“قازمۇنايگاز ونىمدەرى”: كولىك اۋەسقويلارى يگىلىگىنە ارنالعان جاڭا تەحنولوگيالار

ءاربىر كولىك جۇرگىزۋشىسى جول ءجۇر­گەن كەزدە ۇساق­-تۇيەكتىڭ بول­ماي­تىن­دىعىن جاقسى بىلەدى. سون­داي­-اق كولىك يەلەرى ءوز تەمىر تۇل­پار­لارىن ۇسى­ناتىن جانار­-جا­عار­ماي ساپاسىنا كۇدىك تۋدىرۋعا نەگىز بەر­مەيتىندەي تازا رەپۋتاتسياسى بار جانار­-جاعارماي قۇيۋ ستان­سا­سى­نان قاجەت ساتتە ماي قۇيىپ الۋ ءمۇم­كىندىگى كولىگى بار جاندار ءۇشىن ءار­دايىم ماڭىزدى. سوندىقتان وتان­دىق مۇناي وڭدەۋ رىنوگىنىڭ بەلدى ويىنشىسى “قازمۇنايگاز” ۇلت­تىق كومپانياسى” اق­-تىڭ ءدال وسى سالانى ءوز ستراتەگياسىنىڭ باسىم باعىتى رەتىندە ايقىنداۋى ەشقانداي كەز­دەي­سوقتىق ەمەس. ياعني, مۇناي ونىمدەرىن ءتۇرلى تۇر­عىدا تۇتىنۋشىعا جەتكىزۋدى جۇزەگە اسى­رۋدىڭ زاماناۋي جەلىسىنىڭ دا­مۋ­ىن ايقىن باعىتتارى رەتىندە قا­راستىرۋى ارقىلى كومپانيا ءوز تۇ­تىنۋشىلارىنا ۇسىناتىن ءونىم ءتۇر­لەرىن كەڭەيتپەك. “قازمۇنايگاز” اق-­تاعى ءبول­شەك­تەپ ساتۋ جەلىسىنىڭ دامۋىنىڭ باستاۋى 1999 جىل بولىپ ەسەپتەلەدى. ويتكەنى “قازاقويل” بەلگىسىمەن اشىلعان العاشقى جانار-­جا­عار­ماي قۇيۋ ستانساسى وسى جىلى بولاتىن. رەسپۋبليكا رىنوگىندا 2003 جىلى مۇناي ونىمدەرىن كو­تەر­مە جانە بولشەكتەپ ساتۋدى ءجۇ­زەگە اسى­راتىن, سونداي­-اق مۇناي مەن گازدى, قايتا وڭدەۋدەن كەيىنگى مۇ­ناي ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋ مەن يمپورتتاۋ وپەراتسيالارىن ءجۇر­گى­زە­تىن “قاز­مۇنايگاز” ساۋدا ءۇيى” اق ءوز قىزمەتىن جۇزەگە اسىرۋدى جول­عا قويا باستاعاندا “قاز­مۇناي­گازداعى” جانار-­جاعارماي قۇيۋ ستان­­سالار سا­نى 19­-عا, ال گازبەن قوز­عالاتىن اۆتو­كولىكتەردى  كوگىل­دىر وتىنمەن قام­تاماسىز ەتەتىن ستان­سا سانى 6­-عا جەتتى. ال 2009 جىل­دىڭ ساۋىرىندە رىنوكتا “قاز­مۇنايگاز” ساۋدا ءۇيى” اق-­تىڭ 100 پايىز “ەنشىلەسى” ­ “قازمۇنايگاز ونىمدەرى” اكتسيونەرلىك قوعامى پايدا بولدى. “قازمۇنايگاز ونىمدەرى” اق باس ديرەكتورىنىڭ ءبىرىنشى ورىن­با­سارى ەربولات قوجاباەۆتىڭ اي­تۋىن­شا  جاڭا قۇرىلىمنىڭ پايدا بولۋى قولدانىستاعى بيزنەس ۇدە­رىس­تەردى جەتىلدىرۋگە, شەشىم قا­بىل­داۋدىڭ مولدىرلىگىن جو­عا­رى­لاتا ءتۇ­سۋگە, وپەراتسيالىق شى­عىن­داردى تومەندەتۋگە, ءبىرىن-ءبىرى قاي­تا­لاي­تىن باسقارما فۋنكتسياسىن بول­دىر­ماۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. كومپانيا قىزمەتىنىڭ نەگىزگى با­­­عىت­تارى ساناتىنا كوتەرمە جانە ءبول­شەك ساۋ­دا ارقىلى مۇناي ءونىم­دەرى مەن گاز قۇيۋدان وزگە جانار­-جا­عار­ماي قۇيۋ ستانسالارى مەن مۇناي با­زا­لارىن, گازبەن تولتىراتىن ستان­­­سا­لاردى, ءجون­دەۋ جانە قول­دانىسقا ەن­گىزۋ, مۇ­ناي ونىمدەرىن ساقتاۋ بو­يىن­شا قىزمەت ۇلگىسىن كورسەتۋ كىرىپ وتىر. قازىرگى تاڭدا “قازمۇنايگاز” ءبول­شەكتەپ ساتۋ جەلىسى قا­زاق­س­تان­دىق­تارعا رەس­پۋب­لي­كا­نىڭ تۇكپىر-تۇك­پىرىندە جۇمىس ىستەپ تۇرعان 280 جا­نار­-جاعارماي جانە گازبەن تول­تى­راتىن ستانسالارىمەن, ءبىر اۆ­تو­كو­لىك­تىك گاز تولتىراتىن كوم­­پرەس­سور­لىق ستانسا جانە 41 مۇ­ناي با­زا­سى­مەن قىزمەت ەتە الادى. مۇناي ءونىم­دە­رىن ساقتايتىن ورىن­دار­دىڭ بار­لىعى قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ زاڭ تالاپتارىنا ساي, دامىعان ين­فرا­قۇرىلىمدى جانە ولاردىڭ قىز­مەتىن قورشاعان ورتاعا قاۋىپ­سىز­دى­گىنە كەپىلدەمە بەرەتىن زاماناۋي جاب­دىقتارمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. كولىككە ماي قۇياتىن ستانسالارعا كەلەر بولساق, اتاپ ايتقاندا قىز­مە­تى قاتارداعى كولىك جۇرگىزۋشىلەرىنە بەل­گىلىرەك “قازمۇنايگاز ءونىم­دە­رى”, “قازمۇنايگاز” ماي قۇيۋ ستان­سا­لارىندا جانار-جاعارماي تارا­تۋ­شى الەمدىك جەتەكشى جانار-جاعار­ماي يندۋسترياسى وندىرۋشىلەرىنىڭ جارا­قتارىمەن قامتىلعان. كومپانيانىڭ بولشەكتىك ساۋدا جەلىسىنىڭ قالىپتاسۋ ستراتەگياسى ءاۋ باستا الدىمەن “قازمۇنايگاز” ساۋدا بەلگىسى بار جانار-جاعارماي قۇيۋ ستانسالارى سانىن كوبەيتۋ بولسا, ەكىنشى جاعىنان ولاردىڭ تۇ­تى­نۋ­شىعا قول جەتىمدى ءارى ءتيىمدى ورىن­داردا ورنالاسۋى بولاتىن. سون­داي-اق “قازمۇنايگاز ءونىم­دە­رى” اق-تىڭ باسشىلىعى الدارىنا قوي­عان ماقساتتاردىڭ تاعى ءبىرى تران­زيت جولدار, قالالارمەن ءىرى ەلدى مە­كەندەرگە كىرەتىن, ولاردان شىعا­تىن جولداردى جانار-جاعارماي قۇيۋ ستانساسى جەلىسىمەن قامتۋ, ءىرى قا­لالارداعى ستانسالار سانىن كو­بەي­تۋ بولىپ وتىر. جانار-جاعارماي قۇيۋ ستانساسى بولشەكتىك ساۋدا جەلىسى دامۋ سترا­تەگياسىنىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى ءبو­لىمى جول جيەكتەرىندەگى قىزمەت كور­سەتەتىن وبەكتىلەر قۇرىلىسىن سالۋ – تقكس, كافە, ميني-ماركەتتەر, كەم­پينگتەر ءجا­نە قوناقۇيلەر, جۇك ءما­شينەلەرى مەن جەڭىل اۆتو­كو­لىك­تەرگە ارنالعان تۇراقتار. كومپانيا ماماندارىنىڭ كۇش سالۋىمەن اس­تانا-شورتاندى اۆ­تو­جولىنىڭ 7 جانە 223 شا­قى­رىم­دا­رىندا وسىن­داي كەشەندەر سالىنىپ, قول­­دانىس­قا بەرىلدى. سونداي-اق اتال­مىش جول­دىڭ 97 كيلومەترىندە جانار-جا­عارماي قۇيۋ ستانساسىنىڭ يميدجدىك نۇس­قاسى سالىنعان. كومپانيا بو­لا­شاق­تا باتىس ەۋروپا-باتىس قىتاي اۆتوجولىنىڭ جيەگىندە جول بو­يىن­دا قىزمەت كورسەتەتىن سەرۆيستىڭ زاماناۋي كەشەندەرىن سالۋدى جوسپارلاپ وتىر. “قازمۇنايگاز ونىمدەرى” اق جو­­عارىدا ايتىلعان سالاداعى ين­فرا­قۇرىلىمدىق جوبالارمەن عانا شەكتەلىپ قالماي, قىزمەت كورسە­تۋ­دىڭ جاڭا فور­ماتىن ەندىرۋگە باي­لا­نىستى جۇ­مىستار جۇرگىزۋدە. 2004 جىلى “تا­لون­دىق جۇيە” جوباسى ەندىرىلسە, بيىلعى جى­لى كومپانيا بەن­زيندى جانار-جا­عارمايعا ارنال­عان كارتوچكامەن جول­دا­عى كەز كەلگەن “قازمۇنايگاز ءونىم­دەرى” ءبو­لىم­­دەرىنەن ءونىم الا الاتىن جاڭا سا­تىلىم جۇيەسىن ەنگىزگەندىگىن جا­ريا­لادى. ال كارتوچكالار اقشاسىز ەسەپ ايىرىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ە.قو­جا­باەۆتىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي كارتوچكالار قازىرگى تاڭدا مۇناي ونىمدەرى ءۇشىن تولەم جاساۋدىڭ نە­عۇر­لىم ال­دىڭعى قاتارلى ءتۇرى بولىپ تابىلادى ەكەن. كار­توچ­كا­نىڭ ەلەك­تروندىق چيپىندە اۆتو­كو­لىك­تىڭ قاي جەردە جانە قاي ۋاقىتتا, بەن­زيننىڭ قانداي ماركاسى جانە قانشا ءمول­شەردە قۇيىلعاندىعى تۋ­را­لى تولىققاندى اقپارات ساق­تا­لا­تىن كورىنەدى. ونىڭ زاماناۋي باع­دارلامامەن قامتىلۋى كارتوچ­كا­نىڭ جوعالۋىنا بايلانىستى تاپ بو­لاتىن جاعىمسىز ساتتەردەن قۇ­تى­لۋعا ءمۇم­كىن­دىك بەرەدى. ول ار­نايى پين-كود ار­قى­لى قورعانىستا بولادى, ونى تەك يەسى عانا بىلەدى. جوعالعان ساتتە كوم­پا­نياعا حابارلاپ, پين-كودىن ايتسا ول كارتوچكا جارامسىز بولىپ قالادى. ال ونىڭ ءىشىن­دە قالعان سوما جاڭا كار­توچ­كاعا اۋىستىرىلادى. تاياۋ بولا­شاق­­تا “ەلەكتروندى ءاميان” ءمۇم­كىن­­دىگىن كەڭەيتۋ ماقساتىمەن كومپانيا چيپ جۇيەسىنە قوسىمشا قىز­مەت كور­سەتۋ سپەكترىن ەنگىزۋدى جوس­پار­لاپ وتىر. اتاپ ايتساق, “قاز­مۇنايگاز ءونىم­دەرى” اق-قا تيەسىلى جول جيەكتەرىندەگى كەشەندەردەگى شينا جوندەۋ, كولىك جۋ, دۇكەندەر مەن قوناقۇي كەشەندەرىنە تولەم جاساي الۋ ءمۇم­كىندىكتەرى. تۇتى­نۋ­شى­لا­رى­نا قىز­­­­­­مەت كورسەتۋ جەلىسىن جەتىلدىرۋمەن قاتار, كومپانيا جۇمىسىنىڭ نەگىزگى با­عىت­تارىنىڭ ءبىرى رەتىندە ءوز قىز­مەت­كەرلەرىنىڭ  الەۋمەتتىك قورعا­لۋىن دا نازاردان تىس قالدىرمايدى. ەل ەكو­نو­مي­كا­سىن­دا وتكەن داعدارىس كە­زە­ڭىنىڭ بەلگىلەرىنە قاراماستان “قاز­مۇ­ناي­گاز ونىمدەرى” اق  كوم­پا­نيا­سى قازاقستاندىق رىنوكتا پايدا بول­عان ساتتەن باستاپ رەسپۋبليكا ءوڭىر­­لەرىندە جاڭا 1400 جۇمىس ورنىن اشتى. كومپانيا جەلىسى ۇنەمى وسۋدە. مۇ­ناي ونىمدەرىن بولشەكتەپ سا­تۋدى جۇزەگە اسىرۋعا باي­لانىستى 2009 جىلدىڭ قورىتىندىسى بو­يىن­­شا اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ ۇلەسى 9 %-دى قۇراسا, 2010 جىل­دىڭ الدىن الا جاسالعان قو­رى­تىن­­­دى­لارى بويىنشا 11-13%-دى قۇراپ وتىر. كومپانيانىڭ سترا­تە­گيا­لىق جوس­پارى 2015 جىلعا تامان رىنوك ۇلەسىن 20 %-عا دەيىن وسىرۋگە با­عىت­تالىپ وتىر. ە.قو­جا­باەۆتىڭ پىكىرىنشە مۇنداي جاق­سى ىرىمدى بولجامداردىڭ تاياۋ ارا­دا شى­نا­يى­لىققا اۋىسۋى دا نەگىزسىز ەمەس. ويتكەنى كوم­پا­نيا­نىڭ بيزنەس-ستراتەگياسى تىرەگىنە ءونىم­دى ساقتاۋ ستاندارتى جانە ونى ساتۋعا شى­عا­رۋدى جۇزەگە اسى­رۋدىڭ قاتال تا­لاپ­تارىن ساقتاۋ, سونداي-اق ءونىم سا­پا­لىلىعىمەن قامتاماسىز ەتۋ الىن­عان.  قازاق­ستان, رەسەي, بەلو­رۋس­سيا اراسىندا  ىسكە اسىرىلىپ جات­قان كەدەن ودا­عى جانار-جا­عار­مايدى ەنگىزۋ مەن شى­عارۋ ۇدە­رىس­تەرىن جەدەلدەتۋ مەن قىسقارتۋعا سەپتەسەتىن بو­لا­دى. ال بۇل رىنوك­تاعى ويىن­شى­لار­عا تۇتىنۋشى سۇ­رانىستارى بو­يىن­شا جەدەل تۇردە ارەكەت ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. راۋشان نايزاباەۆا