“ادىلەتتىڭ جولىن قۋ, شىنشىل بول...”
ءجۇسىپ بالاساعۇني.
جاسىل جەلەك جامىلعان اعاشتاردىڭ ساپ-سارى تۇسكە ەنە باستاعان جىلدىڭ وسى ءبىر ماۋسىمىن مۇحامەدجان ەرەكشە ۇناتادى. ورىستىڭ ۇلى شايىرى پۋشكيننىڭ التىن كۇزدى نە ءۇشىن ۇناتقانىن كىم ءبىلسىن, ال مۇحاڭ كۇزدىڭ مول ىرىس اكەلەتىنىن ءارى ءوزىنىڭ ەڭبەك جولىن باستاعان ءساتى بولعاندىقتان جانىنا جاقىن تارتادى.
ول وسىدان 60 جىل بۇرىن قىزىلوردا وبلىسى جاڭاقورعان اۋدانىنىڭ بىرلىك كەنتىندە كوپ بالالى اتا-انانىڭ وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن. ءۇش ۇل, ءتورت قىز ءتاربيەلەپ ءوسىرگەن اكە-شەشەسى اۋىلدى بىلاي قويىپ, وڭىرگە سىيلى جاندار ەدى. اكەسى احمەديا مەن اناسى ءاسيا تالاپ قويعىش, بالالارىنا دۇرىس تاربيە بەرۋگە ەرەكشە كوڭىل بولەتىن پرينتسيپشىل جاندار بولاتىن. احمەديا قاريانىڭ ماماندىعى زاڭگەر, ۇزاق جىلدار كەڭەس-پارتيا سالاسىندا قىزمەت اتقارىپ, كوپتى كورگەن ازامات بولعاندىقتان مۇحامەدجاننىڭ زاڭگەرلىكتى مەڭگەرۋىنە ءجون ءسىلتەگەن. اقىرى پىسىق تا كوپشىل, قاراپايىم, ىزەتتىگى مەن دوستارىنا دەگەن ادالدىعى سەزىلىپ تۇراتىن مۇحامەدجان پاقىردىنوۆ س.م. كيروۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زاڭ فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇسىپ, ونى 1973 جىلى ويداعىداي اياقتادى.
سول جىلدىڭ ءوزى ۇناتاتىن كۇزىندە 23 جاستاعى بالاڭ ءجىگىت الماتى قالاسىنداعى فرۋنزە اۋدانى پروكۋراتۋراسىنىڭ تەرگەۋشىسى قىزمەتىنە ورنالاسادى. استانانى بىلاي قويىپ اۋدانداردان قىزمەت تاۋىپ الۋدىڭ ءوزى قيامەت سانالاتىن كەزدە مۇحاڭنىڭ استانا تورىنەن بىراق شىعۋى ءوزىنىڭ ىسكەرلىگىنە بايلانىستى بولسا كەرەك. جوعارى وقۋ ورنىندا ءبىلىم الىپ جۇرگەن كەزدە قوعامدىق جۇمىستاردىڭ بەل ورتاسىنان كورىنەتىن, وقۋدىڭ اراسىندا ۋاقىت تاۋىپ, اۋداندىق پروكۋراتۋراعا ءجيى باراتىن ازاماتتى ونداعىلار تانىپ, ونىڭ قارىمىن بايقاسا كەرەك. استانا بولعان سوڭ ءبىر ميلليونعا جۋىق تۇرعىنى بار جەردە قىلمىس تا كوبىرەك ورىن الاتىنى بەلگىلى. العاشقى تاپسىرما ءالى كۇنگە ەسىندە. الدەبىر مەكەمەنىڭ باسشىسى ءبىر ادامدى قىزمەتتەن زاڭسىز بوساتىپ ءجىبەرگەن كورىنەدى. ماسەلەنىڭ انىق-قانىعىن زەرتتەۋ وڭايعا ءتۇسكەن جوق. الايدا العان بەتىنەن قايتپايتىن جاس جىگىت سول ازاماتتىڭ قۇقىعىن قورعاپ, قايتادان جۇمىسقا قابىلداتتىردى. اياق استىنان ءزابىر كورگەن ازاماتتىڭ وزىنە قايتا-قايتا العىس ايتىپ, كوزىنە جاس العانى ەسىندە قالىپ قويىپتى.
فرۋنزە اۋدانى پروكۋراتۋراسىنىڭ تەرگەۋشىسى قىزمەتىندە مۇحاڭ ءۇش جىل قىزمەت ەتتى. سول ءۇش جىل قۇلاشتى سەرمەۋگە تارشىلىق ەتسە دە, جاس زاڭگەر ءجۇسىپ بالاساعۇنيدىڭ “ ادىلەتتىڭ جولىن قۋ, شىنشىل بول” دەگەن ءسوزىنىڭ ومىرشەڭدىگىنە كوز جەتكىزگەندەي بولدى. وسى ۋاقىت ىشىندە ونىڭ الدىنا ءزابىر كورىپ, تاعدىر تاۋقىمەتىن تارتقان تالاي جاندار كەلدى. ءار ادامنىڭ تاعدىرى ارقيلى دەگەندەي, ونى تەرەڭ زەرتتەپ, نەلىكتەن قيانات شەكتى دەگەن ساۋالعا جاۋاپ قايتارۋ وڭايعا تيمەدى. الايدا, ءۇش جىل ىشىندە تاجىريبەسىن شىڭداپ العان م.پاقىردىنوۆتىڭ قىزمەتى جوعارىلاپ, الماتى قالاسى پروكۋراتۋراسىنىڭ اعا تەرگەۋشىسى بولىپ جۇمىسقا كىرىستى.
قاريالاردىڭ ء“ومىر-وزەن” دەپ ايتىپ وتىراتىنىن مۇحاڭ جاس كەزىندە ءجيى ەستيتىن, ويعا قالاتىن. بىراق سول ءسوزدىڭ فيلوسوفياسىنا ءمان بەرمەگەن ەكەن. ادامنىڭ ءومىرى بەينەبىر اعىپ جاتقان وزەنگە ۇقساس. ونىڭ سوقپاعى مەن بۇرالاڭى ادامدى اداستىرىپ كەتۋى دە عاجاپ ەمەس. كەيدە سۇرىنەسىڭ, كەيدە قادامىڭ ءساتتى بولىپ, العا قاراي باتىل ادىمداي بەرەسىڭ. مۇحاڭ سان مارتە بۇعان كوز جەتكىزىپ, ءومىر وزەن ەكەنىن, ونىڭ ۇيرەتەتىنى دە, ءتالىم-تاربيەسى دە مول ەكەنىن باستان كەشىردى. اعا تەرگەۋشى قىزمەتىندە جۇرگەندە تالاي ادامنىڭ تاعدىرىنا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراپ, ماسەلەنىڭ وڭ شەشىم تابۋىنا ىقپال جاسادى. ورىنسىز ءزابىر كورگەن جانداردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ ءۇشىن سان رەت باستىقتارىمەن سوزگە كەلىپ قالعانى ەسىندە. ۇلكەن قالانىڭ ءتىرشىلىگى بۇرق-سارق جالعاسىپ جاتادى. الماتى بولعان سوڭ قىلمىس تا ءجيى جاسالادى. اعا تەرگەۋشى بولعان سوڭ وعان ۇنەمى شەشۋى كۇردەلى قيىن ىستەر تاپسىرىلدى. ال ءىستى باستاعان ەكەنسىڭ, ونى اقىرىنا دەيىن جەتكىزىپ, ءادىل شەشىمىڭدى ايتقان ورىندى. ەڭبەك سۇيگىش, ۇنەمى ىزدەنىستە جۇرەتىن ازامات ءوز ماماندىعىنىڭ قىر-سىرىن وسىندا جۇرگەندە ءبىرشاما تەرەڭ مەڭگەرىپ الدى. تالاي كۇردەلى ىستەردى اقىرىنا دەيىن جەتكىزە ءبىلدى. 1976 جىلى ول الماتى قالاسىنداعى پروكۋراتۋرا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ىشىندە “ەڭ ۇزدىك تەرگەۋشى” اتاعىنا يە بولدى.
ءالى ەسىندە, سول جىلى جاس تەرگەۋشىگە اسا ءبىر كۇردەلى دە قيىن ءىستى جۇرگىزۋ تاپسىرىلدى. ۇيقىسىز كۇندەر مەن تۇندەر جالعاستى. مەملەكەت قارجىسىن تالان-تاراجعا سالعان ادامداردى اشكەرەلەۋ وڭاي بولمادى. اقىرى بۇل قىلمىستىڭ دا شەشىمىن تابا بىلگەن مۇحاڭدى سول كەزدە الماتى قالالىق سوتىنىڭ توراعاسى ب.ماحمەتوۆ ىسكەرلىگى مەن قايسارلىعى ءۇشىن سىيلاپ, قىزمەتكە شاقىرادى. 1977 جىلدىڭ ماۋسىمىندا م. پاقىردىنوۆ الماتى قالالىق سوتىنىڭ مۇشەسىنە سايلانادى. قىسقا مەرزىمدە ول تاجىريبەلى سۋديالارمەن قويان-قولتىق ىنتىماقپەن قىزمەت ەتىپ, ادىلەتتىڭ اق جولىن ورناتۋعا ەرەكشە ۇلەس قوسادى. جاس بولسا دا قۇقىق قورعاۋ سالاسىنىڭ قىر-سىرىن جەتىك مەڭگەرگەن م.پاقىردىنوۆ نەبارى 30 جاسىندا ەلىمىزدىڭ تاريحىندا ءبىرىنشى بولىپ جوعارعى سوتتىڭ ەڭ جاس مۇشەسى بولىپ سايلانادى. بۇل جاۋاپتى قىزمەتتە بولعان ءتورت-بەس جىلدا تالاي كۇردەلى قىلمىستىق ىستەردىڭ وڭ شەشىلۋىنە ىقپال جاسايدى. ەلىمىزدىڭ وبلىس ورتالىقتارى مەن ءىرى قالالارىندا دا اسا جاۋاپتى قىلمىستىق ىستەردىڭ اشىلۋىنا مۇرىندىق بولادى.
بىرىڭعاي پروكۋراتۋرا جانە سوت سالاسىندا قىزمەت ەتىپ, توسەلىپ قالعان ازاماتقا جوعارعى سوتتاعى مەرزىمى اياقتالعان سوڭ الماتى قالالىق ادۆوكاتتار القاسىنىڭ مۇشەسى, الماتى قالاسى وكتيابر اۋدانى زاڭ كەڭەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قىزمەتىن اتقارۋ قيىنعا سوقپاسا دا, وعان كوندىگۋ وڭاي بولمادى. 1986 جىلدان باستاپ ول جامبىل قالاسى زاۋىت اۋدانى پروكۋرورىنىڭ كومەكشىسى, جامبىل قالاسى ورتالىق اۋدانى پروكۋرورىنىڭ ورىنباسارى, الماتى قالاسى سوۆەت اۋدانى پروكۋرورىنىڭ ورىنباسارى, الماتى قالاسى پروكۋراتۋراسىنىڭ جالپى قاداعالاۋ ءبولىمىنىڭ باستىعى, تالعار اۋدانىنىڭ پروكۋرورى, الماتى وبلىسى پروكۋرورىنىڭ ورىنباسارى, باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ پروكۋرورى قىزمەتى سياقتى باسپالداقتاردان ءوتتى. بارلىق جەردە دە ءوزىن جاقسى قىرىمەن تانىتا ءبىلدى. وزىنە سەنىپ جۇكتەلگەن قىزمەتتى ءىرى-كىشى دەمەي, بارلىعىنا دا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراعان ازاماتتىڭ ىسكەرلىگى مەن قابىلەتىنە كوپشىلىك جوعارى باعا بەرىپ كەلدى.
2000 جىلدىڭ ءساۋىرى بولاتىن. مۇحامەدجان احمەديا ۇلى پاقىردىنوۆ شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ پروكۋرورى قىزمەتىنە تاعايىندالعان سوڭ, قاتار وقىعان ازاماتتى قۇتتىقتاپ باردىق. قازمۋ-ءدى بىتىرگەنىمىزگە 27 جىل ءوتىپ كەتسە دە زامانداستار ءبىر-ءبىرىن ۇمىتپاپتى. كەندى التايدىڭ ادامدارى, تابيعاتى جايلى قۇرداسىمىز تالاي جىلى پىكىرلەردى ورتاعا سالدى.
الايدا, مۇحاڭدى الاڭداتاتىن جايلار بار سيياقتى. شىعىس قازاقستان وبلىسى قىلمىس جاساۋ ءجونىنەن ەلىمىزدە الدىڭعى ورىندى ەشكىمگە بەرمەيتىنى بەلگىلى. قۇرىعاندا ەكىنشى ورىندا نەمەسە كوش باسىندا. وكىنىشتى-اق. مۇحامەدجان احمەديا ۇلى وبلىس پروكۋرورى قىزمەتىندە توعىز-اق اي بولسا دا تالاي كۇردەلى ىستەردىڭ ءادىل اتقارۋىنا باسشىلىق جاسادى. وزەندەر ورنەكتەگەن وسكەمەننىڭ ەكولوگياسى كۇردەلى. قورشاعان ورتانى اياۋسىز ءبۇلدىرىپ جاتقان ءىرى كاسىپورىندار باسشىلارىنا دا قاتاڭ شارا قولدانعانىنا كوز جەتكىزگەنبىز. توعىز ايدان كەيىن مۇحاڭ قىزمەت بابىمەن جامبىل وبلىسىنىڭ پروكۋرورى بولىپ اۋىستى. پروكۋراتۋرا سالاسىندا 21 جىل ابىرويمەن قىزمەت اتقارعان ازاماتتىڭ ىسكەرلىگى مەن قابىلەتى باعالانىپ, قر باس پروكۋرورىنىڭ بۇيرىعىمەن سان مارتە ماراپاتتالدى. 2001 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن وعان ءۇشىنشى سىنىپتى مەملەكەتتىك زاڭ كەڭەسشىسى دەگەن اتاق بەرىلدى.
م.پاقىردىنوۆ قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى اكىمشىلىگىنىڭ مەملەكەتتىك قۇقىق ءبولىمى مەڭگەرۋشىسىنىڭ ورىنباسارى, قر پرەزيدەنتى اكىمشىلىگى مەملەكەتتىك قۇقىق باسقارماسى سوت جۇيەسى ءماسەلەلەرى ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قىزمەتتەرىن دە ابىرويمەن اتقارىپ, ەلىمىزدەگى قۇقىق قورعاۋ سالاسىنداعى رەفورمالاردىڭ جۇيەلى ءجۇرگىزىلۋىنە ىقپال جاسادى. بىلىكتىلىگى مەن ءبىلىمى زور ىسكەر ازاماتتى 2004 جىلدىڭ ساۋىرىندە قاراعاندى وبلىستىق سوتىنىڭ توراعاسى قىزمەتىنە تاعايىندايدى. ول جەردە بەس جىل قىزمەت جاساعان ازاماتتىڭ ىسكەرلىگىنە قاراعاندىلىقتار ريزا. حاكىم اباي “تۇزەلمەيتىن ادام بار دەۋشىلەردىڭ ءتىلىن كەسۋ كەرەك” دەگەن ەكەن. وسى ءسوزدىڭ تەرەڭ استارى بار. وعان مۇحاڭ سان مارتە كوز جەتكىزدى. اۋىر قىلمىس جاساعان تالاي جانداردىڭ دۇرىس جولعا تۇسۋىنە م.پاقىردىنوۆتىڭ جاعداي جاساعانىن قاراعاندىلىقتار ايتىپ وتىرادى.
ارادا ون جىلدان كەيىن مۇحاڭ وسكەمەنگە قايتىپ ورالدى. بۇل جولعى قىزمەتى شىعىس قازاقستان وبلىستىق سوتىنىڭ توراعاسى. قىزمەتكە كىرىسكەن ون اي ىشىندە م.پاقىردىنوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن تالاي يگىلىكتى ىستەردىڭ اتقارىلىپ جاتقانىنا كوز جەتكىزدىك. ول كەلە سالا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىمەن كەزدەستى.
– ءبىزدىڭ اتقارىپ جاتقان ءىسىمىز اشىق ءارى ءادىل ءوتۋى ءتيىس. جۋرناليستەردەن ەشنارسە جاسىرىپ قالماۋعا ۋادە بەرەمىن. كەز كەلگەن سوت ءماجىلىستەرىنە قاتىسا الاسىزدار. قىلمىس جاساۋ جونىنەن كەندى التاي ەلىمىزدە الدىڭعى ورىندا تۇر ەكەن. دەمەك, سۋديالاردىڭ ءبىلىمى مەن بىلىكتىلىگى قىلمىستى ىستەردى ءادىل ءارى تەز اشۋعا ىقپال جاساعانى وڭ بولار ەدى. مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ وركەن جايۋىنا دا كوڭىل بولەمىز, – دەگەن ەدى كەزدەسۋدە مۇحامەدجان احمەديا ۇلى.
سول ايتقان ۋادەسىندە تۇرا ءبىلدى. كەلە سالىپ ءتىل مەرەكەسىن وتكىزىپ, قالا, اۋدان سوتتارىندا قىزمەت ەتەتىن سۋديالار مەن مامانداردىڭ انا ءتىلىن قۇرمەتتەۋلەرىنە ىقپال تۋدىردى. ءبىر ءسۇيىنىشتىسى, وعان قاتىسقاندار اراسىندا باسقا دا ۇلت وكىلدەرى بار. اقپارات قۇرالدارى مەرەكەسى قارساڭىندا قۇقىق قورعاۋ سالاسىن دۇرىس ناسيحاتتاپ جۇرگەندەردى ماراپاتتادى. شىعىس قازاقستان وبلىسىندا 10 ايدا قىلمىس جاساۋ ءبىرشاما تومەندەگەن سىڭايلى. ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ جاقىندا قۇقىق قورعاۋ سالاسىنداعى رەفورما جايلى كەڭەس وتكىزگەنى بەلگىلى. ەلگە ورالىسىمەن ول جايلى كەڭىنەن ماعلۇمات بەرىپ, وزدەرىنە جۇكتەلگەن مىندەتتەردى ابىرويمەن ورىنداۋعا كۇش سالاتىندارىن ايتتى.
ەسىمى ەلگە بەلگىلى, قۇرمەتكە بولەنگەن مۇحاڭنىڭ ۇلدارى دا اكە جولىن قۋعان. عالىمجان – الماتى قالاسىنداعى جەتىسۋ اۋدانى پروكۋرورىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىن جەمىستى اتقارىپ جاتسا, باۋىرجان – پاۆلودار وبلىستىق كەدەن دەپارتامەنتى باستىعىنىڭ ورىنباسارى. ال نۇرجانى – الماتى قالاسىنداعى مامانداندىرىلعان اكىمشىلىك سوتىنىڭ سۋدياسى. “اكە كورگەن وق جونار” دەمەكشى, ءۇش ۇلىنىڭ تاربيەسىنە, ءبىلىمى مەن بىلىكتىلىگىنىڭ ارتۋىنا ۇدايى كوڭىل بولەتىن مۇحاڭ باقىتتى اكە. ۇزاق جىلعى قىزمەتى “قۇرمەت” وردەنىمەن, ءۇش مەدالمەن اتالىپ وتكەن, زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى م.پاقىردىنوۆ بۇگىندەرى 60 دەگەن جاستىڭ اسقارىنا كوتەرىلىپ وتىر. ءيا, تۇلعالى ازاماتتىڭ ايشىقتى ءومىرى جاستارعا ۇلگى بولارلىقتاي.
وڭداسىن ەلۋباي.
سۋرەتتە: شىعىس قازاقستان وبلىستىق سوتىنىڭ توراعاسى م. پاقىردىنوۆ.
جاسىل جەلەك جامىلعان اعاشتاردىڭ ساپ-سارى تۇسكە ەنە باستاعان جىلدىڭ وسى ءبىر ماۋسىمىن مۇحامەدجان ەرەكشە ۇناتادى. ورىستىڭ ۇلى شايىرى پۋشكيننىڭ التىن كۇزدى نە ءۇشىن ۇناتقانىن كىم ءبىلسىن, ال مۇحاڭ كۇزدىڭ مول ىرىس اكەلەتىنىن ءارى ءوزىنىڭ ەڭبەك جولىن باستاعان ءساتى بولعاندىقتان جانىنا جاقىن تارتادى.
ول وسىدان 60 جىل بۇرىن قىزىلوردا وبلىسى جاڭاقورعان اۋدانىنىڭ بىرلىك كەنتىندە كوپ بالالى اتا-انانىڭ وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن. ءۇش ۇل, ءتورت قىز ءتاربيەلەپ ءوسىرگەن اكە-شەشەسى اۋىلدى بىلاي قويىپ, وڭىرگە سىيلى جاندار ەدى. اكەسى احمەديا مەن اناسى ءاسيا تالاپ قويعىش, بالالارىنا دۇرىس تاربيە بەرۋگە ەرەكشە كوڭىل بولەتىن پرينتسيپشىل جاندار بولاتىن. احمەديا قاريانىڭ ماماندىعى زاڭگەر, ۇزاق جىلدار كەڭەس-پارتيا سالاسىندا قىزمەت اتقارىپ, كوپتى كورگەن ازامات بولعاندىقتان مۇحامەدجاننىڭ زاڭگەرلىكتى مەڭگەرۋىنە ءجون ءسىلتەگەن. اقىرى پىسىق تا كوپشىل, قاراپايىم, ىزەتتىگى مەن دوستارىنا دەگەن ادالدىعى سەزىلىپ تۇراتىن مۇحامەدجان پاقىردىنوۆ س.م. كيروۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زاڭ فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇسىپ, ونى 1973 جىلى ويداعىداي اياقتادى.
سول جىلدىڭ ءوزى ۇناتاتىن كۇزىندە 23 جاستاعى بالاڭ ءجىگىت الماتى قالاسىنداعى فرۋنزە اۋدانى پروكۋراتۋراسىنىڭ تەرگەۋشىسى قىزمەتىنە ورنالاسادى. استانانى بىلاي قويىپ اۋدانداردان قىزمەت تاۋىپ الۋدىڭ ءوزى قيامەت سانالاتىن كەزدە مۇحاڭنىڭ استانا تورىنەن بىراق شىعۋى ءوزىنىڭ ىسكەرلىگىنە بايلانىستى بولسا كەرەك. جوعارى وقۋ ورنىندا ءبىلىم الىپ جۇرگەن كەزدە قوعامدىق جۇمىستاردىڭ بەل ورتاسىنان كورىنەتىن, وقۋدىڭ اراسىندا ۋاقىت تاۋىپ, اۋداندىق پروكۋراتۋراعا ءجيى باراتىن ازاماتتى ونداعىلار تانىپ, ونىڭ قارىمىن بايقاسا كەرەك. استانا بولعان سوڭ ءبىر ميلليونعا جۋىق تۇرعىنى بار جەردە قىلمىس تا كوبىرەك ورىن الاتىنى بەلگىلى. العاشقى تاپسىرما ءالى كۇنگە ەسىندە. الدەبىر مەكەمەنىڭ باسشىسى ءبىر ادامدى قىزمەتتەن زاڭسىز بوساتىپ ءجىبەرگەن كورىنەدى. ماسەلەنىڭ انىق-قانىعىن زەرتتەۋ وڭايعا ءتۇسكەن جوق. الايدا العان بەتىنەن قايتپايتىن جاس جىگىت سول ازاماتتىڭ قۇقىعىن قورعاپ, قايتادان جۇمىسقا قابىلداتتىردى. اياق استىنان ءزابىر كورگەن ازاماتتىڭ وزىنە قايتا-قايتا العىس ايتىپ, كوزىنە جاس العانى ەسىندە قالىپ قويىپتى.
فرۋنزە اۋدانى پروكۋراتۋراسىنىڭ تەرگەۋشىسى قىزمەتىندە مۇحاڭ ءۇش جىل قىزمەت ەتتى. سول ءۇش جىل قۇلاشتى سەرمەۋگە تارشىلىق ەتسە دە, جاس زاڭگەر ءجۇسىپ بالاساعۇنيدىڭ “ ادىلەتتىڭ جولىن قۋ, شىنشىل بول” دەگەن ءسوزىنىڭ ومىرشەڭدىگىنە كوز جەتكىزگەندەي بولدى. وسى ۋاقىت ىشىندە ونىڭ الدىنا ءزابىر كورىپ, تاعدىر تاۋقىمەتىن تارتقان تالاي جاندار كەلدى. ءار ادامنىڭ تاعدىرى ارقيلى دەگەندەي, ونى تەرەڭ زەرتتەپ, نەلىكتەن قيانات شەكتى دەگەن ساۋالعا جاۋاپ قايتارۋ وڭايعا تيمەدى. الايدا, ءۇش جىل ىشىندە تاجىريبەسىن شىڭداپ العان م.پاقىردىنوۆتىڭ قىزمەتى جوعارىلاپ, الماتى قالاسى پروكۋراتۋراسىنىڭ اعا تەرگەۋشىسى بولىپ جۇمىسقا كىرىستى.
قاريالاردىڭ ء“ومىر-وزەن” دەپ ايتىپ وتىراتىنىن مۇحاڭ جاس كەزىندە ءجيى ەستيتىن, ويعا قالاتىن. بىراق سول ءسوزدىڭ فيلوسوفياسىنا ءمان بەرمەگەن ەكەن. ادامنىڭ ءومىرى بەينەبىر اعىپ جاتقان وزەنگە ۇقساس. ونىڭ سوقپاعى مەن بۇرالاڭى ادامدى اداستىرىپ كەتۋى دە عاجاپ ەمەس. كەيدە سۇرىنەسىڭ, كەيدە قادامىڭ ءساتتى بولىپ, العا قاراي باتىل ادىمداي بەرەسىڭ. مۇحاڭ سان مارتە بۇعان كوز جەتكىزىپ, ءومىر وزەن ەكەنىن, ونىڭ ۇيرەتەتىنى دە, ءتالىم-تاربيەسى دە مول ەكەنىن باستان كەشىردى. اعا تەرگەۋشى قىزمەتىندە جۇرگەندە تالاي ادامنىڭ تاعدىرىنا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراپ, ماسەلەنىڭ وڭ شەشىم تابۋىنا ىقپال جاسادى. ورىنسىز ءزابىر كورگەن جانداردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ ءۇشىن سان رەت باستىقتارىمەن سوزگە كەلىپ قالعانى ەسىندە. ۇلكەن قالانىڭ ءتىرشىلىگى بۇرق-سارق جالعاسىپ جاتادى. الماتى بولعان سوڭ قىلمىس تا ءجيى جاسالادى. اعا تەرگەۋشى بولعان سوڭ وعان ۇنەمى شەشۋى كۇردەلى قيىن ىستەر تاپسىرىلدى. ال ءىستى باستاعان ەكەنسىڭ, ونى اقىرىنا دەيىن جەتكىزىپ, ءادىل شەشىمىڭدى ايتقان ورىندى. ەڭبەك سۇيگىش, ۇنەمى ىزدەنىستە جۇرەتىن ازامات ءوز ماماندىعىنىڭ قىر-سىرىن وسىندا جۇرگەندە ءبىرشاما تەرەڭ مەڭگەرىپ الدى. تالاي كۇردەلى ىستەردى اقىرىنا دەيىن جەتكىزە ءبىلدى. 1976 جىلى ول الماتى قالاسىنداعى پروكۋراتۋرا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ىشىندە “ەڭ ۇزدىك تەرگەۋشى” اتاعىنا يە بولدى.
ءالى ەسىندە, سول جىلى جاس تەرگەۋشىگە اسا ءبىر كۇردەلى دە قيىن ءىستى جۇرگىزۋ تاپسىرىلدى. ۇيقىسىز كۇندەر مەن تۇندەر جالعاستى. مەملەكەت قارجىسىن تالان-تاراجعا سالعان ادامداردى اشكەرەلەۋ وڭاي بولمادى. اقىرى بۇل قىلمىستىڭ دا شەشىمىن تابا بىلگەن مۇحاڭدى سول كەزدە الماتى قالالىق سوتىنىڭ توراعاسى ب.ماحمەتوۆ ىسكەرلىگى مەن قايسارلىعى ءۇشىن سىيلاپ, قىزمەتكە شاقىرادى. 1977 جىلدىڭ ماۋسىمىندا م. پاقىردىنوۆ الماتى قالالىق سوتىنىڭ مۇشەسىنە سايلانادى. قىسقا مەرزىمدە ول تاجىريبەلى سۋديالارمەن قويان-قولتىق ىنتىماقپەن قىزمەت ەتىپ, ادىلەتتىڭ اق جولىن ورناتۋعا ەرەكشە ۇلەس قوسادى. جاس بولسا دا قۇقىق قورعاۋ سالاسىنىڭ قىر-سىرىن جەتىك مەڭگەرگەن م.پاقىردىنوۆ نەبارى 30 جاسىندا ەلىمىزدىڭ تاريحىندا ءبىرىنشى بولىپ جوعارعى سوتتىڭ ەڭ جاس مۇشەسى بولىپ سايلانادى. بۇل جاۋاپتى قىزمەتتە بولعان ءتورت-بەس جىلدا تالاي كۇردەلى قىلمىستىق ىستەردىڭ وڭ شەشىلۋىنە ىقپال جاسايدى. ەلىمىزدىڭ وبلىس ورتالىقتارى مەن ءىرى قالالارىندا دا اسا جاۋاپتى قىلمىستىق ىستەردىڭ اشىلۋىنا مۇرىندىق بولادى.
بىرىڭعاي پروكۋراتۋرا جانە سوت سالاسىندا قىزمەت ەتىپ, توسەلىپ قالعان ازاماتقا جوعارعى سوتتاعى مەرزىمى اياقتالعان سوڭ الماتى قالالىق ادۆوكاتتار القاسىنىڭ مۇشەسى, الماتى قالاسى وكتيابر اۋدانى زاڭ كەڭەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قىزمەتىن اتقارۋ قيىنعا سوقپاسا دا, وعان كوندىگۋ وڭاي بولمادى. 1986 جىلدان باستاپ ول جامبىل قالاسى زاۋىت اۋدانى پروكۋرورىنىڭ كومەكشىسى, جامبىل قالاسى ورتالىق اۋدانى پروكۋرورىنىڭ ورىنباسارى, الماتى قالاسى سوۆەت اۋدانى پروكۋرورىنىڭ ورىنباسارى, الماتى قالاسى پروكۋراتۋراسىنىڭ جالپى قاداعالاۋ ءبولىمىنىڭ باستىعى, تالعار اۋدانىنىڭ پروكۋرورى, الماتى وبلىسى پروكۋرورىنىڭ ورىنباسارى, باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ پروكۋرورى قىزمەتى سياقتى باسپالداقتاردان ءوتتى. بارلىق جەردە دە ءوزىن جاقسى قىرىمەن تانىتا ءبىلدى. وزىنە سەنىپ جۇكتەلگەن قىزمەتتى ءىرى-كىشى دەمەي, بارلىعىنا دا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراعان ازاماتتىڭ ىسكەرلىگى مەن قابىلەتىنە كوپشىلىك جوعارى باعا بەرىپ كەلدى.
2000 جىلدىڭ ءساۋىرى بولاتىن. مۇحامەدجان احمەديا ۇلى پاقىردىنوۆ شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ پروكۋرورى قىزمەتىنە تاعايىندالعان سوڭ, قاتار وقىعان ازاماتتى قۇتتىقتاپ باردىق. قازمۋ-ءدى بىتىرگەنىمىزگە 27 جىل ءوتىپ كەتسە دە زامانداستار ءبىر-ءبىرىن ۇمىتپاپتى. كەندى التايدىڭ ادامدارى, تابيعاتى جايلى قۇرداسىمىز تالاي جىلى پىكىرلەردى ورتاعا سالدى.
الايدا, مۇحاڭدى الاڭداتاتىن جايلار بار سيياقتى. شىعىس قازاقستان وبلىسى قىلمىس جاساۋ ءجونىنەن ەلىمىزدە الدىڭعى ورىندى ەشكىمگە بەرمەيتىنى بەلگىلى. قۇرىعاندا ەكىنشى ورىندا نەمەسە كوش باسىندا. وكىنىشتى-اق. مۇحامەدجان احمەديا ۇلى وبلىس پروكۋرورى قىزمەتىندە توعىز-اق اي بولسا دا تالاي كۇردەلى ىستەردىڭ ءادىل اتقارۋىنا باسشىلىق جاسادى. وزەندەر ورنەكتەگەن وسكەمەننىڭ ەكولوگياسى كۇردەلى. قورشاعان ورتانى اياۋسىز ءبۇلدىرىپ جاتقان ءىرى كاسىپورىندار باسشىلارىنا دا قاتاڭ شارا قولدانعانىنا كوز جەتكىزگەنبىز. توعىز ايدان كەيىن مۇحاڭ قىزمەت بابىمەن جامبىل وبلىسىنىڭ پروكۋرورى بولىپ اۋىستى. پروكۋراتۋرا سالاسىندا 21 جىل ابىرويمەن قىزمەت اتقارعان ازاماتتىڭ ىسكەرلىگى مەن قابىلەتى باعالانىپ, قر باس پروكۋرورىنىڭ بۇيرىعىمەن سان مارتە ماراپاتتالدى. 2001 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن وعان ءۇشىنشى سىنىپتى مەملەكەتتىك زاڭ كەڭەسشىسى دەگەن اتاق بەرىلدى.
م.پاقىردىنوۆ قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى اكىمشىلىگىنىڭ مەملەكەتتىك قۇقىق ءبولىمى مەڭگەرۋشىسىنىڭ ورىنباسارى, قر پرەزيدەنتى اكىمشىلىگى مەملەكەتتىك قۇقىق باسقارماسى سوت جۇيەسى ءماسەلەلەرى ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قىزمەتتەرىن دە ابىرويمەن اتقارىپ, ەلىمىزدەگى قۇقىق قورعاۋ سالاسىنداعى رەفورمالاردىڭ جۇيەلى ءجۇرگىزىلۋىنە ىقپال جاسادى. بىلىكتىلىگى مەن ءبىلىمى زور ىسكەر ازاماتتى 2004 جىلدىڭ ساۋىرىندە قاراعاندى وبلىستىق سوتىنىڭ توراعاسى قىزمەتىنە تاعايىندايدى. ول جەردە بەس جىل قىزمەت جاساعان ازاماتتىڭ ىسكەرلىگىنە قاراعاندىلىقتار ريزا. حاكىم اباي “تۇزەلمەيتىن ادام بار دەۋشىلەردىڭ ءتىلىن كەسۋ كەرەك” دەگەن ەكەن. وسى ءسوزدىڭ تەرەڭ استارى بار. وعان مۇحاڭ سان مارتە كوز جەتكىزدى. اۋىر قىلمىس جاساعان تالاي جانداردىڭ دۇرىس جولعا تۇسۋىنە م.پاقىردىنوۆتىڭ جاعداي جاساعانىن قاراعاندىلىقتار ايتىپ وتىرادى.
ارادا ون جىلدان كەيىن مۇحاڭ وسكەمەنگە قايتىپ ورالدى. بۇل جولعى قىزمەتى شىعىس قازاقستان وبلىستىق سوتىنىڭ توراعاسى. قىزمەتكە كىرىسكەن ون اي ىشىندە م.پاقىردىنوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن تالاي يگىلىكتى ىستەردىڭ اتقارىلىپ جاتقانىنا كوز جەتكىزدىك. ول كەلە سالا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىمەن كەزدەستى.
– ءبىزدىڭ اتقارىپ جاتقان ءىسىمىز اشىق ءارى ءادىل ءوتۋى ءتيىس. جۋرناليستەردەن ەشنارسە جاسىرىپ قالماۋعا ۋادە بەرەمىن. كەز كەلگەن سوت ءماجىلىستەرىنە قاتىسا الاسىزدار. قىلمىس جاساۋ جونىنەن كەندى التاي ەلىمىزدە الدىڭعى ورىندا تۇر ەكەن. دەمەك, سۋديالاردىڭ ءبىلىمى مەن بىلىكتىلىگى قىلمىستى ىستەردى ءادىل ءارى تەز اشۋعا ىقپال جاساعانى وڭ بولار ەدى. مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ وركەن جايۋىنا دا كوڭىل بولەمىز, – دەگەن ەدى كەزدەسۋدە مۇحامەدجان احمەديا ۇلى.
سول ايتقان ۋادەسىندە تۇرا ءبىلدى. كەلە سالىپ ءتىل مەرەكەسىن وتكىزىپ, قالا, اۋدان سوتتارىندا قىزمەت ەتەتىن سۋديالار مەن مامانداردىڭ انا ءتىلىن قۇرمەتتەۋلەرىنە ىقپال تۋدىردى. ءبىر ءسۇيىنىشتىسى, وعان قاتىسقاندار اراسىندا باسقا دا ۇلت وكىلدەرى بار. اقپارات قۇرالدارى مەرەكەسى قارساڭىندا قۇقىق قورعاۋ سالاسىن دۇرىس ناسيحاتتاپ جۇرگەندەردى ماراپاتتادى. شىعىس قازاقستان وبلىسىندا 10 ايدا قىلمىس جاساۋ ءبىرشاما تومەندەگەن سىڭايلى. ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ جاقىندا قۇقىق قورعاۋ سالاسىنداعى رەفورما جايلى كەڭەس وتكىزگەنى بەلگىلى. ەلگە ورالىسىمەن ول جايلى كەڭىنەن ماعلۇمات بەرىپ, وزدەرىنە جۇكتەلگەن مىندەتتەردى ابىرويمەن ورىنداۋعا كۇش سالاتىندارىن ايتتى.
ەسىمى ەلگە بەلگىلى, قۇرمەتكە بولەنگەن مۇحاڭنىڭ ۇلدارى دا اكە جولىن قۋعان. عالىمجان – الماتى قالاسىنداعى جەتىسۋ اۋدانى پروكۋرورىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىن جەمىستى اتقارىپ جاتسا, باۋىرجان – پاۆلودار وبلىستىق كەدەن دەپارتامەنتى باستىعىنىڭ ورىنباسارى. ال نۇرجانى – الماتى قالاسىنداعى مامانداندىرىلعان اكىمشىلىك سوتىنىڭ سۋدياسى. “اكە كورگەن وق جونار” دەمەكشى, ءۇش ۇلىنىڭ تاربيەسىنە, ءبىلىمى مەن بىلىكتىلىگىنىڭ ارتۋىنا ۇدايى كوڭىل بولەتىن مۇحاڭ باقىتتى اكە. ۇزاق جىلعى قىزمەتى “قۇرمەت” وردەنىمەن, ءۇش مەدالمەن اتالىپ وتكەن, زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى م.پاقىردىنوۆ بۇگىندەرى 60 دەگەن جاستىڭ اسقارىنا كوتەرىلىپ وتىر. ءيا, تۇلعالى ازاماتتىڭ ايشىقتى ءومىرى جاستارعا ۇلگى بولارلىقتاي.
وڭداسىن ەلۋباي.
سۋرەتتە: شىعىس قازاقستان وبلىستىق سوتىنىڭ توراعاسى م. پاقىردىنوۆ.
