جارقىن بولاشاقتىڭ شىراعى

ەلباسى ن.ءا. نازارباەۆتىڭ «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ حVI سەزىندەگى سايلاۋال­دى باع­دار­لا­ماسى رەتىندە قازاق­ستاننىڭ بولاشاق دامۋ جولىنا ارنالعان, بەس ينستيتۋتتىق رەفورماسى حا­لىق اراسىندا ۇلكەن قولداۋ تاپقان بولاتىن. وسى رەفورمالاردى نەگىزگە الا وتىرىپ «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى قابىلداندى. ەل پرەزيدەنتىنىڭ جىل باسىندا «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە جا­ريالانعان «ۇلت جوسپارى – قازاقستاندىق ارمانعا باستايتىن جول» اتتى ماقالاسى مۇعالىمدەر قاۋىمىنا ۇلكەن سەرپىلىس اكەلدى. ەلباسى ماقالاسىندا: «اتا-بابالارىمىزدىڭ كوپتەگەن ۇر­پاقتارى ءۇشىن قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگى اسىل ارمان بولىپ كەلدى. ءبىز ولاردىڭ ازات جانە تاۋەلسىز وتاندى اڭساعان كوپ عاسىرلىق قيالدارىن ءىس جۇزىنە اسىردىق», دەپ ەلدىك جايلى ەمىرەنە ايتىپتى. ءيا, بۇل ماقالانىڭ ءدال وسىلاي باستالۋىنىڭ بىرنەشە سەبەبى بار. شىنىندا دا, تاۋەلسىزدىكتى بابالارىمىز عاسىرلار بويى اڭسادى. ەندى مىنە, ول ارمانعا دا جەتتىك. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العالى شيرەك عاسىرداي ۋاقىت بولدى. سودان بەرى قازاقستانىمىز قا­رىشتاپ دامىدى. پرەزيدەنتتىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى جاريالانعاننان بەرى ەلىمىز الەمدەگى دامىعان وتىز ەلدىڭ قۇرامىنا كىرۋ ءۇشىن كۇرەسىپ كەلەدى. دەگەنمەن, ۇلت جوسپارىندا قا­زاقستاننىڭ ارمانىمەن قاتار باس­تى نازار كاسىبي مەم­لەكەتتىلىك اپپاراتتى قۇرۋعا باعىتتالعانىن دا ەرەكشە اتاپ ءوتۋىمىز قاجەت. سوندىقتان ما­قا­لانىڭ ەكىنشى تاراۋى «مەملەكەتتى كاسىبيلەندىرۋ» دەپ اتالعان. سەبەبى, ءوز ىسىنە جەتىك, ءبىلىمدى جانە ەلجاندى مەملەكەتتىك قىز­مەتشىلەردىڭ جاڭا كادرلىق كورپۋسىن كونكۋرس جانە مەريتوكراتيا قاعيداتتارى ار­قىلى قا­لىپ­تاستىرمايىنشا ۇلت جوس­­پارىن جۇزەگە اسىرۋ ءمۇم­كىن ەمەس. ەندى مەملەكەتتىك قىز­مەت­­شىلەر مەملەكەتتىك قىز­مەتكە تومەنگى لاۋازىمداردان باستاپ تاعايىندالادى. بۇل ءوز كەزەگىندە مەملەكەتتىك قىز­مەت­شىنىڭ, بىرىنشىدەن, مامان رەتىندە قالىپتاسۋىنا, ەكىنشىدەن, حالىقپەن تىعىز جۇمىس ىستەۋگە, حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن ءتۇ­سىنۋگە ۇيرەتەدى. ۇلت جوسپارىنىڭ كەلەسى ءبىر يگى قادامى – تومەنگى لاۋا­زىم­دارعا قاعيداتتاردى رەتتەۋ جانە ولاردىڭ ودان ءارى لا­­ۋا­زىمدىق ءوسۋى ىسكەرلىك قا­سيەتتەرى ارقىلى ىسكە اسىرىلادى. مەريتوكراتيا قاعيداتىنا نەگىزدەلگەن مەم­لەكەتتىك قىز­مەتشىلەردى تاعايىن­داۋدىڭ وسىن­­داي جۇيەسىنە كوشۋ – مەم­لە­كەتتىك اپپاراتتىڭ ساپاسىن جاق­سارتاتىنى ءسوزسىز. بۇل ماقالادا نازار اۋدارىلعان تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە, ۇلت بىرلىگى. ويتكەنى, بۇگىندە الەم­نىڭ بارلىق دامىعان ەلدەرى بىرتەكتىلىك پەن بىرلىكتى ساقتاۋدىڭ ارقاسىندا وركەندەپ وتىر. ولار وزدەرىنىڭ جاڭعىرتۋشى جوبالارىن بۇرىننان قالىپتاسقان بىرتەكتىلىك نەگىزىندە جۇزەگە اسى­رۋدا. ەلباسى بۇل تۋرالى پىكىرىن بىلاي تۇجىرىمدايدى:   «ءبىزدىڭ جولىمىز – ول بىرلىك جولى جانە ازاماتتىق بىرتەكتىلىك نەگىزىندە ۇلتتى دايەكتىلىكپەن قالىپتاستىرۋ جولى». قازاقستان كوپۇلتتى مەملەكەت. قازىر 130- دان استام ۇلتتار مەن ەتنوستار بەيبىت ءومىر سۇرۋدە. سونىڭ ءبارى ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆتىڭ اسا پاراساتتىلىقپەن جۇرگىزگەن ساياساتىنىڭ ناتيجەسى. ۇلت جوس­پارىندا بولاشاعى ءبىرتۇتاس ۇلتتى دايەكتى تۇردە نىعايتا بەرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ەكى نەگىزدىڭ بار ەكەندىگى اتاپ كورسەتىلگەن. ول بىرىنشىدەن, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى. ونىڭ نەگىزگى ميسسياسى ەتنوسارالىق بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى ساقتاۋ. ەكىنشىدەن, «ماڭگىلىك ەل» جالپىۇلتتىق يدەياسى. «ماڭگىلىك ەل» قازاق­ستاننىڭ باستى قازىناسى. قا­زاقستاندىقتاردىڭ باستى ارمانى تاۋەلسىزدىكتى ساقتاپ, «ءماڭ­گىلىك ەل» بولۋ. «ءبىز ءوزىمىزدىڭ قا­زاقستاندىق ارمانىمىزدىڭ ورىندالۋىنا جانە ەلىمىزدىڭ وركەندەۋىنە سەنىمدى تۇردە قول جەت­كىزەتىن بولامىز», دەگەن مەم­­­لەكەت باسشىسىنىڭ سوزدەرى بۇل ماقالانى وقىپ شىق­قان ءار قازاقستاندىققا وي سالۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. بۇل ۇلت جوسپارى تۇركيانىڭ ۇلى قايراتكەرى مۇس­تافا كەمالدىڭ «التى جەبە» باعدارلاماسى سياقتى ەلىمىز­دىڭ ەرتەڭىن, بولاشاق دامۋىن انىقتاپ بەرەتىن اسا ماڭىزدى ساياسي ستراتەگيا. بىرىنشىدەن, «ءبىلىم بەرۋ, دەن­ساۋلىق ساقتاۋ جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قولداۋ سالالارىن رەفورمالاۋ ادام الەۋەتىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا جاعداي جاسايدى», دەيدى. ءيا, ادام الەۋەتى ساپاسى جونىندەگى قازاقستاننىڭ باتىس ەلدەرىنەن بەلگىلى ءبىر ارتىق­شى­لىعى بار. ويتكەنى, ەڭبەككە قابىلەتتى جاس ادامدار قازاقستان حالقىنىڭ كوپ بولىگىن قۇرايدى. ماقالادا ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا مەكتەپكە دەيىنگى جانە مەكتەپتە ءبىلىم بەرۋدىڭ جاڭا ۇيلەستىرىلگەن ستاندارتتارىن ازىرلەۋ جانە بەكىتۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتقانى جان-جاقتى كورسەتىلگەن. «ءبىلىم بەرۋ ءۇش تىلدە – قازاق, ورىس جانە اعىلشىن تىلدەرىندە جۇرگىزىلەدى», – دەلىنگەن ماقالادا. بۇل ساپالى ءبىلىم جانە باتىل رەفورمالار ارقىلى الەمنىڭ 30 دامىعان ەلىنىڭ قاتارىنا ەلىمىزدىڭ ەنۋى, عىلىمى دامىپ, ەكونوميكاسى تۇراقتى, قارقىندى نارىق قۇرۋعا قولى جەتكەن دەگەن ءسوز. الەمدىك پراكتيكادا كەز كەلگەن ينتەگراتسيا الدىمەن عىلىم, ءبىلىم, ينتەللەكتۋالدى باسەكەلەستىكتەن باس­تاۋ الادى. سونىمەن قاتار, ۇلت جوس­پارىندا مەكتەپتەردە جوعارى سىنىپتار مەن جوعارى وقۋ ورىن­دارىندا اعىلشىن تىلىندە وقىتۋعا كەزەڭ-كەزەڭىمەن كوشۋ قاراستىرىلعان. مۇنداعى باستى ماقسات دايارلاناتىن كادرلاردىڭ باسەكەلەستىك قابىلەتىن ارتتىرۋ جانە ءبىلىم بەرۋ سەكتورىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن كوتەرۋ. ەكىن­شىدەن, كوپتىلدىلىكتىڭ بو­لا­شاقتا جاستاردىڭ مادەني دەڭگەيىنىڭ كورسەتكىشىنە اينالاتىنىن ەلباسى جىل سايىنعى جولداۋلارىندا ايتىپ كەلەدى. بۇل وسى ماقالادا دا ايتىلدى. مەكتەپ بىتىرگەن ءاربىر وقۋشى, وتانىن سۇيگەن پاتريوت, ەلىن سۇيگەن مامان بولىپ قالىپتاسىپ شىعۋى ءتيىس دەسە, «ماڭگىلىك ەل» يدەياسى وسى ءۇشىن قاجەت. ياعني, تەك قانا ەكونوميكالىق جەتىستىكپەن الەمدىك قاتارعا قوسىلۋ ەمەس, ەڭ الدىمەن, ءبىلىم بەرۋ جانە سايا­سي دامۋ ارقىلى كورىنۋىمىزدە قاجەت بولىپ تۇر. كەز كەلگەن ەلدىڭ بەرىكتىگى ەڭ الدىمەن , ءبىلىم بەرۋ, مورال جانە مادەنيەتتىڭ جوعارى دەڭگەيىمەن انىقتالادى. ەلباسى ماقالاسىندا اتالىپ وتكەن 59 زاڭ ەلىمىزدىڭ بولاشاعى جانە يگىلىگى ءۇشىن قابىلداندى. ماقالادا «100 ناقتى قادامنىڭ» بەس رەفورماسىنىڭ ارقايسىسىنا جان-جاقتى تالداۋ جاسالىپ ءىس-قيمىل باعدارى ايقىندالدى.بيۋروكراتتىق شىعىنسىز ەكو­نوميكاعا قادام باسۋ ارقىلى سالىقتىق جانە كەدەندىك اكىم­شىلىك جۇرگىزۋدى جاقسارتۋعا باعىت­تالعان شارالار ىسكە اساتىنىن دا جەتكىزدى. ۇشىنشىدەن, مەملەكەت فۋنكتسيالارى ەندى باسەكەلەس ورتاعا جانە جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋعا بەرىلەدى. ەلباسى العا قويعان ۇلت جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن, ەلىمىزگە پات­ريوتتىق سەزىمى كۇشتى, انا ءتىلىن قۇرمەتتەيتىن, رۋحاني باي, ينتەللەكتۋالدى قابىلەتى مىقتى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر كەرەك. سوندىقتان مەن ءوز ءارىپ­تەس­تەرىمدى جانە بۇكىل قازاقستان حال­قىن ەلباسى ۇسىنعان ۇلت جوسپارىن قولداپ, ونى جۇزەگە اسىرۋعا ۇلەس قوسۋعا شاقىرامىن.  باقىتگۇل اۋعانباەۆا, دارىندى بالالارعا ارنالعان وبلىستىق جامبىل اتىنداعى مامانداندىرىلعان مەكتەپ- گيمنازيا-ينتەرناتى ديرەكتورىنىڭ يننوۆاتسيالىق جۇمىستار جونىندەگى ورىنباسارى.  وسكەمەن.