەگى باس ديرەكتسيانى ەكى جىل باسقارعان, ىستىق-سۋىعىنا كۇيگەن, قىتاي, جاپونيا, كورەيا سياقتى الپاۋىت مەملەكەتتەردى شاڭ قاپتىرىپ, كوماندالىق ەسەپتە 32 التىن, 21 كۇمىس, 17 قولا­مەن كوش باستاعان قازاقستان كومان­داسىنىڭ جەڭىسىندە ءاناتولى قۇلن­ازاروۆتىڭ تولاعاي ۇلەسى بارىن تاعى ءبىر ەسكە سالعىمىز كەلەدى. جاقىندا قازاقستان سپورتىنىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە جارتى عاسىر عۇمىرىن ارناعان, سپورتتا ساي­راعان ءىزى جاتقان, 70 دەگەن ەڭسەلى بيىككە كوتەرىلىپ وتىرعان ءاناتولى قوجەكەن ۇلىمەن سۇحباتتاسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. – تاۋەلسىزدىككە شيرەك عاسىر تولماق. وسى ۋاقىتتا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ باستاعان قازاق ەلى اسقار اسۋلاردان استى. ەكونوميكادا دا, سپورتتا دا العا باسۋ بار. وعان كۇنى كەشە لوندون وليمپياداسىندا قازاق ەلى ۇل-قىزدارىنىڭ 7 التىن, بارلىعى 13 مەدال الىپ, ۇزدىك دەگەن 12 كوماندا قاتارىنا قوسىلۋى دالەل. دەمەك, ريو-دە-جانەيرو وليمپياداسىندا دا نامىستى قولدان بەرمەسپىز. ال جاس ۇرپاقتىڭ تالانتىنا جول اشۋ – بورىشىمىز. عىلىم دوكتورى, پروفەسسور, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشىسى م.قوشاەۆ جەتەكشىلىك ەتەتىن ورتا­لىقتىڭ عالىمدارى حالىق­ارالىق كونفەرەن­تسيالاردا 300-گە تارتا باياندامالار جاساپتى. ورتا مەكتەپ وقۋشىلارىنا ارنالعان دەنە تاربيەسى جايلى وقۋ­لىقتار, باسقا دا كىتاپتار جارىق كورگەن. بەلگىلى سپورت ءجۋرناليسى ومىرزاق جولىمبەتوۆ ەكەۋمىز بىرلەسىپ جازعان «قازاقستان سپور­تى ەنتسيكلوپەدياسىنىڭ انىق­تامالىعى» اتتى 1000 بەتتەن تۇ­راتىن اسا قۇندى ەڭبەك جا­رىق­قا شىقتى. مەملەكەتىمىز ازدى-كوپتى ەڭبەگىمدى لايىقتى باعا­لاپ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ءسىڭىر­گەن قايراتكەرى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن مۇعالىمى اتاعىن بەردى, «حالىق­تار دوستىعى», «دوستىق» وردەندەرى, ۇلتتىق وليمپيادا كومي­تەتىنىڭ التىن وردەنى, ونداعان مەدالدارىم بار, – دەيدى بەلگىلى اعا, «دەنە تاربيەسىنىڭ جارشىسى» اتتى وقۋلىق جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى ءاناتولى قۇلنازاروۆ. وڭداسىن ەلۋباي, جۋرناليست. وسكەمەن.