اتىراۋدى تانۋ “اتىراۋدى” وقۋدان باستالادى

ءباسپاسوز – 2011 اتىراۋ وبلىسىنىڭ “اتىراۋ” گازەتى رەسپۋبليكا بويىنشا ەڭ با­يىرعى گازەتتەردىڭ بىرىنەن سانالا­دى. ونىڭ العاشقى سانى 1923 جى­لى 1 ءساۋىر كۇنى “ەرىك” دەگەن ات­پەن شىقتى. سودان بەرى گازەت اتاۋى ءبىر­نەشە رەت وزگەردى, بىراق العا قويعان ماقسات-مۇراتى وزگەرگەن جوق. ول وسى كەزەڭدە ەلدىڭ شىن ءمانىن­دەگى شەجىرەسىنە, ۇيىمداس­تىرۋ­شى كۇشى­نە, ءتالىمدى تاربيەشى­سىنە اينالدى. گازەت 1990 جىلدىڭ 30 ماۋسى­مىنان باستاپ “اتىراۋ” دەگەن ات­پەن شىعا باستادى. جەرگىلىكتى حا­لىق­تىڭ ايتۋىنشا, “اتىراۋ” دەگەن ءسوز “كاسپي تەڭىزىنىڭ بالاما اتى, تەڭىز جاعاسىنداعى جازىقتىق” دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەدى دەيدى. گازەتتىڭ تاريحى دا وتە قىزىقتى. مۇندا ءار جىلدارى س.مامبەتوۆ, س.جا­قىپوۆ, ك.جانشارين, س.ساۋىر­­عاليەۆ سياقتى تانىمال ادامدار جۇ­مىس جاساعان. قازاقتىڭ بەتكە ۇستار اقىن-جازۋشىلارى ءابۋ سارسەمباەۆ, اسقار توقماعامبەتوۆ, ءسابيت مۇ­قانوۆ, عابدول سلانوۆ, حاميت ەرعا­ليەۆ, جۇمەكەن ناجىمە­دەنوۆ, بەر­قايىر امانشين, زەينوللا قابدو­لوۆ, ءابىش كەكىلباەۆ ءومىر بويى ءبىزدىڭ گازەتپەن تىعىز بايلانىستا بولدى. گازەتتە قازاق جۋرناليستيكا­سى­نىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى تاۋمان اماندوسوۆ, مەڭدەكەش ساتى­بالديەۆ, فاريزا وڭعارسىنوۆا, مارات ىس­قاقوۆ, بەرىك قورقىتوۆ, امانقوس ەرشۋوۆ سىندى بەلگىلى قالامگەرلەر جۇمىس ىستەپ, وسى گا­زەت­تەن قاناتتان­دى. الەم كلاسسيك­تەرىن قازاق جانە قارا­قالپاق ءتىل­دەرىنە العاش اۋدارعان ءجۇسىپ جان­تورين, قىدىرعالي سا­سى­قوۆ سىندى ەرتەدە ەلگە تانىلعان اۋدار­ماشىلار دا جۇمىس ىستەدى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاننان كە­يىن گازەتتىڭ ەكىنشى تىنىسى اشىل­عانداي بولدى. ول ەلمەن بىرگە قۋا­نىپ, ەلمەن بىرگە قينالدى. بۇگىندە تاقىرىپقا, بەزەندىرۋگە, جۋرناليس­تەرگە تالاپ وزگەردى. كەڭەس وداعى كەزىندەگى جاقسى تاجىريبەنى قال­دى­رىپ, الەمدىك وزىق جاڭالىقتى بارىنشا ەنگىزۋگە ۇمتىلدىق. ماسەلەن, “اتىراۋ-اقپارات” حول­­­دينگى قۇرىلدى. بۇل باس رەداك­توردىڭ قارجى ماسەلەسىمەن, ءتۇرلى شارۋاشىلىقپەن اينالىسۋىنان قۇتقاردى. باس رەداكتور تەك شىعار­ما­شىلىقپەن اينالىساتىن بولدى. حولدينگتىڭ قۇرىلۋى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانىڭ جاقسارۋىنا, جۋرناليستەردى ماتەريالدىق ىنتا­لان­دىرۋعا جول اشتى. مىسالى, بيىل­عى جىلى عانا “اتىراۋ-اق­پارات” باسشىلارىنىڭ كومەگىمەن, وبلىس اكىمىنىڭ قولداۋىمەن 4 جۋر­ناليست پاتەرلى بولدى, ءبىراز ادام جەر ۋچاسكەسىن الدى. ءبىر قىزمەت­كەرىمىزدىڭ بالاسىن شەتەلدە كۇردەلى وپەراتسيا جاساۋعا كومەك بەرىلدى. جالپى, وبلىس اكىمىنىڭ گازەتكە دەگەن كوزقاراسى ەرەكشە دەسەك, ار­تىق ايتقاندىق بولماس. ءبىز دە ءوز تا­راپىمىزدان وبلىس اكىمدىگىندە ءوت­كەن ءاربىر شارانى ۋاقىتىندا جانە ەگجەي-تەگجەيلى جازامىز. بۇل وبلىس جۇرتشىلىعىنىڭ وبلىس اكىمدىگىندە نە جۇمىس جاسالىپ جا­تىر, نەندەي شارالار جۇزەگە اسا­تىنىن ۋاقىتىن­دا ءبىلىپ وتىرۋىنا جول اشتى. ءسوز جوق, مۇنىڭ ءبارى ەل ىشىندەگى احۋال­دىڭ تۇراقتىلىعىنا قىزمەت ەتۋدە. وسى كەزەڭدە گازەتتى بەزەندىرۋگە ايرىقشا كوڭىل ءبولىندى. رەسپۋب­لي­كا­لىق گازەتتەردەن, باسپاحانا­لار­­دان تاجىريبە ۇيرەنىپ, ەڭ وزىق ءادىس­كە قول جەتكىزدىك. قازىر گازەتتىڭ كوركەمدىك ساپاسى استانادان باسى­لا­تىن گازەتتەن ءبىر دە كەم ەمەس. وسىن­­داي جۇمىستار گازەتتىڭ تارا­لى­مىنىڭ وسۋىنە مۇمكىندىك بەردى. مىسالى, 2000 جىلدىڭ باسىندا گازەت 10 مىڭ دانامەن تاراسا, بۇل بۇگىندە 27 مىڭ داناعا جەتتى. بۇل – وبلىستا 500 مىڭداي حالىق, ءار ءۇي­دە شامامەن 5 ادامنان بولسا, ءبىزدىڭ گازەتتى ءار كۇن سايىن وبلىس حالقىنىڭ ۇشتەن ءبىرى وقيدى دەگەن ءسوز. گازەت ءتۇر­لى-ءتۇستى بەت­تەرمەن اپتاسىنا ءۇش رەت – سەنبىلىك نومەرلەر 24, كەي­دە 32 بەت بولىپ, سەي­سەن­­بى, بەيسەنبى كۇندەرى تۇ­راقتى 16 بەت بولىپ شىعادى. ارينە, بىزدە قازاق گازەت­تەرىنە ورتاق پروبلەمالار دا كەزدەسەدى. ەڭ ءبىرىنشىسى, قازىر كۇندەلىكتى قۇرالى­مىز­عا اي­نالعان كومپيۋتەردىڭ قازاق ءتىلىن “مويىنداي” بەر­مەۋى. ءبىز سوڭعى كەزدە عانا قازاق­شا كومپيۋتەرلىك باعدارلا­ما­لارعا قول جەتكىزە باستا­دىق. وسى ۋاقىتقا دەيىن قازاقشا باعدارلاما بولما­عان سوڭ, اسىرەسە, بۋىنعا ءبولۋ ىسىندەگى قاتە­لىك­تەردى كورىپ وتىرىپ جىبەرۋگە ءماجبۇر بولدىق. گازەتتىڭ تاعى ءبىر پروبلەماسى – كادرلار بولىپ وتىر. بۇرىن قازمۋ-دەن وبلىسقا 2-3 جۋرناليست كەلسە, سول جەتكىلىكتى بولاتىن ەدى. قا­زىر اتىراۋعا قازۇۋ-ءدىڭ جۋرنا­ليس­تيكا فاكۋلتەتىن ءبىتىرىپ ەشكىم كەلمەيدى. وسىعان وراي سوڭعى كەزدە اتىراۋ ۋنيۆەرسيتەتىندە جۋرناليست مامان­دىعىن دايىنداپ شىعارا باستادى. بۇل, ارينە, بىزگە كوپ كو­مەك بولعانى راس. بىراق تەك تەوريا­لىق جاعىنان عانا وقىپ, تاجىريبە جاعىنان جەت­كىلىكتى شىڭدالماعان, جۋرناليستيكا مادەنيەتى تۋرالى بەي­حابار, شىعار­ماشىلىق تاڭداۋ­دان وتپەگەن “جۋر­نا­ليستەر ءنوپىرى” بىزگە قيىندىق تا كەلتىرە باستادى. سەبەبى, ولار ايت­قان­دى عانا ورىند­ايدى, ال شىعار­ما­شى­لىق ادام رەتىندە ىزدەنىپ, تىڭ جاڭا­لىق جا­ساۋ­عا دارمەنسىزدەۋ بولىپ كەلەدى. سون­دىقتان بيىلدان باستاپ ۋني­ۆەرسيتەت رەكتورىمەن كەلىسىپ, 3-ءشى كۋرس­تان جوعارى 2 ستۋدەنتتى تاڭداپ, قازۇۋ-دە قالعان كۋرسىن وقىتۋدى كەلىستىك. بۇعان وبلىس اكىمى دە قولداۋ ءبىلدىردى. ەندەشە, بۇل ماسەلە دە ءبىر دۇرىس جولعا تۇسەدى دەگەن سەنىمدەمىز. ەندى ءبىر ايتاتىن ءجايت, ونو­ماس­تيكاعا قاتىستى. سوڭعى كەزدە باسقا تىلدەن قازاقشالاۋدىڭ ءجونى وسى دەپ الەمدىك ۇعىمعا اينالعان سوزدەردى ورىنسىز قازاقشالاۋ ەتەك الدى. مى­­­­سالى, فۋتبولدى – اياقدوپ, گا­زەت­­­تى – ءۇنجاريا, ت.ب. تىزە بەرۋگە بو­­ل­ا­دى. جانە مۇنداي سوزدەردى ءار گازەت ءارتۇرلى جازادى. شىندى­عىن­دا, قازاق ءتىلىن بايىتامىز, ءبارىن قازاقشاعا اينالدىرامىز دەپ تۇسىنىكسىز قو­يىرت­پاققا اينالدىرىپ بارا جات­قان­دايمىز. وسىنى ءبىر ىزگە تۇسىرەتىن كىم بولار ەكەن دەپ ويلايمىز. اتاپ وتەتىن تاعى ءبىر ماسەلە, قا­زىر جۇمىس ىستەپ جۇرگەن باس رەداك­توردان باستاپ بارلىق جۋرناليس­تەرگە الەمدىك وزىق تاجىريبەنى ءۇي­رەتىپ وتىراتىن, ءالسىن-ءالسىن شە­بەر­لىگىن شىڭدايتىن ورتا جوق. مىسا­لى, استانادا باس رەداكتورلار باس قوسا­تىن جيىندار ءوتىپ جاتادى. ون­داي جەر كوبىنە ورىس ءتىلدى باسىلىم­داردىڭ داۋ-دامايىنا اينالىپ كەتەدى. ال قازاق ءتىلدى رەداكتورلار ءوزىمىزدىڭ قانىمىزعا سىڭگەن ۇستام­دىلىققا ساي سىرتتان باقىلاپ قانا وتىرامىز. ال ىشىمىزدە ءوز پروبلە­مامىز قىز-قىز قايناپ جاتادى. سون­دىقتان قازاق ءتىلدى باسىلىم باس­شىلارىنىڭ باسقوسۋىن بولەك وتكىزۋ وتە دۇرىس باستاما. سەبەبى, قازاق ءتىلدى­لەردىڭ ءوز قيىندىعى باستان اسادى جانە باسقالارعا ايت­پايتىن وزىندىك قۇپياسى دا بار. ۇلت­تىق مۇددەلەردى كوتەرۋدە دە اقىل­داسۋ وتە قاجەت. ەل بويىنشا كەيبىر پروب­لەما­لاردى جازۋدىڭ دا ايلا-ءتاسىلىن ايقىنداپ الۋ قاجەت­تىلىگى تۋىنداپ وتىر. قازاق ءتىلدى باسىلىمداردى ماتەريالدىق, مو­رال­دىق جاعىنان قولداۋ بولەك اڭگىمەنىڭ تاقىرىبى. اسىرەسە, كونكۋرستار ۇيىمداس­تىر­عاندا وعان ەكى ءتىلدى گازەتتەردى قوسىپ جىبەرۋ “قازاق تىلدىلەردىڭ” ۇمىت قالۋىنا سوقتىرىپ جاتادى. سودان سوڭ ايماق گازەتتەرىن سارالاپ وتىرعان ەشكىم جوق. اتاق الاتىن­داردىڭ ءبارى دەرلىك ورتالىق گازەت­تەردەن جانە بەلگىلى ءبىر ادامدار بولىپ كەلەدى. سوڭعى كەزدە رەسپۋب­ليكالىق دارەجە­دەگى گازەتتەردىڭ باس رەداكتورلارى ءجيى باس قوسادى دا, ايماقتىق گازەتتەر باسشىلارى شەت قالادى. ال, پروب­لەمانىڭ كوبى ايماقتىق گازەتتەردە ەكەنىن ۇمىت­پاعان دۇرىس. اسىرەسە, ەلباسىنىڭ ءتۇرلى شارالارداعى ءسوز­دەرىن قازاق گازەتتەرى “ەگەمەن قازاق­ستان” اۋ­دارىپ, وزدەرىنىڭ سايتتارىنا سال­عان­شا كۇتىپ وتىرادى. وسى ماسە­لەنى بار­لىق گازەتكە وڭتايلى جاساۋ دا كەزەك كۇتتىرمەيتىن مىندەت. سەبەبى, ءار گازەتتىڭ سوڭىندا مىڭداعان وقىر­مان تۇرعانىن ۇمىتپاساق دەيمىز. نۇرلان قابىلوۆ, اتىراۋ وبلىستىق “اتىراۋ” گازەتىنىڭ باس رەداكتورى.