جاڭا سيپاتتا دامۋعا جول اشادى

كەشە پرەزيدەنت جانىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە «پارلامەنتتىك سايلاۋ – 2016: جاڭا ماقساتتار مەن مۇمكىندىكتەر» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى. ونى پرەزيدەنت جانىنداعى قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى (قسزي) ۇيىمداستىردى. جيىنعا وتاندىق ساراپشىلار, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىلدەرى, استاناداعى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وقىتۋشىلارى مەن قسزي عىلىمي قىزمەتكەرلەرى قاتىستى. سايلاۋالدى ناۋقان كەزىندەگى سايا­سي پارتيالاردىڭ ءرولى, ساياسي PR-دىڭ ءمانى مەن الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋدىڭ وزەكتىلىگى, سونداي-اق, سايا­سي پارتيالاردىڭ عالامتور ارقىلى قوعاممەن بايلانىسىن كۇشەيتۋدىڭ ماڭىزدىلىعى قاراستىرىلعان دوڭگەلەك ۇستەل بارىسىندا ءبىرىنشى كەزەكتە قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى الەۋمەتتىك-ساياسي زەرتتەۋلەر ءبولىمىنىڭ جەتەكشىسى الۋا جولدىبالينا ءسوز الدى. «ءبىز جاڭا ويىن ەرەجەلەرى مەن ادىستەردى, ساياسات جۇرگىزۋدىڭ جاڭا قۇرالدارىن تالاپ ەتەتىن جاڭا گەوسايا­سي, گەوەكونوميكالىق احۋالدا ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. بۇل رەتتە مەملەكەت, ازاماتتار تاراپىنان بىرلەسكەن ءتيىمدى جۇمىس اتقارىلۋى ءتيىس. سونىمەن قاتار, ۋاقىت بىزدەن جەدەل تۇردە شەشىم قابىلداۋدى, مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان ۇيلەسىمدى ءىس-ارەكەتتى تالاپ ەتەدى», – دەدى ا.جولدىبالينا. ودان ءارى ساراپشى پارلامەنتتىك سايلاۋدىڭ ۇلكەن ءمان-ماڭىزى بار ەكەنىنە توقتالا كەلىپ, سايلاۋدىڭ قوعامعا ىقپال ەتەتىن بىرنەشە فاكتورلارىن اتاپ ءوتتى. «بىرىنشىدەن, ءارتۇرلى الەۋمەتتىك توپتاردىڭ مۇددەلەرى كورىنىس تابادى. ەكىنشىدەن, ءاربىر سايلاۋ مەملەكەتتىك بيلىكتى قالىپتاستىرۋ ءادىسى بولىپ تابىلادى. ۇشىنشىدەن, ازاماتتاردىڭ ساياسي الەۋمەتتەنۋى جانە جۇمىلۋى بايقالادى», – دەدى ساراپشى. ا.جولدىبالينانىڭ سوزىنە قاراعاندا, الداعى پارلامەنتتىك سايلاۋ ەلىمىزدەگى كوپپارتيالىق جۇيەنىڭ ءارى قاراي دامۋىنا ءوز سەپتىگىن تيگىزەدى. سونداي-اق, ساياسي ەليتانىڭ ىرىكتەلىپ, جاڭا جەتەكشىلەردىڭ پايدا بولۋى ساياسي پارتيالاردىڭ جۇمىسىنىڭ كورسەتكىشى بولماق. وسى ورايدا, سپيكەر: «ساياسي پارتيالار ءوز يدەيالارىن ۇسىنۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى. ازاماتتاردىڭ ساياسي ومىرگە ارالاسۋى قامتاماسىز ەتىلەدى», – دەدى. سونىمەن قاتار, ا.جولدىبالينا بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحات دەپۋتاتتارى سايلاۋىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا كەڭىنەن توقتالدى. «اۋداندىق, قالالىق, وبلىستىق ماسليحاتتارعا جاڭا ادامداردىڭ كەلۋ مۇمكىنشىلىگى جوعارى. ءماسليحات دەپۋتاتتارىن جاڭارتۋ ايماقتىق ساياساتتىڭ ءتيىمدى جۇزەگە اسۋىنا ىقپال ەتۋى مۇمكىن. بۇل – وتە ماڭىزدى. سەبەبى, «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىندا كورسەتىلگەن 97-98-قادامدار وسى جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزىن باسقارۋدى جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان. ءوزىن ءوزى رەتتەۋ مەن جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدى دامىتۋ ارقىلى ازاماتتاردىڭ شەشىمدەر قابىلداۋ ۇدەرىسىنە قاتىسۋ مۇمكىندىگىن كەڭەيتۋگە جول اشىلادى. سونداي-اق, اۋىلدىق وكرۋگ, اۋىل, كەنت, اۋداندىق ماڭىزداعى قالا دەڭگەيىندە جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋدىڭ دەربەس بيۋدجەتى ەنگىزىلەتىن بولادى. ءماسليحات جۇمىسىنداعى دەربەستىك پەن اۋقىمدى جۇمىستاردى جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىنشىلىگى – مىسالى, جىل باسىنان باستاپ ءماسليحات دەپۋتاتتارى جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىنىڭ باسشىلارىن بەكىتىپ جاتىر. بۇعان قوسا, اكىمدىك جانىندا جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋدىڭ اۋماقتىق كەڭەس بەرۋ ورگاندارىن قۇرۋ ۇسىنىلادى. بۇل كەڭەستىڭ ءتيىمدى ارەكەت ەتۋى ءۇشىن جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋدىڭ اۋماقتىق كەڭەسىن قۇرۋ جانە بەكىتۋ تۋرالى شەشىمدى ءماسليحات قابىلدايتىن بولادى», – دەدى ا.جولدىبالينا. سونداي-اق, سپيكەر زاڭ شىعارۋشى ورگان – مەملەكەتتىك داعدارىسقا قارسى ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتى, ەلدىڭ ءارى قاراي تۇراقتى دامۋىنىڭ نەگىزى ەكەنىن, جاڭارعان پارلامەنت ينستيتۋتتىق رەفورمالاردىڭ جاڭا كەزەڭىنە ۇيىتقى بولىپ, جەدەلدەتىلگەن ساياسي جاڭعىرتۋعا دا ىقپالىن تيگىزەتىنىن ايتا كەلىپ, ءتيىمدى پارلامەنت جاڭا يدەيالار, جاڭاشىل ادامدار, جاڭا جوبالار مەن باستامالاردىڭ پايدا بولۋى­نا اسەر ەتەتىنىن اتاپ كورسەتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, پارلامەنتتىك سايلاۋ­دى وتكىزۋدىڭ پراگماتيكالىق ماقساتى – قوعامداعى تۇراقتىلىقتى ودان ءارى نىعايتۋ, ورنىقتى دامۋدى قامتاماسىز ەتۋ. ءوز كەزەگىندە «قوعامدىق پىكىر» زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى ايگۇل سادۋاقاسوۆا الدا وتكەلى وتىرعان سايلاۋعا قاتىستى ءجۇر­گىزىلگەن زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەلەرىن اتاپ ءوتتى. «بۇگىندە اتال­عان وزەكتى تاقىرىپ قوعامىمىزدا قىزۋ تالقىلانىپ جاتىر. بۇل تۇرعىدا حالقى­مىزدىڭ ءماجىلىستىڭ كەزەكتەن تىس ءوت­كىزىلگەلى وتىرعان سايلاۋىنا كوزقا­راسى قانداي ەكەنىن بىلۋگە ءتيىستى سۇراق­تاردى قويدىق. بۇل ساۋالداماعا 1200 رەس­پوندەنت قاتىستى. الەۋمەتتىك ساۋال­داما استانا, الماتى جانە بارلىق وبلىستاردى قامتىدى. ءبىرىن­شىدەن, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋىن وتكىزۋ بويىنشا باستاما قوعامعا قالاي اسەر ەتكەنى جانە قازاقستاندىقتار وسى باستامانى قانداي دەڭگەيدە قولداپ وتىرعاندىعى سۇرالدى. رەسپوندەنتتەردىڭ 93,6 پايى­زى بۇل باستاما ءوز ۋاقىتىندا جاسالدى دەپ ەسەپتەيدى. سونىمەن قاتار, 97,2 پايىزى ەلباسىنىڭ بەسىنشى شاقىرىلعان پارلامەنت ءماجىلىسىن تاراتۋ جانە ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋىن تاعايىنداۋ تۋرالى شەشىمىن قولداپ وتىر», – دەدى ا.سادۋاقاسوۆا. ونىڭ ايتۋىنشا, رەسپوندەنتتەر ۇلت جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن پارتيالار سايلاۋشىلاردىڭ سەنىم مانداتىن الۋى كەرەك ەكەنىن العا تارتۋدا. بۇعان قوسا, ساۋالداماعا قاتىس­قانداردىڭ باسىم بولىگى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ساۋاتتى, ىسكەر جانە ەلدىڭ مۇددەسىنە بەرىلگەن كانديداتتار ۇسىنىلۋى كەرەك دەگەن پىكىرىنە قولداۋ بىلدىرۋدە. سونىمەن قاتار, سپيكەر قازاقستاندىقتاردىڭ پارلامەنتتىك سايلاۋدى وتكىزۋ ەكونوميكالىق ماسەلەلەردى شەشۋگە وڭ ىقپالىن تيگىزەدى دەپ ەسەپتەيتىندەرىن جەتكىزدى. ال ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جۋرناليستيكا جانە ساياسات فاكۋلتەتىنىڭ دوتسەنتى قانات اۋەسباي ەلىمىزدەگى سايلاۋالدى ناۋقان كەزىندەگى ساياسي PR-دىڭ ورنى مەن ءرولى جونىندە اڭگىمە قوزعادى. «سايلاۋدى قولداۋ تۋرالى پىكىر كەڭىنەن ايتىلدى. ولاردىڭ ىشىندە ليبەرالدى, وپپوزيتسيالىق كوزقاراستاعى تۇلعالاردىڭ دا پىكىرلەرى بار. بۇل سايلاۋدى كەزەكتەن تىس وتكىزۋ تۋرالى شەشىمنىڭ دۇرىستىعىن كورسەتەدى», –دەدى ق.اۋەسباي. سونىمەن بىرگە, ول قازىرگى تاڭدا ساياسي PR تۇرعىسىنان ءتۇرلى ونلاين تەحنولوگيالار جانە ينتەرنەت-پلاتفورمالاردى پايدالانۋدا ءبىزدىڭ ساياسي پارتيالاردىڭ ءالى كۇنگە دەيىن كەمشىن ءتۇسىپ جاتقانىن ءسوز ەتتى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, «نۇر وتان» پارتياسى مەن «اق جول» پارتياسىنىڭ الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى بەلسەندىلىگى بايقالادى. ال قالعاندارىنىڭ الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى ءىس-قيمىلدارى تومەن. سونىمەن قاتار, سپيكەر بۇل جولى پارتيا اتىنان تۇسەتىن ۇمىتكەرلەر قوعام تاراپىنان «داعدارىستان الىپ شىعار دەپۋتاتتار» رەتىندە قاراستىرىلاتىنىن, سول سەبەپتى, پارتيالارعا ساياسي PR تۇرعىسىنان وتە ءونىمدى جۇمىس ىستەۋگە تۋرا كەلەتىنىن جەتكىزدى. دوڭگەلەك ۇستەلدە ءسوز العان وزگە دە ساراپشىلار كەزەكتەن تىس وتەتىن پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ جانە بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋلارىنىڭ ءمان-ماڭىزىنا, ونىڭ قوعامىمىزدىڭ دامۋىنا تيگىزەتىن اسەرىنە قاتىستى پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى. جولدىباي بازار, «ەگەمەن قازاقستان».