ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جامبىل وبلىسىنداعى جۇمىس ساپارىنىڭ ەكىنشى كۇنىن تاراز قالاسىنداعى الەۋمەتتىك باعدارلامالارمەن تانىسۋدان باستاپ, مەملەكەتتىك زەينەتاقى تولەۋ ورتالىعىنىڭ جامبىل وبلىستىق فيليالى مەن تاراز قالالىق اكىمدىگىنىڭ جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار ءبولىمى مەملەكەتتىك مەكەمەسى ورنالاسقان جاڭا عيماراتتىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قاتىستى.
پايدالانۋعا ەندى عانا بەرىلىپ وتىرعان بۇل زاماناۋي عيمارات تۇرعىنداردىڭ تالاپ-تىلەگىن ەسكەرە وتىرىپ سالىنعان. جالپى الاڭى 482,6 شارشى مەتر بولاتىن عيماراتتا زەينەتكەرلىك ىستەر مەن ءجاردەماقى قۇجاتتارىن ساقتاۋعا بولادى, سونداي-اق, مۇندا ء“بىر تەرەزە” ءتارتىبى بويىنشا ءبىر مەزگىلدە 28 ادامعا قىزمەت كورسەتىلەدى. ءمۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى ازاماتتارعا قولايلى جاعداي تۋعىزۋ جاعى دا ويلاستىرىلعان.
اتى اڭىزعا اينالعان باتىر باۋىرجان مومىش ۇلىنا تيەسىلى, بىراق كسرو اسكەري بيۋروكراتياسىنىڭ كەسىرىنەن 50 جىلعا جۋىق ۋاقىت ارمان بولعان كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىن كرەمل باسشىلارىنان قازاق حالقىنىڭ ەڭسەسىن كوتەرىپ, ەلدىگىن اسقاقتاتۋ ءۇشىن الىپ بەرگەن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەكەنى بەلگىلى. ەندەشە, حالىق جۇرەگىندەگى سول قاھارمان پەرزەنتتىڭ 100 جىلدىعى اتالىپ وتكەن ءوڭىر ورتالىعىنىڭ تورىندە تۇرعان باتىر ەسكەرتكىشىنە ەلباسى تاعزىمى زاڭدى دەپ بىلەمىز. اباي جانە تولە بي كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىنداعى وبلىستىق دراما تەاترىنىڭ الدىندا ەرلىك پەن ورلىكتىڭ ۇرانىنداي بولىپ, قاسقايىپ تۇرعان ەڭسەلى ەسكەرتكىشكە كەلگەن ەلباسى باتىر رۋحىنا تاعزىم ەتىپ, وسىندا ءوزىن كۇتىپ تۇرعان قالا تۇرعىندارىمەن, ارداگەرلەرمەن ەمەن-جارقىن اڭگىمەلەستى.
پرەزيدەنتتىڭ بۇدان كەيىن اتباسىن بۇرعان نىسانى “جاسىل ەل” باعدارلاماسى شەڭبەرىندە قولعا الىنعان كوپ پاتەرلى ءۇيدىڭ اۋلاسى بولدى. مەملەكەت باسشىسى ءۇيدىڭ اۋلاسىن كورىپ, ونداعى جاياۋلار ءۇشىن جاسالعان جول مەن ونىڭ كومكەرمەلەرىنىڭ, اسفالتتىڭ جاڭادان ىستەلگەنىنە, سونداي-اق, اتكەنشەكتەرگە, گۇلزارلارعا, ويىن كەشەندەرىنە نازار اۋداردى.
كۇنى بۇگىنگە دەيىن وبلىستا 42 اۋلالىق اۋماقتىڭ جۇمىسى اياقتالىپ, 14 سپورتتىق, 67 بالالار, 62 شارۋاشىلىق جانە 17 تەننيس الاڭى سالىنعان. ولارعا قاجەتتى 15 733 مەتر كومكەرمە اۋىستىرىلىپ, 77596 شارشى مەتر اسفالت توسەلىپ, 420 ورىندىق قويىلعان. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن تاراز قالاسىندا 65 اۋلا تارتىپكە كەلتىرىلەدى. ءسويتىپ, الداعى 3 جىلدا وبلىس ورتالىعىنداعى بارلىق اۋلالاردى زامان كوشىنە لايىق جاڭالاۋ جوسپارلانىپ وتىر.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا وبلىس اكىمى قانات بوزىمباەۆ وسى اۋلاداعى بالالارعا ارنالعان جاساندى جاسىل توسەنىشى گوللانديادا جاسالعان فۋتبول الاڭىن كورسەتتى. زامان تالابىنا ساي جاسالعان شاعىن الاڭ ايماقتاعى فۋتبولدى دامىتۋ شەڭبەرىندە قولعا الىنعان ونىنشى نىسان بولىپ تابىلادى. ۇستىمىزدەگى جىلى وبلىستا بالالار ءۇشىن وسىنداي 20 الاڭ جاسالاتىن بولادى. سونداي-اق, ايماقتا 20 بوكس زالىنىڭ قۇرىلىسى قولعا الىنعان.
مەملەكەت باسشىسى جامبىل وبلىسىندا حالىقتى سپورتتىڭ بۇقارالىق تۇرلەرىنە تارتۋ جونىندەگى تاپسىرماسىنا ساي ناقتى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتقانىنا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەندىگى باعىتى “ينۆەستيتسيا. يننوۆاتسيا. دامۋ.” دەپ اتالاتىن بيزنەس-فورۋم بولاتىن. وبلىس ورتالىعىنداعى م.ح.دۋلاتي اتىنداعى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جاستار سارايىندا وتكەن بيزنەس-فورۋم الدىندا وبلىس باسشىلارى ەلباسىن ەل دامۋىن جەدەلدەتە تۇسەتىن ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جوبالارمەن تانىستىردى.
شەتەل ينۆەستورلارى, دامۋ ينستيتۋتتارى جانە جامبىل وبلىسىنىڭ جەكە كاسىپكەرلەرى اراسىندا ىسكەرلىك ارىپتەستىك, ەكونوميكالىق الىس-بەرىس جونىندەگى ءتۇسىنىستىك جىلدان-جىلعا ۇلعايىپ كەلەدى. مىسالى, جامبىل وبلىسىنىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋدى جەدەلدەتۋ ماقساتىندا جانە ايماققا ينۆەستيتسيالار تارتۋ ءۇشىن ىنتىماقتاستىق تۋرالى 5 كەلىسىمگە, ىنتىماقتاستىق تۋرالى 2 مەموراندۋمعا, 1 ەكسپورتتىق كەلىسىمگە جانە 1 قارىز كەلىسىمىنە قول قويىلعان. قول قويىلىپ, رەسىمدەلگەن مۇنداي قۇجاتتار يتاليادان, فرانتسيادان, يسپانيادان, رەسەيدەن جانە يراننان كەلگەن ءارىپتەستەرمەن بايلانىستى نىعايتۋعا جاعداي تۋعىزدى. اتاپ ايتقاندا, جامبىل وبلىسى اكىمدىگى مەن رەسەيدىڭ “رۋسگيدرو” ااق اراسىندا گيدروەنەرگەتيكانى, جەل ەنەرگياسىن جانە جاڭعىرمالى ەنەرگيانىڭ باسقا دا تۇرلەرىن دامىتۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق ناقتى ىستەرگە ۇلاسىپ وتىر.
سونداي-اق, وبلىستىق اكىمدىك پەن يراندىق “ديبا سان” كومپانياسى باسشىلىعى قوي شارۋاشىلىعىن دامىتۋ جانە اگروونەركاسىپ سەكتورىندا بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرماقشى. مال بورداقىلاۋ الاڭى مەن جەم-ءشوپ بازاسىن جاساۋ جونىندە مالايزيانىڭ ۇلتتىق ءىرى قارا شارۋاشىلىعى كورپوراتسياسىمەن دە جۇمىستار جۇرگىزىلىپ وتىر.
“تاراز” اوك پەن يسپاندىق “كونتراكتا تەحنيكال رەسورسەس” كومپانياسى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق بىرەگەي مامانداندىرىلعان شەتەلدىك تەحنيكالار مەن قوندىرعىلاردى اكەلۋگە ۇيىتقى بولۋدا. ديلەرلىك ورتالىق اشۋ جانە كەيىن ونى مامانداندىرىلعان كوممۋنالدىق تەحنيكالاردى قۇراستىرۋ جونىندەگى كاسىپورىنعا اينالدىرۋ تۋرالى “تاراز” اوك پەن رەسەيدىڭ “اۆتوموبيلدەر جانە “ۋرال” موتورلارى” جاق اراسىندا كەلىسىمگە دە قول جەتىپتى. يتاليانىڭ “سەفيتا” كومپانياسىنىڭ وكىلدەرى “فابريكا پوش-تاراز” جشس باسشىلىعىمەن ءجىپ ءيىرۋ ءوندىرىسىن دامىتپاقشى. يراننىڭ “ديبا سان” كومپانياسى مەن “كازاح بيف كومپاني” جشس اراسىندا ەت جونەلتۋ جونىندە كەلىسىم دە جۇمىس ىستەۋگە دايىن.
اقپاراتتىق تەحنولوگيا سالاسىندا اقپاراتتىق تەحنولوگيا كوللەدجىن ۇيىمداستىرۋ جانە ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرۋ جونىندە “زەردە” ۇلتتىق ينفوكوممۋنيكاتسيالىق حولدينگى مەن “اۋليەاتا” اتىنداعى جامبىل گۋمانيتارلىق-تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتى بەلسەنە جۇمىس ىستەپ وتىر.
فرانتسۋزداردىڭ ء“Vىcat” كومپانياسى مەن جامبىل وندىرىستىك تسەمەنت كومپانياسى اراسىنداعى ءوزارا كەلىسىمنىڭ ناتيجەسىن كورەتىن دە ۋاقىت الىس ەمەس سياقتى.
جالپى, وبلىستا ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا قولعا الىنىپ, رەسىمدەلگەن قۇجاتتاردىڭ جالپى قۇنى 15 ملرد. تەڭگەدەن استام قارجىنى قۇرايدى. تەڭ ءارىپتەستىك نەگىزىندە ويلاستىرىلعان كەلىسىمدەر ايماقتىڭ باسەكەلەستىك الەۋەتىن ءوسىرىپ قانا قويمايدى, سونىمەن بىرگە, ءوڭىر ءوندىرىسىن الەمدىك رىنوكقا شىعارۋعا جول اشادى.
فورۋمعا جينالعان كومپانيا باسشىلارى, ىسكەر ازاماتتار مەن ازاماتشالار ەلباسىن ءوز جوبالارىمەن تانىستىردى.
ودان كەيىن ەلباسى جاستار سارايى فويەسىندە تۇرىپ جاڭاتاس قالاسىنداعى تەمىر قورىتۋ ءوندىرىسى كومپانياسى جۇمىسشىلارىمەن “تەلەكوپىر” ارقىلى بايلانىسقا شىقتى.
– اسا قۇرمەتتى پرەزيدەنت مىرزا! ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا وبلىسىمىزدا بيىل ىسكە اسىرىلاتىن 9 جوبانىڭ ىشىندە – سارىسۋ اۋدانىنىڭ ورتالىعى جاڭاتاس قالاسىنداعى مەتاللۋرگيا كومبيناتى دا بار. جوبانىڭ جالپى قۇنى – 450 ميلليون تەڭگە. كومبينات قارا مەتالل سىنىقتارىن وڭدەپ, ارماتۋرا شىعاراتىن بولادى جانە جاڭادان 60 جۇمىس ورنى اشىلادى. ءوندىرىس ورنى تولىق قۋاتىندا جۇمىس ىستەگەندە جىلىنا 12 مىڭ توننا ارماتۋرا ونىمدەرىن بەرىپ, رەسپۋبليكا كولەمىندەگى قۇرىلىس جۇمىستارىنا پايدالانىلاتىن بولادى. مۇنداي جوبالاردىڭ جۇزەگە اسۋى شالعايداعى اۋداندار مەن شاعىن قالالاردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايىن جاقسارتۋداعى ماڭىزى زور, – دەگەن سارىسۋ اۋدانىنىڭ اكىمى بەكبولات ورىنبەكوۆ ەلباسىنان “قۇرمەتتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, ءوندىرىستى ىسكە قوسۋعا رۇقسات ەتىڭىز” دەپ سۇراعان.
ەلباسى رۇقسات بەرگەن ساتتە ەكراننان زاۋىت تسەحىنداعى جۇمىسشىلار مەن بالقىعان تەمىر, ودان ارماتۋرا بولىپ شىعىپ جاتقان ونىمدەر كورىندى.
جاڭاتاس مەتاللۋرگيالىق زاۋىتى قارا مەتالدىڭ سىنىقتارىن قايتا وڭدەۋ ارقىلى مەتالل پروكاتىن شىعارۋعا باعىتتالعان. بۇل جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى ىشكى رىنوكتى مەتالل پروكاتىمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى شەشىلەدى. ونىڭ وندىرىستىك قۋاتى جىلىنا 36 ملن. توننا بولماق. جوبانىڭ قۇنى – 450 ميلليون تەڭگە. ديامەترى 10,12,14 جانە 16 سم. بولاتىن ارماتۋرالار مەن باسقا دا ونىمدەر سۇرانىسقا كوپتەپ يە بولۋعا ءتيىس دەپ كۇتىلۋدە. زاۋىتتىڭ قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى بەلگىلەنگەن مەرزىمدە اياقتالىپ, تەحنولوگيالىق قوندىرعىلار دەر كەزىندە ورناتىلدى. جاڭاتاستىقتارمەن “تەلەكوپىر” ارقىلى تىلدەسكەن ەلباسى, ولارعا تابىس تىلەپ, ايماقتا تەمىر قورىتۋ زاۋىتىنان باسقا دا شاعىن ءوندىرىس ورىندارىن كوبەيتىپ, حالىقتى جۇمىسقا كوپتەپ تارتۋ كەرەكتىگىنە نازار اۋداردى. ويتكەنى, وڭتۇستىك وڭىردە حالىق سانىنىڭ كوپتىگىنەن جۇمىسسىزدار ماسەلەسى بولاتىنىن, ال ونى تەك قانا شاعىن بيزنەس ارقىلى جەڭۋ مۇمكىن ەكەنىن ايتتى.
وبلىس اكىمى قانات بوزىمباەۆ بيزنەس-فورۋمدا ەلباسىنا 2011-2015 جىلدارى جامبىل ءوڭىرىن دامىتۋعا ارنالعان باعدارلاما جوبالارىن ايتىپ بەردى. جامبىل وبلىسىندا ەڭ باستى باسىمدىقتار حيميا ونەركاسىبىنە, اگرو ازىق-ت ۇلىك سەكتورىنا جانە جەڭىل ونەركاسىپكە بەرىلەدى. مىسالعا, اگرو ازىق-ت ۇلىك سەكتورىن الاتىن بولساق, مۇندا نەگىزگى ستراتەگيالىق ىنتا سەرۆيستىك دايىنداۋ ورتالىقتارىن قۇرۋ مەن دامىتۋعا, تۇقىم شارۋاشىلىقتارىن, كوكونىس ساقتاۋ ورىندارىن قۇرۋعا, سانيتارلىق-ۆەتەرينارلىق قىزمەتتى جاقسارتۋعا, بورداقىلاۋ الاڭدارى جۇيەسىن كوبەيتۋگە, دايىنداۋ جونىندەگى ينفراقۇرىلىمدارعا, مال ونىمدەرىن العاشقى وڭدەۋ مەن ساقتاۋعا, قايتا وڭدەۋ قۋاتتارىن مودەرنيزاتسيالاۋعا, سونداي-اق, سۋلاندىرۋ جۇيەسىن پايدالانۋ ساپاسىن ارتتىرۋ مەن رەكونسترۋكتسيالاۋعا, تامشىلاتىپ سۋارۋدىڭ وزىق ادىستەرىن ەندىرۋگە اۋدارىلادى. بۇل شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ بۇگىنگى ءداستۇرلى اۋىل شارۋاشىلىعىن جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن العاشقى قايتا وڭدەۋدەن 2015 جىلعا دەيىن قازىرگى زامانعى يننوۆاتسيالىق اۋىل شارۋاشىلىعىنا جانە اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرىن تەرەڭدەتىپ قايتا وڭدەۋگە جول اشادى.
حيميا ونەركاسىبىنىڭ الەۋەتى دە وراسان مول. ەلباسى بۇل جونىندە وسىدان بەس جىل بۇرىن وبلىسقا كەلگەن ساپارىندا ءوڭىر بايلىعىن “جامبىل – فوسفوردىڭ وتانى” دەپ باعالاعان بولاتىن. سوندىقتان الداعى ۋاقىتتا جىلىنا 650 توننا ءونىم شىعاراتىن كۇكىرت قىشقىلى تسەحىنىڭ قۇرىلىسىن جۇزەگە اسىرۋ (جوبا قۇنى – 12 ملرد. تەڭگە) جانە جىلىنا 2 ملن. توننا ءونىم شىعاراتىن بايىتۋ فابريكاسى (جوبا قۇنى – 25,5 ملرد. تەڭگە) جوسپارلانۋدا.
بۇدان باسقا “ەۆروحيمۋدوبرەنيا” رەسەيلىك كومپانياسى قاراتاۋ قالاسىندا (جوبا قۇنى – 394,5 ملرد. تەڭگە) ازوتتىق, فوسفورلىق جانە كەشەندى مينەرالدى تىنايتقىشتار شىعارۋ جوباسىن جۇزەگە اسىرۋدى جوسپارلاۋدا. بۇل جوبا ايماق ءۇشىن جۇيە قۇراۋشى بولىپ تابىلادى, شىعارىلاتىن ءونىمنىڭ كولەمى جىلىنا 150 ملرد. تەڭگەدەن اسىپ, بيۋدجەتكە جىلىنا سالىق پەن باسقا دا تولەمدەردى قوسقاندا 15 ملرد. تەڭگەدەي تۇسىرەدى.
جامبىل وبلىسىنداعى جەڭىل ونەركاسىپ كوتەرەتىن جۇك تە كوپ. بۇل سەكتور ايماق ەكونوميكاسىنا ايتارلىقتاي ۇلەس قوسا الماعانىمەن, ءونىم شىعارۋدىڭ 0,14%, ەكسپورتتىڭ 1,1% جانە جۇمىسقا تارتىلعانداردىڭ 0,5% قۇرايدى دا, ولار, نەگىزىنەن ءجۇن جانە تەرى ونەركاسىبىنە قامتىلادى.
سونىمەن قاتار, وبلىستا بيازى ءجۇندى قوي وسىرۋگە قولايلى جاعدايدىڭ تۋى, سالاعا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كورسەتۋ, حالىق تابىسىنىڭ ءوسۋ شاماسىنىڭ ورلەي ءتۇسۋى جانە وندىرىستىك قۋاتتاردىڭ ءوسۋى (مىسالى, “فابريكا پوش – تاراز” جانە “تارازكوجوبۋۆ”) وبلىسىمىزدا توپس, ياعني شۇيكە ءوندىرۋدى, اياق كيىم جانە تەرىدەن تىگىلگەن اكسەسسۋارلار وندىرۋگە جاعداي جاساي باستادى. “فابريكا پوش – تاراز” جشس-ءنىڭ بۇيىمدارى ءجۇن ونىمدەرىنەن جاسالادى. بۇل سالانى دامىتۋداعى ستراتەگيالىق ىنتا بولىپ تابىلاتىن – ءجۇن بۇيىمدارىن ءوندىرۋدى دامىتۋ, بيازى ءجۇندى قوي باسىن ارتتىرۋ, ءىرى شارۋاشىلىقتاردى دامىتۋ, تۇتىنۋشىلار اياق كيىمىن, تەرىدەن جاسالاتىن اكسەسسۋارلار ءوندىرىسىن باسەكەگە قابىلەتتى ەتىپ قۇرۋ, ءونىم ساتۋدىڭ ورىندارى مەن تەحنولوگياسىن دامىتۋ, وندىرىستىك قۋاتتاردى جاڭارتۋعا نازار اۋدارۋ بولىپ تابىلماق.
بۇدان باسقا, الداعى جىلداردىڭ ستراتەگيالىق باعىتتارى رەتىندە بارلىق ەلدى مەكەندەرمەن كولىكتىك قاتىناس ورناتۋدى قامتاماسىز ەتۋ, جۇك تاسىمالداۋشىلار پاركىن جاڭارتۋ, جول جامىلعىلارىن جاقسارتۋ, اۆتوسەرۆيستەر قۇرۋ جانە دامىتۋ, كولىك-لوگيستيكالىق ورتالىقتارىن, قويما عيماراتتارىن سالۋدى اتاپ ايتۋعا بولادى.
وبلىستا بالامالى ەلەكتر قۋاتىن دامىتۋ ءىسى دە قولعا الىنباق. ويتكەنى, وبلىس جەلدىك جانە گيدروەلەكتروستانسالاردى دامىتۋ بويىنشا ۇلكەن الەۋەتكە يە. بۇدان باسقا تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىقتا, ونەركاسىپتە, اۋىل شارۋاشىلىعىندا, حالىق اراسىندا قۋات ساقتاعىش تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ جۇمىستارى جۇزەگە اسىرىلادى دەپ كۇتىلۋدە.
ۇستىمىزدەگى جىلى وبلىستا “ەنەردجي-تاراز” جشس قۋات ساقتاۋعا ىڭعايلى شامدار شىعارۋدى باستادى, ولار بۇرىنعىلارعا قاراعاندا 60% ۇنەمدى دەپ ەسەپتەلۋدە.
وبلىس اكىمى ەلباسى نازارىن ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ وزەكتى پروبلەمالارىنىڭ ءبىرى – تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى, سۋمەن, گازبەن جابدىقتاۋ بولىپ تابىلاتىنىنا دا اۋداردى. تۇرعىن ءۇي قورىنىڭ نەگىزگى بولىگى قاناعاتتانعىسىز جاعدايدا جانە جوندەۋدى قاجەت ەتەدى. سوندىقتان وبلىستىڭ تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق سەكتورىندا بۇگىنگى اپاتتى جاعدايدان 2020 جىلعا شىعىنسىز, ەنەرگوتيىمدى جانە 2015 جىلعا قولجەتىمدى, ءۇمىتتى اقتايتىن, قاۋىپسىز كەزەڭگە وتەتىن نەگىزگى شارالار جۇيەسى بەلگىلەنگەن.
وقۋدى دامىتۋدىڭ نەگىزگى باعىتى جەكە ىنتا ەسەبىنەن مەكتەپكە دەيىنگى وقۋدى جەتكىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ, باسەكەلەستىككە ءتوزىمدى جوعارى بىلىمگە, ساپالى مەكتەپتىك دايىندىققا, يكەمدى جانە ءتيىمدى ەڭبەك رىنوگىن جاساۋ نەگىزىندە كادرلاردى تاربيەلەۋ جۇيەسىنە باعىتتالعان.
دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ نەگىزگى مىندەتتەرى بولىپ پەرينەتالدى جانە بالالار مەديتسيناسىنىڭ قولجەتىمدىلىگى, ەمدەۋ ۇيىمدارىنىڭ كادرلىق, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاعىنان قامتاماسىز ەتىلۋى, سالاماتتى ءومىر سالتىن كۇشەيتۋ بولىپ تابىلادى.
2015 جىلعا ارنالعان ستراتەگيانى جۇزەگە اسىرۋ ناتيجەسىندە مىناداي جاعدايلارعا قول جەتكەن: 2009 جىلعا قاراعاندا حالىقتىڭ جان باسىنا شاققانداعى ءوسىمى 2 ەسەگە جۋىق, ەكونوميكا سالاسىندا ەڭبەك ەتەتىندەر 630 مىڭ ادامعا جەتكەن نەمەسە 16%, ءومىردىڭ ۇزاقتىعى – 70 جاس, جەكە ينۆەستيتسيالار كولەمى – 350-380 ملرد. تەڭگە, شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار جان باسىنا شاققاندا 5,5-5,7 مىڭ تەڭگەنى, ەكسپورت 1,4 ملرد. اقش دوللارىن قۇرايدى.
قانات بوزىمباەۆ ءسوزىنىڭ قورىتىندىسىندا وسىنداي كۇش جۇمساۋدىڭ ناتيجەسىندە حالىقتىڭ تۇرمىس دەڭگەيى وسەتىنىن, ءسويتىپ بيزنەستىڭ حالىقارالىق باسەكەلەستىك رەيتينگىندە جوعارى ورىنداردان كورىنىپ, ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك ايماعىنىڭ دامۋىندا كوشباسشى بولۋعا مۇمكىندىك بار ەكەندىگىن اتاپ كورسەتتى.
بيزنەس-فورۋم تىزگىنىن قولىنا العان ەلباسى وبلىستا ىسكە اسىرىلعان جوبالارمەن بىرگە ءتۇرلى كەدەرگىلەرگە تاپ بولىپ, ەكى جىلدان بەرى جۇزەگە اسپاي كەلە جاتقان جوبالارعا دا ەرەكشە توقتالدى. سونىڭ ءبىرى – رەسەيلىك “ەۆروحيمۋدوبرەنيا” كومپانياسىنا بايلانىستى ماسەلە. شىنىندا ءا دەگەندە تاۋ قوپارارداي بولىپ كەلگەن “ەۆروحيمۋدوبرەنيەنىڭ” ەكپىنى ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى, ءارتۇرلى مەملەكەتتىك دالىزدەردەگى كەدەرگىلەردەن كەيىن باسەڭسىپ قالعان بولاتىن. بىراق ەكونوميكالىق الەۋەتى زور, جۇيەسى دۇنيە ءجۇزىن شىرماپ العان الىپ كومپانيا كەدەرگى جاسالىپ جاتىر ەكەن دەپ “كوشكە بەرگەن تايلاعىن” سۇراعان جوق. ءتيىستى مينيسترلىكتەرمەن, جەرگىلىكتى بيلىكپەن ءتىل تابىسا وتىرىپ, جۇمىس جۇرگىزۋدى جالعاستىرا بەردى. مىنە, ەلباسى ەلگە كەرەك وسىنداي ينۆەستورلاردى كەۋدەسىنەن يتەرگەندەي بولىپ وتىرعان جوعارى لاۋازىمدى شەنەۋنىكتەرگە قاراتا ونداي باسشىلارمەن جۇمىس ىستەسە المايتىنىن اشىق ايتتى. ءسويتىپ, “ەۆروحيمۋدوبرەنيا” ماسەلەسىن ءبىر اي ىشىندە شەشىپ, ونىڭ ەل ەكونوميكاسىن كوتەرۋ ءۇشىن جاساماق بولعان جوباسىنا كەدەرگى جاساماۋدى قاتاڭ تالاپ ەتتى.
بيزنەس-فورۋمدى قورىتىندىلاعان ەلباسى, جامبىل وبلىسىنداعى جاعدايعا توقتالا كەلىپ, نەگىزىنەن, وبلىستاعى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارعا جاقسى باعا بەردى. تاراز قالاسىنىڭ تازالىعىنا, كوشەلەر مەن اۋلالاردىڭ جاڭارا باستاعانىنا ريزاشىلىعىن ايتا كەلىپ:
– ىستەلىپ جاتقان جۇمىس كوپ, ال ىستەيتىن جۇمىس ودان دا كوپ. جامبىل وبلىسىندا قانت قىزىلشاسى القابىنىڭ كولەمى ءبىر كەزدەردە 16 مىڭ گەكتارعا دەيىن جەتكەن. بۇگىندە ول 2 مىڭ گەكتار عانا. ال بۇل وڭىردە قانت قىزىلشاسى مەن جۇگەرى ءوسىرۋدىڭ ەڭ تاجىريبەلى ماماندارى بولعان. ءبىز وسىنى قايتا قالپىنا كەلتىرۋىمىز كەرەك. قازىر ءبىز قانتتى دا, قانت وندىرەتىن شيكىزاتتى دا سىرتتان ساتىپ الىپ وتىرمىز. ءبىز ءسۇتتى ساتىپ المايىق دەپ ەلدە سيىرلاردى كوبەيتىپ جاتىرمىز, ەتتى ساتىپ المايىق دەپ مال بورداقىلايتىن كەشەندەر جۇيەسىن سالىپ جاتىرمىز, ال بۇرىن كوكونىستىڭ 30 پايىزىن شىعاراتىن بولساق, قازىر سوڭعى 3 جىلدىڭ ىشىندە 70 پايىزىن شىعاراتىن بولدىق. دەمەك, حالىققا قاجەتتى نارسەنىڭ ءبارىن ءوز ەلىمىزدە قولعا الۋعا بولادى. سوندىقتان, وسىنىڭ بارلىعىن وبلىستاعى 9 ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جوبا شەڭبەرىندە قاراستىرۋ كەرەك. ەگەر وسىنىڭ بارلىعى ىسكە اساتىن بولسا, ياعني جامبىل وبلىسىنىڭ ءونىمى 2 ەسەگە ارتاتىن بولسا, ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى دا جاقسى جاققا قاراي بەت بۇراتىن بولادى.
ەندىگى جىلى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىن تويلايمىز. بۇل – قازاقتىڭ تاريحىندا ەشۋاقىتتا بولىپ كورمەگەن توي. اتا-بابالارىمىز اڭساعان تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعى بارلىعىمىز ءۇشىن وتە زور, ەڭ ۇلكەن قۋانىش بولۋى كەرەك. بىراق وعان قۇر قۋانىپ قانا قويماي, “قانداي تارتۋلارمەن كەلۋىمىز كەرەك؟” دەپ ويلانىپ, ىسكە كىرىسۋ قاجەت. مەنىڭ ويىمشا, بارلىق وبلىس ورتالىقتارىن, قالالاردى, اۋدانداردى, اۋىلداردى رەتكە كەلتىرۋ كەرەك. جاستاردى سولاي قاراي تارتىپ, باۋلۋ كەرەك. ءار اۋىل ءوزىنشە جاڭارۋ جاعدايىن ويلاسىن. بۇعان اۋىز سۋ, مەكتەپ, اۋرۋحانا, كوشە, ءۇي تازالىعى مەن سول ءۇي ءتوڭىرەگىنە جاسىل جەلەك وسىرۋگە دەيىن كىرەدى. ايتپەسە, نەمىس پەن ورىستاردىڭ اۋىلدارى جاپ-جاسىل, تاپ-تازا بولىپ تۇرادى دا, قازاقتاردىڭ اۋىلدارى توقال تاممەن وتىرادى. قاشانعى جيىرماسىنشى عاسىردا جۇرەمىز؟ كەيبىرەۋلەر ايتادى دەيدى, “انا اعاشتى شاۋىپ تاستاڭدار, شىبىن ۇيمەلەيدى” دەپ. سوندىقتان, ءبارىمىز جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك, 20 جىلدىقتى جاقسىلاپ قارسى الۋىمىز كەرەك.
ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا بايلانىستى ەلباسى تاپسىرماسى جامبىل وڭىرىندە ايتىلعانمەن, ونى جالپى قازاقستاندىقتارعا ارنالدى دەپ ءتۇسىنۋ كەرەك. جالپى, جامبىل وبلىسىن ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا زور تارتۋلارمەن كەلۋگە مۇمكىندىگى مول دەۋگە بولادى. بيىلعى جىلدىڭ العاشقى جارتىسىندا قۇرىلىس ماتەريالدارى مەن گرانيت بۇيىمدارىن شىعارۋ ءوندىرىسى مەن وندىرىستىك نەگىزدە گۇل ءوسىرۋ سياقتى ەكى ءىرى جوبا جۇزەگە استى. ەندى ۇستىمىزدەگى جىلعا جوسپارلانعان سەگىز جوبا بار. ونىڭ تورتەۋى ەلباسى نازارىنا ۇسىنىلدى. ولار: “مىڭارال تاس كومپانياسى” جشس-نىڭ تسەمەنت زاۋىتى, “تاراز مەتاللۋرگيالىق زاۋىتى” جشس-نىڭ تەمىر قورىتۋ ءوندىرىسى, “زاپچاست” اق ەلەكتر-مەتاللۋرگيالىق شاعىن-زاۋىت قۇرىلىسى جانە “امانگەلدى گپز” جشس-نىڭ شيكى مۇنايدى قايتا وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى.
جالپى, جامبىل وبلىسىندا الداعى ۋاقىتتا 19 ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلاتىن بولسا, ونىڭ ىشىندە ەلىمىزدى يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا وبلىس اكىمدىگى 3 جوبانى ۇسىنىپ وتىر. قالا مەن اۋىلدى كورىكتەندىرۋ, كوگالداندىرۋ جۇمىستارى دا وسىنداي ۇلكەن ىستەردەن باستاۋ السا كەرەك.
كوسەمالى ساتتىباي ۇلى, جامبىل وبلىسى.
