جاڭا بيۋدجەت ءبولىنىسى باستالدى

كەشە ماجىلىستە “2010-2012 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى” زاڭعا وزگەرىستەردى قاراستىراتىن زاڭدىق قۇجاتتىڭ تانىستىرىلىمى بولىپ ءوتتى. دەپۋتاتتاردىڭ الدىندا قارجى ءمينيسترى بولات جامىشەۆ بايانداما جاسادى. ءمينيستردىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, 2010 جىلعا ار­نال­عان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت­تىڭ تۇسىمدەرى 3 517,8 ميل­ليارد تەڭگەنى قۇراماق. بۇل قولدانىستاعى بيۋدجەتپەن سا­لىستىرعاندا, 139,4 ميلليارد تەڭگەگە نەمەسە 4,1 پايىز وسىمگە يە. ال شىعىس بولىگى 4 321,4 ميلليارد تەڭگە نەمەسە ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 22,4 پايىزىنا تەڭ. تاپشىلىق 803,6 ميلليارد تەڭگە. بولات بيداحمەت ۇلى كىرىس بولىگىنىڭ تۇسىمدەرىن ۇلعايتۋ 135,5 ميل­ليارد تەڭگەگە بەلگىلەنگەنىن اتاپ كورسەتتى. بيۋدجەتتە الماتى قالاسى نىساندارىنىڭ تىزبەسىندە كورىنىس تاپقان جوبالارعا 11 862 ميلليون تەڭگە قاراس­تى­رىل­سا, ونىڭ 10 500 ميل­ليو­نى مەتروپوليتەننىڭ ءبىرىنشى كەزەگىنىڭ قۇرىلىسىن جالعاس­تى­رۋعا باعىتتالادى. “پەديا­تريا جانە بالالار حيرۋر­گيا­سى عى­لىمي ورتالىعى” رمقك جا­نىنان 150 توسەكتىك ەمدەۋ كور­پۋسىن سالۋ (428 ميل­ليون تەڭگە) جانە يادرو­لىق مەدي­تسينا جانە بيوفي­زيكا ورتا­لى­عىن قۇرۋ (934 ميلليون تەڭگە) ماسەلەلەرى شە­شىمىن تاپقان. الايدا پا­لاتانىڭ قار­جى جانە بيۋدجەت كومي­تە­تىنىڭ ءتورايىمى سوڭعى ەكى نىسانعا قارجى ءبولىن­گەنىمەن, ونىڭ جىلدىڭ اياق­تا­لۋىنا ەكى اي قالعاندا تەن­دەر وتكىزىلىپ, قۇرىلىستىڭ سا­لىنىپ بىتەرى­نە كۇماندى ەكەن­دىگىمەن ءبولىس­تى. دەپۋتاتتار دا وزدەرىنىڭ وسىنداي ويدا ەكەن­دىكتەرىن ورتاعا سالىپ جاتتى. ال استانا قالاسىنا 13 142 ميلليون تەڭگە قاراستى­رىلسا, بۇل قارجى “شابىت” شىعارماشىلىق سارايىنا (401 ميلليون تەڭگە), كار­ديو­حيرۋرگيا ورتالىعىنا (2 869 ميلليون تەڭگە) جانە كوشە سالۋ مەن سۋ تارتۋعا جۇمسا­لارى بەلگىلى بولدى. دەپۋتاتتار 2011 جىلدىڭ ءVىى قىس­قى ازيا ويىندارىنا دايىن­دا­لۋ جانە وتكىزۋ شى­عىن­دارىنا قاتىستى ءوز پىكىر­لەرىن ورتاعا سال­دى. ماسەلەن, “تاباعان” جانە “شىمبۇلاق” جەكە سپورت كەشەندە­رىن جال­داۋ مەن جابدىقتار ساتىپ الۋعا قىرۋار قارجىنىڭ ءبو­لىنىپ جات­قانىنا قىنجىلىس­تا­رىن جا­سىرمادى. مۇحتار تىنىكەەۆتىڭ پاي­ىمىنشا, اتالعان جابدىقتار سون­دا قالاتىندىقتان, جالداۋ قۇنى ەسەبىنەن ءوزارا ەسەپتەسۋ كەرەك ەدى. وسى رەتتە مينيستر بۇل جابدىق­تاردىڭ كەشەنگە قا­جەتى شامالى بولعاندىقتان, سونداي قادامدارعا بارىلىپ وتىرعاندىعىن جەتكىزدى. اگروونەركاسىپ كەشەنىن, سۋ, ورمان جانە بالىق شا­رۋا­شىلى­عىن دامىتۋعا – 10 707 ميل­ليون تەڭ­گە, اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە – 6 355 ميل­ليون تەڭگە جانە دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋعا 4 804 ميل­ليون تەڭگە سوماسىندا قارجى تارتىل­عا­نى بەلگىلى بولدى. وسى ورايدا دە­پۋ­تاتتار ءوڭىر­لە­ردەگى الەۋمەتتىك نى­سان­داردى سالۋ پروبلەمالارىنا, اسىرەسە, اۋىز سۋ ماسەلەسىنە نازار اۋدارتىپ, اتالعان ءجايت­تەردىڭ ناق­تى شەشىمى بولۋىن نەمەسە ناقتى جاۋاپ بەرىلۋىن تالاپ ەتىپ جاتتى. تاعى ءبىر قوماقتى سوما ۇلەس­كەرلەردىڭ پروبلەمالا­رىن شەشۋگە باعىتتالسا, ونىڭ مولشەرى 17 663 ميل­ليون تەڭگە دەپ بەلگىلەنىپتى. ەلىمىزدىڭ ۇدەمەلى يندۋس­تريا­لىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملە­كەت­تىك باعدارلاماسىن جۇزەگە اسى­رۋعا 76 958 ميل­لي­ون تەڭگە كوزدەل­گەن. اتاپ ايت­قاندا, بۇل قارجىلار بالقاش جەس-ءىن, “قورعاس-جەتى­گەن” تج, “وزەن-تۇركىمەنستان شە­كاراسى” تج, “شار-ءوس­كە­مەن” تج, “بەينەۋ-بوزوي-اقبۇلاق” ما­گيسترالدىك گاز قۇبىرىن سالۋعا جۇمسالۋى ءتيىس. سونداي-اق 15 000 ميل­ليون تەڭگە ء“Kazىna ءCapىtal Management” جارعىلىق كا­پيتالى­نا سالىنادى دەلىنگەن. اسىرەسە, سوڭعى كوزدەلگەن 15 ميلليارد تەڭ­گەنىڭ ورىنسىز­دى­عىنا كوڭىلدەرى تولماعان دەپۋتاتتار ودان دا بۇل قار­جىلاردى الەۋمەتتىك پروبلە­مالاردى شەشۋگە باعىتتاۋ كەرەك دەگەن ماسەلەنى وتكىر قويدى. ءويت­كەنى, وسى كەزگە دەيىن قۇرىلعان كوپ­تەگەن قور­لارداعى جيناقتالعان قارجى­لار­دىڭ قايتارىمى تۇسىنىك­سىز كۇيىندە قالىپ وتىر. ءوز كەزەگىندە قارجى مي­نيسترى ب.جامىشەۆ قازىرگى تاڭدا قولعا الىنعان جوبا­لار­دىڭ بارلىعى دەرلىك قا­زى­ناشىلىق ارقىلى قارجىلان­دى­رىلاتىنىن, وندا دا قار­جىنىڭ ناقتى يگەرىلۋىنە وراي بەرىلەتىنىن جەتكىزدى. وسىلايشا تالقىعا تۇسكەن “2010-2012 جىلدارعا ارنال­عان رەس­پۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى” زاڭعا وزگەرىستەردى قاراستىراتىن زاڭ­دىق قۇجات بويىنشا جولدانعان دەپۋتات­تار سۇراقتارىنا جاۋاپتار جازباشا قايتارىلاتىن بو­لىپ كە­لى­سىلدى. ارتىنان سول جاۋاپتار نە­گى­زىندە بيۋدجەت تالقىسى جالعاسا­تىن بولادى. اسقار تۇراپباي ۇلى.