ونى تەكتىلىك دەپ اتايدى. ول وتباسىنان, تابالدىرىقتان, اۋىلدىڭ ىرگەسىنەن باستالادى
تىرشىلىگىندە-اق اۋليە اتانعان كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى دىنمۇحامەد احمەت ۇلى قوناەۆ رەتى كەلگەندە اتاقتى كەنەن ازىرباەۆ اتاعا ارنايى بارىپ, سالەم بەرىپ, اڭگىمەلەسىپ قايتادى ەكەن. كورگەنى مەن تۇيگەنى مول, كوكىرەك كوزى اشىق كەنەكەڭ شىنىندا دا پىكىر الىسۋعا تۇرارلىق, اڭگىمەلەسسەڭ ءار نارسەنىڭ ءارىن كەلتىرىپ ايتاتىن, ەستە ساقتاۋ قابىلەتى وتە عاجاپ, دانا كىسى بولسا كەرەك. ولاي دەيتىنىمىز, مۇحاڭ – مۇحتار اۋەزوۆ اقىن اتاعا ونشا نازار اۋدارماي جۇرەدى ەكەن. بىردە كەزدەيسوق كەزدەسىپ قالىپ, بىرەر ساعات سۇحباتتاسىپتى دا, قيماي قوشتاسىپتى. “شىنىندا دا ارنايى ىزدەپ كەلىپ, جاتىپ اڭگىمەلەسەتىن قاريا ەكەنسىز. اسىعىس كەتىپ بارامىن. ءومىر بەرسە, ارنايى كەلەمىن, سوندا قونىپ جاتىپ اڭگىمەلەسەرمىز” – دەپ جانە ءبىر سوعۋعا ۋادە بەرىپ, قيماي قوشتاسقان دەسەدى. تاعدىر ولارعا قايتا جۇزدەستىرۋدى جازباپتى. كەمەڭگەر جازۋشى سول كەزدە قاتتى اۋىرىپ جۇرسە كەرەك. سول كەزدەسۋدەن كەيىن كوپ ۇزاماي قايتىس بولدى دەسەدى جاقسى بىلەتىن كونەكوز اعا جازۋشىلار.
جازۋشى مامىتبەك قالدىباەۆ جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرگەننەن كەيىن مۇعالىم بولىپ قوردايدا, كەنەن اتانىڭ ۇيىندە جاتىپ, جۇمىس ىستەپتى. سوندا ول كىسى جاس مامانعا:
– بالام, قاي اۋىلعا بارساڭ سول اۋىلدا ەلگە سىيلى, بەدەلدى قاريالار بولادى. ءبىرىنشى سولارعا بارىپ سالەم بەر. وسىنى ەشقاشان جادىڭنان شىعارما – دەپ اقىل ايتىپتى.
شىنىندا دا ول كەزدەرى – ءوتكەن عاسىردىڭ الپىسىنشى جىلدارى وڭتۇستىك قازاقستان, جامبىل وبلىستارىندا “شەجىرە كەۋدە, تاۋ ءمۇسىن” جاندار كوپتەپ كەزدەسەتىن. دالامىزدىڭ كيەسى ىسپەتتەس ونداي كوكىرەگى وياۋ, كوزى اشىق قارتتارمەن ديدارلاسۋدىڭ ءوزى ءبىر عانيبەت ەدى.
ءون بويىنان قازاقىلىقتىڭ ءيسى اڭقىعان تەكتى قاريالار اۋىل-اۋىلداردا قازىر دە بار. باقاناستا ءبايدىلدا نارباي دەگەن قاريا بولدى. مەنىمەن كەزدەسىپ, اڭگىمەلەسكەندە 94 جاستا ەدى. ءبىر ساعاتتا ەكى جۇزدەن استام ادامداردىڭ اتتارىن اتاپ, ولار تۋرالى كوپتەگەن ماعلۇماتتار ايتتى. “ياپىر-اۋ, 100-گە جاقىنداعاندا مىنانداي. جاس كەزىندە قانداي بولدى ەكەن؟” – دەپ ىشتەي تاڭ قالدىم. شىنىندا دا ءبايدىلدا ءتارىزدى ەستە ساقتاۋ قابىلەتى كەرەمەت ادامدار ناقتى عىلىممەن اينالىسسا كوپ نارسەگە قول جەتكىزىپ, ۇلتقا قاجەت ورتاق ءىستى ءبىرشاما بيىكتەرگە كوتەرىپ تاستار ەدى-اۋ دەگەن وي كوپكە دەيىن كوكەيىمدە تۇرىپ الدى.
قازىر ونداي قاريالار ازايىپ بارا جاتقان ءتارىزدى. دالانىڭ ءيسى بۇرقىراپ تۇراتىن شەجىرە قارتتارىمىزدىڭ بويىنان كەيدە بابالارىمىزعا ءتان تەكتىلىكتى كورە الماي, كوڭىلىمىزدىڭ قۇلازىپ قالاتىنى سيرەك تە بولسا كەزدەسىپ قالادى.
وتكەن جىلى ءبىر ۇلكەن قىزمەتتە ىستەيتىن ادام بوساپ, ورنىنا باسقا كىسى كەلدى. جاڭادان تاعايىندالعان بيىك لاۋازىم يەسى قىزمەت ورنى اۋىسقان سايىن قارتتاردى شاقىرىپ, قۇدايى تاماق بەرەدى ەكەن. وسى جولى دا قالىپتاسقان ادەتى بويىنشا داستارقان جايدى. سوندا ۇستەل باسىنا جينالعان ۇلكەندەر: ء“سىز قىزمەت ىستەگەلى بەرى تۇرمىسىمىز جاقسارىپ قالدى. ءوزىڭىز كەرەمەت ىسكەر ادام ەكەنسىز”, دەپ جاراپازان ايتقانداي بارلىعى تۇگەل ءبىر ارنادا سويلەدى. وسىنى اڭعارعان قاسىمدا وتىرعان ءارىپتەسىم مەنى ءتۇرتىپ قالىپ: “مىنا قاريالاردا ۇيات جوق. بۇدان جارتى اي بۇرىن عانا قىزمەتىنەن كەتكەن كىسىنى دە مىنا داستارقان (وسى مەيرامحانادا ول دا داستارقان جايعان بولاتىن) باسىندا انا شالدار ءدال وسىلاي ماقتاعان بولاتىن”, – دەدى. شىنىندا دا سولاي ەدى. كەتكەن باستىقتى كۇن مەن ايعا تەڭەمەسە دە ءبىراز جەرگە اپارىپ تاستاعان-دى.
ءتىل جارىقتىقتا بۋىن جوق قوي. بىرىنەن ءبىرى اسىرىپ سويلەگەندە شەشەندىكتەرىنە ەرىكسىز تاڭ قالاسىز. بۋىن-بۋىنىڭدى بوساتىپ ءجىبەرەدى.
كوبىسى كەزىندە جوعارى قىزمەت ىستەگەن قاريالار...
تىڭداپ وتىرىپ: “قارتتارىمىزدان تەكتىلىك الىستاپ بارا جاتىر ما, قالاي؟” – دەپ ەرىكسىز ويلادىم. وسى وتىرعان كەز كەلگەن اقساقالدى شاقىرىپ الىپ, بيلىك يەسى: “مىنانداي ساياساتتى قولداپ سويلەڭىز”, – دەپ ۇسىنىس جاساسا, ولار ويلانباستان, قوشتاپ ايتا جونەلەدى. سويلەگەندە دە مايىن تامىزىپ, جۇرەك تۇكپىرىنەن شىنايى شىعىپ جاتقانداي, ۇتىمدى جەتكىزە الادى. وسىنداي قاريالارىمىزدى كەزىندە پاتشا وكىمەتى دە, كەڭەس وكىمەتى دە پايدالانعان. ءسويتىپ, ويلارىنا كەلگەن “ويىندارىن” وپ-وڭاي ءىس جۇزىنە اسىرىپ كەلگەن.
ءبىز ۇلكەن اڭگىمە قوزعاعاندا كۇندەلىكتى كۇيبەڭ تىرلىكتەگى ۇساق-تۇيەكتەردى دە اينالىپ وتە المايمىز. ويتكەنى ول ءوزىمىزدىڭ ءومىرىمىز. دەسەك تە قىنجىلاتىنىمىز, كەيبىر قاريالارىمىزدىڭ ءبىلىمى جەتپەيتىن, ساناسىنا مۇلدە جات اڭگىمەلەرگە دە ارالاسا بەرەتىنى. ءوزى ءۇلكەن, پايعامبار جاسىنان الدەقاشان اسقان قاريا دەپ القالى جيىندارعا شاقىرسا, ۇساق ءبىر اڭگىمەلەردى ايتىپ تۇرادى. ەلدىڭ اراسىنداعى كۇرمەۋى شەشىلمەگەن كوپتەگەن ماسەلەلەر جەكە كوزقاراسىنىڭ, وتباسى ءتىرلىگىنىڭ تاساسىندا قالىپ قالادى.
قازىردىڭ وزىندە كەز كەلگەن اۋىلدا شەشىلمەي جاتقان ءماسەلەلەر شاش ەتەكتەن. بىراق, القالى جيىنداردا ولار تۋرالى كوبىنەسە ءسوز بولمايدى. ءتىپتى, كەيىنگى ۋاقىتتا ءداستۇرگە اينالعان وبلىس, اۋدان اكىمى وزدەرىنىڭ اتقارعان جۇمىستارى تۋرالى ەسەپ بەرىپ جاتسا, بىراق قاريالارىمىز ساقالدارىنا قاراماي, ىستەلىنبەي, اتقارىلماي جاتقان جۇمىستاردى ىسىرىپ تاستاپ, بيىك لاۋازىم يەلەرى اتتارىنا كەرەمەت ماراپاتتاۋ سوزدەر ايتادى. سونداعىسى رەتى كەلگەندە كوزدەرىنە ءتۇسىپ, وزدەرى تۋرالى جىلى پىكىر قالىپتاستىرىپ قالۋ. كەيىنىرەك ولاردان بالالارىنا قولايلى قىزمەت, باسقا دا جەكە باسىنىڭ ءمۇددەسىن كوزدەگەن نارسەلەر سۇرايدى.
...بىردە, بەس-التى قاريامەن اڭگىمەلەسىپ قالدىم. اۋداننىڭ بەلدى اقساقالدارى. ولار اسقار اقاەۆتان باستاپ, قۇرمانبەك باكيەۆ, ونىڭ بالالارى جونىندە كەڭىنەن ءسوز ەتتى. تاقىرىپ اۋانى ءوز رەسپۋبليكامىزعا اۋىسىپ بارا جاتىر ەدى مەن بۇگىن اۋداننان شىققان ءبىر جازۋشىنىڭ تۋعان كۇنى ەكەنىن ايتتىم. سول-اق ەكەن ولار ونىڭ جازعان شىعارمالارىنا كوڭىلدەرى تولمايتىندىقتارى تۋرالى ايتا جونەلدى. وتكەن جىلى قازان ايىندا سول قالامگەرمەن بولعان شىعارماشىلىق كەزدەسۋدە ءدال وسى كىسىلەر مىنبەگە سۇرانىپ شىعىپ, ونى ماقتاپ قويماي قويعان بولاتىن. ء“سوزدى قىسقارتىڭىز”, دەپ جاتىپ, ارەڭ توقتاتقان ەدىك. ءتۇسىنبەي قالدىم. نە دەرىمدى بىلمەدىم.
بۇل قاريالاردىڭ ءومىرباياندارىن دا جاقسى بىلەمىن. ءارىسى جەتى سىنىپ وقىعان. بارلىعى دا شارۋاشىلىقتاردا قارا جۇمىس ىستەپ, زەينەتكە كەيىننەن شىققان ادامدار. سوعان قاراماستان قانداي تاقىرىپتى ورتاعا تاستاساڭ تارتىنباي ويلارىن ايتادى. وندا دا بيىك مىنبەدەن تىس جەردە باسشىلاردى دالەلدى, دالەلسىز سىناي الا جونەلەدى. قاريالارىمىزعا مۇنداي ءۇردىس قايدان جابىسقانىن قايدام. وتكەن عاسىردىڭ وتىزىنشى جىلدارى ۇلتىمىزدىڭ قايماقتارىن سىپىرىپ الىپ, اتىپ تاستاعاننان كەيىن تەگىمىز اجەپتەۋىر تومەندەپ كەتكەن-اۋ, شاماسى. ء“بىلىمىم وسىنداي عوي, وعان راۋاتىم جەتپەيدى-اۋ” – دەپ توسىلىپ قالعان ءبىر جاندى كەزدەستىرۋ بۇگىندە, ايتەۋىر, سيرەك.
قاريالاردىڭ جانە ءبىر توبى بار. ولار كەزىندە نەگىزىنەن ۇلكەن قىزمەت ىستەگەندەرى. رەتى كەلسە, قازىرگى باسشىلار اتىنا اششى سىندار ايتىپ, حالىقتىڭ قامىن ويلاعان ءتارىزدى بوپ جۇرەدى. تىرناق استىنان كىر ىزدەيتىندەرى دە كەزدەسەدى. ولاردىڭ دا تۇپكى ماقساتى – الگى باسشىنى ىقتىرىپ الۋ. ءسويتىپ, رەتى كەلگەندە جەكە مۇددەسىنە پايدالانۋ. وسىنداي اعا ۇرپاق وكىلىن كورگەندە: “ولار نەگە بىراۋىق وتكەن ءومىرلەرىنە كوز جۇگىرتپەيدى؟” دەپ ەرىكسىز ويلايمىن. بۇگىنگى ۇرپاققا قانداي مۇرا قالدىردى؟ تاۋەلسىزدىگىمىزدى الىپ, كوشىمىزدى تۇزەگەندە قولىمىزعا ۇستالاتىن ەشنارسە تاپپاي, كوپ نارسەنى تاپ-تاقىر جەردەن باستادىق ەمەس پە؟ ماقتانسا گەرمانيا مەن جاپونيانىڭ اعا ۇرپاق وكىلدەرىنە ماقتانۋلارىنا بولادى.
ۇلى وتان سوعىسى اياقتالعاندا ولار قانداي ەدى, ءبىز قانداي ەدىك؟ ولار قازىرگى ەكونوميكاسىن, قيراعان اۋىلدار مەن قالالاردى كۇل-قوقىستاردان ارشىپ الۋدان باستادى. ءسويتىپ, مىنە, قازىر قانداي حالگە جەتكىزدى؟!
قازىر بىزدەر سولاردىڭ اعا ۇرپاقتارى شىعارعان, بالالارى ءمىنىپ, ەسكىرگەن سوڭ تاستاعان اۆتوماشينالارىن ءمىنىپ, ءماز بولىپ ءجۇرمىز. ءتىپتى, ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ جانىمىزدان مەنىڭ اۆتوماشينام مىناداي دەگەندەي شەكەمىزدەن قاراپ وتە شىعاتىنىمىزدى قايتەسىڭ؟!
تەكتىلىك تە تابالدىرىقتان, اۋىلدىڭ ىرگەسىنەن باستالادى. وتباسىندا وتىرعاننىڭ وزىندە كورشى-قولاڭ, اعايىن-تۋىس, قۇدا-جەگجات تۋرالى تەك جاقسى اڭگىمەلەر ايتىپ, ەلدى ىنتىماققا, بىرلىككە شاقىراتىنداي ءسوز ەتىپ وتىرسا, بۇل ارينە ول قاريانىڭ تەكتىلىگى. وتباسىندا دا ۇلكەن ادامدار تۋرالى, ۇلكەن ساياسات جونىندە جاقسى پىكىرلەر ايتۋ – كەمەل ەل بولۋعا اپاراتىن تۋرا دا اينىماس بىردەن-ءبىر جول. تاۋەلسىزدىك تۋىن جەلبىرەتكەن, بولاشاعى زور مەملەكەتتىڭ ءاربىر ازاماتى وسىنداي ويدى ءبىر ءسات جادىلارىنان شىعارماسا ەكەن دەگىم كەلەدى.
مارات قاشقىنباەۆ.
الماتى وبلىسى,
بالقاش اۋدانى,
باقاناس اۋىلى.
تىرشىلىگىندە-اق اۋليە اتانعان كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى دىنمۇحامەد احمەت ۇلى قوناەۆ رەتى كەلگەندە اتاقتى كەنەن ازىرباەۆ اتاعا ارنايى بارىپ, سالەم بەرىپ, اڭگىمەلەسىپ قايتادى ەكەن. كورگەنى مەن تۇيگەنى مول, كوكىرەك كوزى اشىق كەنەكەڭ شىنىندا دا پىكىر الىسۋعا تۇرارلىق, اڭگىمەلەسسەڭ ءار نارسەنىڭ ءارىن كەلتىرىپ ايتاتىن, ەستە ساقتاۋ قابىلەتى وتە عاجاپ, دانا كىسى بولسا كەرەك. ولاي دەيتىنىمىز, مۇحاڭ – مۇحتار اۋەزوۆ اقىن اتاعا ونشا نازار اۋدارماي جۇرەدى ەكەن. بىردە كەزدەيسوق كەزدەسىپ قالىپ, بىرەر ساعات سۇحباتتاسىپتى دا, قيماي قوشتاسىپتى. “شىنىندا دا ارنايى ىزدەپ كەلىپ, جاتىپ اڭگىمەلەسەتىن قاريا ەكەنسىز. اسىعىس كەتىپ بارامىن. ءومىر بەرسە, ارنايى كەلەمىن, سوندا قونىپ جاتىپ اڭگىمەلەسەرمىز” – دەپ جانە ءبىر سوعۋعا ۋادە بەرىپ, قيماي قوشتاسقان دەسەدى. تاعدىر ولارعا قايتا جۇزدەستىرۋدى جازباپتى. كەمەڭگەر جازۋشى سول كەزدە قاتتى اۋىرىپ جۇرسە كەرەك. سول كەزدەسۋدەن كەيىن كوپ ۇزاماي قايتىس بولدى دەسەدى جاقسى بىلەتىن كونەكوز اعا جازۋشىلار.
جازۋشى مامىتبەك قالدىباەۆ جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرگەننەن كەيىن مۇعالىم بولىپ قوردايدا, كەنەن اتانىڭ ۇيىندە جاتىپ, جۇمىس ىستەپتى. سوندا ول كىسى جاس مامانعا:
– بالام, قاي اۋىلعا بارساڭ سول اۋىلدا ەلگە سىيلى, بەدەلدى قاريالار بولادى. ءبىرىنشى سولارعا بارىپ سالەم بەر. وسىنى ەشقاشان جادىڭنان شىعارما – دەپ اقىل ايتىپتى.
شىنىندا دا ول كەزدەرى – ءوتكەن عاسىردىڭ الپىسىنشى جىلدارى وڭتۇستىك قازاقستان, جامبىل وبلىستارىندا “شەجىرە كەۋدە, تاۋ ءمۇسىن” جاندار كوپتەپ كەزدەسەتىن. دالامىزدىڭ كيەسى ىسپەتتەس ونداي كوكىرەگى وياۋ, كوزى اشىق قارتتارمەن ديدارلاسۋدىڭ ءوزى ءبىر عانيبەت ەدى.
ءون بويىنان قازاقىلىقتىڭ ءيسى اڭقىعان تەكتى قاريالار اۋىل-اۋىلداردا قازىر دە بار. باقاناستا ءبايدىلدا نارباي دەگەن قاريا بولدى. مەنىمەن كەزدەسىپ, اڭگىمەلەسكەندە 94 جاستا ەدى. ءبىر ساعاتتا ەكى جۇزدەن استام ادامداردىڭ اتتارىن اتاپ, ولار تۋرالى كوپتەگەن ماعلۇماتتار ايتتى. “ياپىر-اۋ, 100-گە جاقىنداعاندا مىنانداي. جاس كەزىندە قانداي بولدى ەكەن؟” – دەپ ىشتەي تاڭ قالدىم. شىنىندا دا ءبايدىلدا ءتارىزدى ەستە ساقتاۋ قابىلەتى كەرەمەت ادامدار ناقتى عىلىممەن اينالىسسا كوپ نارسەگە قول جەتكىزىپ, ۇلتقا قاجەت ورتاق ءىستى ءبىرشاما بيىكتەرگە كوتەرىپ تاستار ەدى-اۋ دەگەن وي كوپكە دەيىن كوكەيىمدە تۇرىپ الدى.
قازىر ونداي قاريالار ازايىپ بارا جاتقان ءتارىزدى. دالانىڭ ءيسى بۇرقىراپ تۇراتىن شەجىرە قارتتارىمىزدىڭ بويىنان كەيدە بابالارىمىزعا ءتان تەكتىلىكتى كورە الماي, كوڭىلىمىزدىڭ قۇلازىپ قالاتىنى سيرەك تە بولسا كەزدەسىپ قالادى.
وتكەن جىلى ءبىر ۇلكەن قىزمەتتە ىستەيتىن ادام بوساپ, ورنىنا باسقا كىسى كەلدى. جاڭادان تاعايىندالعان بيىك لاۋازىم يەسى قىزمەت ورنى اۋىسقان سايىن قارتتاردى شاقىرىپ, قۇدايى تاماق بەرەدى ەكەن. وسى جولى دا قالىپتاسقان ادەتى بويىنشا داستارقان جايدى. سوندا ۇستەل باسىنا جينالعان ۇلكەندەر: ء“سىز قىزمەت ىستەگەلى بەرى تۇرمىسىمىز جاقسارىپ قالدى. ءوزىڭىز كەرەمەت ىسكەر ادام ەكەنسىز”, دەپ جاراپازان ايتقانداي بارلىعى تۇگەل ءبىر ارنادا سويلەدى. وسىنى اڭعارعان قاسىمدا وتىرعان ءارىپتەسىم مەنى ءتۇرتىپ قالىپ: “مىنا قاريالاردا ۇيات جوق. بۇدان جارتى اي بۇرىن عانا قىزمەتىنەن كەتكەن كىسىنى دە مىنا داستارقان (وسى مەيرامحانادا ول دا داستارقان جايعان بولاتىن) باسىندا انا شالدار ءدال وسىلاي ماقتاعان بولاتىن”, – دەدى. شىنىندا دا سولاي ەدى. كەتكەن باستىقتى كۇن مەن ايعا تەڭەمەسە دە ءبىراز جەرگە اپارىپ تاستاعان-دى.
ءتىل جارىقتىقتا بۋىن جوق قوي. بىرىنەن ءبىرى اسىرىپ سويلەگەندە شەشەندىكتەرىنە ەرىكسىز تاڭ قالاسىز. بۋىن-بۋىنىڭدى بوساتىپ ءجىبەرەدى.
كوبىسى كەزىندە جوعارى قىزمەت ىستەگەن قاريالار...
تىڭداپ وتىرىپ: “قارتتارىمىزدان تەكتىلىك الىستاپ بارا جاتىر ما, قالاي؟” – دەپ ەرىكسىز ويلادىم. وسى وتىرعان كەز كەلگەن اقساقالدى شاقىرىپ الىپ, بيلىك يەسى: “مىنانداي ساياساتتى قولداپ سويلەڭىز”, – دەپ ۇسىنىس جاساسا, ولار ويلانباستان, قوشتاپ ايتا جونەلەدى. سويلەگەندە دە مايىن تامىزىپ, جۇرەك تۇكپىرىنەن شىنايى شىعىپ جاتقانداي, ۇتىمدى جەتكىزە الادى. وسىنداي قاريالارىمىزدى كەزىندە پاتشا وكىمەتى دە, كەڭەس وكىمەتى دە پايدالانعان. ءسويتىپ, ويلارىنا كەلگەن “ويىندارىن” وپ-وڭاي ءىس جۇزىنە اسىرىپ كەلگەن.
ءبىز ۇلكەن اڭگىمە قوزعاعاندا كۇندەلىكتى كۇيبەڭ تىرلىكتەگى ۇساق-تۇيەكتەردى دە اينالىپ وتە المايمىز. ويتكەنى ول ءوزىمىزدىڭ ءومىرىمىز. دەسەك تە قىنجىلاتىنىمىز, كەيبىر قاريالارىمىزدىڭ ءبىلىمى جەتپەيتىن, ساناسىنا مۇلدە جات اڭگىمەلەرگە دە ارالاسا بەرەتىنى. ءوزى ءۇلكەن, پايعامبار جاسىنان الدەقاشان اسقان قاريا دەپ القالى جيىندارعا شاقىرسا, ۇساق ءبىر اڭگىمەلەردى ايتىپ تۇرادى. ەلدىڭ اراسىنداعى كۇرمەۋى شەشىلمەگەن كوپتەگەن ماسەلەلەر جەكە كوزقاراسىنىڭ, وتباسى ءتىرلىگىنىڭ تاساسىندا قالىپ قالادى.
قازىردىڭ وزىندە كەز كەلگەن اۋىلدا شەشىلمەي جاتقان ءماسەلەلەر شاش ەتەكتەن. بىراق, القالى جيىنداردا ولار تۋرالى كوبىنەسە ءسوز بولمايدى. ءتىپتى, كەيىنگى ۋاقىتتا ءداستۇرگە اينالعان وبلىس, اۋدان اكىمى وزدەرىنىڭ اتقارعان جۇمىستارى تۋرالى ەسەپ بەرىپ جاتسا, بىراق قاريالارىمىز ساقالدارىنا قاراماي, ىستەلىنبەي, اتقارىلماي جاتقان جۇمىستاردى ىسىرىپ تاستاپ, بيىك لاۋازىم يەلەرى اتتارىنا كەرەمەت ماراپاتتاۋ سوزدەر ايتادى. سونداعىسى رەتى كەلگەندە كوزدەرىنە ءتۇسىپ, وزدەرى تۋرالى جىلى پىكىر قالىپتاستىرىپ قالۋ. كەيىنىرەك ولاردان بالالارىنا قولايلى قىزمەت, باسقا دا جەكە باسىنىڭ ءمۇددەسىن كوزدەگەن نارسەلەر سۇرايدى.
...بىردە, بەس-التى قاريامەن اڭگىمەلەسىپ قالدىم. اۋداننىڭ بەلدى اقساقالدارى. ولار اسقار اقاەۆتان باستاپ, قۇرمانبەك باكيەۆ, ونىڭ بالالارى جونىندە كەڭىنەن ءسوز ەتتى. تاقىرىپ اۋانى ءوز رەسپۋبليكامىزعا اۋىسىپ بارا جاتىر ەدى مەن بۇگىن اۋداننان شىققان ءبىر جازۋشىنىڭ تۋعان كۇنى ەكەنىن ايتتىم. سول-اق ەكەن ولار ونىڭ جازعان شىعارمالارىنا كوڭىلدەرى تولمايتىندىقتارى تۋرالى ايتا جونەلدى. وتكەن جىلى قازان ايىندا سول قالامگەرمەن بولعان شىعارماشىلىق كەزدەسۋدە ءدال وسى كىسىلەر مىنبەگە سۇرانىپ شىعىپ, ونى ماقتاپ قويماي قويعان بولاتىن. ء“سوزدى قىسقارتىڭىز”, دەپ جاتىپ, ارەڭ توقتاتقان ەدىك. ءتۇسىنبەي قالدىم. نە دەرىمدى بىلمەدىم.
بۇل قاريالاردىڭ ءومىرباياندارىن دا جاقسى بىلەمىن. ءارىسى جەتى سىنىپ وقىعان. بارلىعى دا شارۋاشىلىقتاردا قارا جۇمىس ىستەپ, زەينەتكە كەيىننەن شىققان ادامدار. سوعان قاراماستان قانداي تاقىرىپتى ورتاعا تاستاساڭ تارتىنباي ويلارىن ايتادى. وندا دا بيىك مىنبەدەن تىس جەردە باسشىلاردى دالەلدى, دالەلسىز سىناي الا جونەلەدى. قاريالارىمىزعا مۇنداي ءۇردىس قايدان جابىسقانىن قايدام. وتكەن عاسىردىڭ وتىزىنشى جىلدارى ۇلتىمىزدىڭ قايماقتارىن سىپىرىپ الىپ, اتىپ تاستاعاننان كەيىن تەگىمىز اجەپتەۋىر تومەندەپ كەتكەن-اۋ, شاماسى. ء“بىلىمىم وسىنداي عوي, وعان راۋاتىم جەتپەيدى-اۋ” – دەپ توسىلىپ قالعان ءبىر جاندى كەزدەستىرۋ بۇگىندە, ايتەۋىر, سيرەك.
قاريالاردىڭ جانە ءبىر توبى بار. ولار كەزىندە نەگىزىنەن ۇلكەن قىزمەت ىستەگەندەرى. رەتى كەلسە, قازىرگى باسشىلار اتىنا اششى سىندار ايتىپ, حالىقتىڭ قامىن ويلاعان ءتارىزدى بوپ جۇرەدى. تىرناق استىنان كىر ىزدەيتىندەرى دە كەزدەسەدى. ولاردىڭ دا تۇپكى ماقساتى – الگى باسشىنى ىقتىرىپ الۋ. ءسويتىپ, رەتى كەلگەندە جەكە مۇددەسىنە پايدالانۋ. وسىنداي اعا ۇرپاق وكىلىن كورگەندە: “ولار نەگە بىراۋىق وتكەن ءومىرلەرىنە كوز جۇگىرتپەيدى؟” دەپ ەرىكسىز ويلايمىن. بۇگىنگى ۇرپاققا قانداي مۇرا قالدىردى؟ تاۋەلسىزدىگىمىزدى الىپ, كوشىمىزدى تۇزەگەندە قولىمىزعا ۇستالاتىن ەشنارسە تاپپاي, كوپ نارسەنى تاپ-تاقىر جەردەن باستادىق ەمەس پە؟ ماقتانسا گەرمانيا مەن جاپونيانىڭ اعا ۇرپاق وكىلدەرىنە ماقتانۋلارىنا بولادى.
ۇلى وتان سوعىسى اياقتالعاندا ولار قانداي ەدى, ءبىز قانداي ەدىك؟ ولار قازىرگى ەكونوميكاسىن, قيراعان اۋىلدار مەن قالالاردى كۇل-قوقىستاردان ارشىپ الۋدان باستادى. ءسويتىپ, مىنە, قازىر قانداي حالگە جەتكىزدى؟!
قازىر بىزدەر سولاردىڭ اعا ۇرپاقتارى شىعارعان, بالالارى ءمىنىپ, ەسكىرگەن سوڭ تاستاعان اۆتوماشينالارىن ءمىنىپ, ءماز بولىپ ءجۇرمىز. ءتىپتى, ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ جانىمىزدان مەنىڭ اۆتوماشينام مىناداي دەگەندەي شەكەمىزدەن قاراپ وتە شىعاتىنىمىزدى قايتەسىڭ؟!
تەكتىلىك تە تابالدىرىقتان, اۋىلدىڭ ىرگەسىنەن باستالادى. وتباسىندا وتىرعاننىڭ وزىندە كورشى-قولاڭ, اعايىن-تۋىس, قۇدا-جەگجات تۋرالى تەك جاقسى اڭگىمەلەر ايتىپ, ەلدى ىنتىماققا, بىرلىككە شاقىراتىنداي ءسوز ەتىپ وتىرسا, بۇل ارينە ول قاريانىڭ تەكتىلىگى. وتباسىندا دا ۇلكەن ادامدار تۋرالى, ۇلكەن ساياسات جونىندە جاقسى پىكىرلەر ايتۋ – كەمەل ەل بولۋعا اپاراتىن تۋرا دا اينىماس بىردەن-ءبىر جول. تاۋەلسىزدىك تۋىن جەلبىرەتكەن, بولاشاعى زور مەملەكەتتىڭ ءاربىر ازاماتى وسىنداي ويدى ءبىر ءسات جادىلارىنان شىعارماسا ەكەن دەگىم كەلەدى.
مارات قاشقىنباەۆ.
الماتى وبلىسى,
بالقاش اۋدانى,
باقاناس اۋىلى.
