قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ نورماتيۆتىك قاۋلىسى  № 1

2016 جىلعى 15 قاڭتار, استانا قالاسى سوت تورەلىگىنە قول جەتكىزۋ قۇقىعى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ سوت اكتىلەرىن قايتا قاراۋ بويىنشا وكىلەتتىكتەرى تۋرالى سوت تورەلىگىنە قول جەتكىزۋ جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ (بۇدان ءارى-جوعارعى سوت) سوت اكتىلەرىن قايتا قاراۋ بويىنشا وكىلەتتىكتەرى تۋرالى زاڭنامانى قولدانۋ پراكتيكاسىندا تۋىندايتىن ماسەلەلەردى ءتۇسىندىرۋدىڭ قاجەتتىلىگىن اتاپ كورسەتە وتىرىپ جانە سوت پراكتيكاسىن زەردەلەۋدىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا جوعارعى سوتتىڭ جالپى وتىرىسى قاۋلى ەتەدى: 1. اركىمنىڭ ءوز قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن سوت ارقىلى قورعاۋ قۇقىعى تۋرالى كونستيتۋتسيالىق ءپرينتسيپتى ىسكە اسىرۋ كەزىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق كەڭەسىنىڭ (بۇدان ءارى - كونستيتۋتسيالىق كەڭەس) 1999 جىلعى 29 ناۋرىزداعى № 7/2 جانە 2003 جىلعى 1 جەلتوقسانداعى № 12 قاۋلىلارىنداعى: قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ (بۇدان ءارى-كونستيتۋتسيا) 13-بابى 2-تارماعىنىڭ نورماسى كەز كەلگەن ادامنىڭ جانە ازاماتتىڭ بۇزىلعان قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋ جانە قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن سوتقا جۇگىنۋگە قۇقىعى بار ەكەنى, وسى قۇقىق زاڭمەن بەلگىلەنگەن نەگىزدە جانە تارتىپپەن ىسكە اسىرىلاتىنى; كونستيتۋتسيانىڭ 14-بابىنىڭ 1-تارماعىمەن كەپىلدەندىرىلگەن زاڭ الدىندا تەڭ بولۋ ءپرينتسيپى ادامنىڭ جانە ازاماتتىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ناقتىلى شارتتار مەن جاعداياتتاردىڭ ناق وسى زاڭداردا ايقىندالاتىنى; سوت ارقىلى قورعالۋ قۇقىعى ادامنىڭ جانە ازاماتتىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ كونستيتۋتسيالىق كەپىلدىكتەرى بولىپ تابىلاتىنى, ول قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتىنا, شەتەلدىككە جانە ازاماتتىعى جوق ادامعا تيەسىلى بولاتىنى تۋرالى تۇسىندىرمەلەرىن نەگىزگە العان ءجون. 2. كونستيتۋتسيانىڭ 4-بابىنىڭ 3-تارماعىندا رەسپۋبليكا بەكىتكەن حالىقارالىق شارتتاردىڭ قولدانىستاعى قۇقىقتىڭ قۇرامداس بولىگى بولىپ تابىلادى, زاڭداردان باسىمدىعى بولادى جانە حالىقارالىق شارت بويىنشا ونى قولدانۋ ءۇشىن زاڭ شىعارۋ تالاپ ەتىلەتىن جاعدايدان باسقا رەتتەردە تىكەلەي قولدانىلادى دەپ بەلگىلەنگەن. وسىعان بايلانىستى سوت تورەلىگىنە نەمەسە سوت ارقىلى قورعالۋعا قول جەتكىزۋ قۇقىعىن رەگلامەنتتەيتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىن قولدانۋ كەزىندە حالىقارالىق قۇقىقتىڭ مىناداي جالپى جۇرت تانىعان نورمالارى مەن پرينتسيپتەرىن ەسكەرۋ قاجەت: ءار ادام, ونىڭ كونستيتۋتسيامەن نەمەسە زاڭمەن وعان بەرىلگەن نەگىزگى قۇقىقتارى بۇزىلعان جاعدايلاردا قۇقىقتارىن قۇزىرەتتى ۇلتتىق سوتتاردىڭ ءتيىمدى قالپىنا كەلتىرۋىنە قۇقىعى بار (بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 1948 جىلعى 10 جەلتوقسانداعى 217 ا (III) قارارىمەن قابىلدانعان ادام قۇقىقتارىنىڭ جالپىعا ورتاق دەكلاراتسياسىنىڭ 8-بابى); سوتتار مەن تريبۋنالدار الدىندا جۇرتتىڭ ءبارi تەڭ, ءاربىر ادام وزiنە تاعىلعان كەز كەلگەن قىلمىستىق ايىپتاۋدى قاراۋ كەزiندە نەمەسە قايسىبىر ازاماتتىق پروتسەستە ونىڭ قۇقىقتارى مەن مiندەتتەرiن انىقتاۋ كەزiندە زاڭ نەگiزiندە قۇرىلعان قۇزىرەتتi, تاۋەلسىز جانە ءادiل سوت ارقىلى ءiستىڭ ادiلەتتi جانە اشىق قارالۋىنا قۇقىلى (ازاماتتىق جانە ساياسي قۇقىقتار تۋرالى حالىقارالىق پاكتىنىڭ 14-بابىنىڭ 1-تارماعى, نيۋ-يورك, 1966 جىلعى 16 جەلتوقسان, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2005 جىلعى 28 قاراشاداعى № 91-III زاڭىمەن راتيفيكاتسيالاندى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا 2006 جىلعى 24 ساۋىردە كۇشىنە ەندى). 3. كونستيتۋتسيانىڭ 75-بابىنىڭ 1-تارماعىنا سايكەس سوت تورەلىگىن تەك سوت قانا جۇزەگە اسىرادى. اركىمنىڭ سوت ارقىلى قورعالۋ كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىن سوتتاردا ىسكە اسىرۋدىڭ قۇقىقتىق مەحانيزمىنىڭ: اركiمنiڭ ءوز قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن سوت ارقىلى قورعاۋ قۇقىعى ادامنىڭ جانە ازاماتتىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ كەمسىتىلۋىنە (بۇزىلۋىنا) اكەپ سوققان نەمەسە اكەپ سوعۋى مۇمكىن ارەكەتتەر مەن شەشىمدەرگە سوتقا شاعىمدانۋ قۇقىعىن دا قامتيتىنى (كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ 1998 جىلعى 5 ماۋسىمداعى № 3/2, 1999 جىلعى 29 ناۋرىزداعى № 7/2 جانە 2007 جىلعى 24 قاڭتارداعى № 1 قاۋلىلارى); زاڭدى كۇشىنە ەنگەن سوت شەشىمىنە شاعىم بەرۋدىڭ ءوزى ونى مىندەتتى تۇردە قايتا قاراۋعا اكەپ سوقپايتىنى (كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ 1997 جىلعى 24 اقپانداعى № 1/2 قاۋلىسى); اركىمنىڭ سوت ارقىلى قورعالۋ قۇقىعى زاڭمەن بەلگىلەنگەن نەگىزدە جانە تارتىپپەن جۇزەگە اسىرىلاتىنى تۋرالى نەگىزگى سيپاتتامالارى (كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ 1999 جىلعى 29 ناۋرىزداعى № 7/2 جانە 2000 جىلعى 1 قاراشاداعى № 19/2 قاۋلىلارى) كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ تۇسىندىرمەلەرىندە بەرىلگەن. 4. كونستيتۋتسيانىڭ 81-بابىنا ساي, جوعارعى سوت ازاماتتىق, قىلمىستىق, جەرگىلىكتى جانە باسقا دا سوتتاردا قارالاتىن وزگە دە ىستەر جونىندەگى جوعارى سوت ورگانى بولىپ تابىلادى, زاڭدا كوزدەلگەن ءىس جۇرگىزۋ نىساندارىندا ولاردىڭ قىزمەتىن قاداعالاۋدى جۇزەگە اسىرادى, سوت پراكتيكاسىنىڭ ماسەلەلەرى بويىنشا تۇسىنىكتەمەلەر بەرەدى. جوعارعى سوت اتالعان كونستيتۋتسيالىق وكىلەتتىكتەردى ىسكە اسىرا وتىرىپ سوت ءىسىن جۇرگىزۋدى جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە زاڭدى بىركەلكى ءتۇسىندىرۋدى جانە قولدانۋدى قامتاماسىز ەتەدى. سوتتاردىڭ قۇقىق نورمالارىن ءتۇسىندىرۋ مەن قولدانۋدىڭ بىرىڭعاي جولدارىمەن سيپاتتالاتتىن سوت پراكتيكاسىنىڭ بىركەلكىلىگىنە سوت پراكتيكاسىنىڭ ماسەلەلەرىن تۇسىندىرەتىن جوعارعى سوتتىڭ نورماتيۆتىك قاۋلىلارىن قابىلداۋ ارقىلى عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە زاڭدى كۇشىنە ەنگەن سوت اكتىلەرىن كاسساتسيالىق تارتىپپەن قايتا قاراۋدىڭ ناتيجەسىندە دە قول جەتەدى. وسى رەتتە جوعارعى سوتتىڭ سوت اكتىلەرىنىڭ زاڭدىلىعىن, نەگىزدىلىگىن جانە ادىلدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان قىزمەتىنىڭ سوت پراكتيكاسىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ايقىنداۋشى ماڭىزى بار. 5. سوت پراكتيكاسىنىڭ بىركەلكىلىگىنە قول جەتكىزۋ زاڭدىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ, جەكە ادامنىڭ جانە ازاماتتىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋ مىندەتتەرىنە بايلانىستى, سوندىقتان زاڭدى كۇشىنە ەنگەن سوت اكتىلەرىن قايتا قاراۋ ولاردىڭ جوعارى قوعامدىق ماڭىزىنا, سونداي-اق قۇقىقتى دامىتۋداعى مانىنە, ونى بىركەلكى تۇسىندىرۋگە جانە قولدانۋعا ۇلاسادى. كورسەتىلگەن مىندەتتەر نەگىزگە الىنىپ, پروتسەستىك زاڭنامامەن: سوتتاردىڭ قۇقىق نورمالارىن تۇسىندىرۋىندەگى جانە قولدانۋىنداعى بىركەلكىلىكتىڭ بۇزىلۋى (قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتىق پروتسەستىك كودەكسىنىڭ (بۇدان ءارى-اپك) 438-بابى 6-بولىگىنىڭ 3) تارماقشاسى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى قىلمىستىق-پروتسەستىك كودەكسىنىڭ (بۇدان ءارى-قپك) 485-بابى 2-بولىگىنىڭ 3) تارماقشاسى); ادامداردىڭ ءومىرى, دەنساۋلىعى نە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكونوميكاسى مەن قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن ورنى تولماس اۋىر سالدارلارعا اكەپ سوعۋى مۇمكىن بولاتىن جاعدايلار, ادامداردىڭ الدەقانداي توبىنىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىنىڭ نەمەسە وزگە دە جاريا مۇددەلەردىڭ بۇزىلۋى (اپك-ءنىڭ 438-بابى 6-بولىگىنىڭ 1), 2) تارماقشالارى); ناقتىلى سوت قاتەلىكتەرىنە اكەپ سوققان ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن بۇزۋ­شىلىقتار نە قىلمىستىق جانە قىلمىستىق-پروتسەستىك زاڭداردىڭ دۇرىس قولدانىلماۋى (قپك-ءنىڭ 485-بابىنىڭ 1-بولىگى); مەملەكەتتىك نەمەسە قوعامدىق مۇددەلەردى, مەملەكەتتىڭ قاۋىپسىزدىگىن قوزعاعان نە ادامداردىڭ ءومىرى, دەنساۋلىعى ءۇشىن ورنى تولماس اۋىر سالدارلارعا اكەپ سوقتىرۋى مۇمكىن بولعان, ادام ءولىم جازاسىنا نەمەسە ءومىر بويىنا باس بوستاندىعىنان ايىرۋعا سوتتالۋى (قپك-ءنىڭ 485-بابى 2-بولىگىنىڭ 1), 2) تارماقشالارى) زاڭدى كۇشىنە ەنگەن سوت اكتىلەرىن كاسساتسيالىق تارتىپپەن قايتا قاراۋعا نەگiزدەر رەتىندە ايقىندالدى. وسىلايشا, قۇقىق ۇستەمدىگىن جانە سوت پراكتيكاسىنىڭ بىركەلكىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا سوت اكتىسىنىڭ زاڭدىق كۇشىن كاسساتسيالىق تارتىپپەن ەڭسەرۋ ايرىقشا, ياعني بەلگىلى ءبىر نەگىزدەرمەن شەكتەلگەن ەرەكشە سيپات الادى. اپك-ءنىڭ 434-بابىنىڭ 3-بولىگىنە جانە قپك-ءنىڭ 484-بابىنىڭ 3-بولىگىنە سايكەس, جوعارىدا اتالعان نەگىزدەر بولعان كەزدە زاڭدى كۇشىنە ەنگەن سوت اكتىلەرىن ولارعا اپەللياتسيالىق شاعىم بەرۋدىڭ ءتارتىبى ساقتالماعان جاعدايدا, سونداي-اق كاسساتسيالىق تارتىپپەن قايتا قاراۋعا جاتپايتىن ىستەر بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسى باس پروكۋرورىنىڭ نارازىلىعى جانە (نەمەسە) قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتى توراعاسىنىڭ ۇسىنىمى بويىنشا جوعارعى سوت قايتا قاراۋى مۇمكىن. كورسەتىلگەن پروتسەستىك شارتتار كەزىندە سوت شەشىمدەرىن كاسساتسيالىق قايتا قاراۋدىڭ مۇمكىندىگى اركىمنىڭ ءوزىنىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن سوت ارقىلى قورعاۋ جونىندەگى كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىن ىسكە اسىرۋدىڭ قوسىمشا زاڭدىق كەپىلى بولىپ تابىلادى. 6. قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 4-بابىنا سايكەس, وسى نورماتيۆتىك قاۋلى قولدانىستاعى قۇقىق قۇرامىنا ەنگىزىلەدى, جالپىعا بىردەي مىندەتتى بولىپ تابىلادى جانە العاش رەسمي جاريالانعان كۇنىنەن باستاپ قولدانىسقا ەنگىزىلەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ توراعاسى ق.ءمامي. قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ سۋدياسى, جالپى وتىرىس حاتشىسى ق.شاۋحاروۆ.