ءبىز بۇگىندە عالامنان قاشىقتا قالعان بەيتاراپ ەل ەمەسپىز. الەمنىڭ الامانىنا باۋىرىنان جاراتىپ تۇلپار قوسقان, تورتكۇل دۇنيە-كەۋدە ءبىر جەردە كەڭەس قۇرسا, توردەن تابىلار تولعاۋلى وي قوسقان جوتالى جۇرتپىز. بەس قۇرلىققا تۇگەل جاققان, جاعالاي جاھاننىڭ كوڭىلىن تاپقان, الىستاعانداردى پاراساتتى پايىمدارمەن جاقىنداستىرعان, جاقىنداعانداردى باۋىرلاستىرعان حالىقپىز. بۇعان قابىرعالى قازاقتىڭ جيىرما جىلعا ەندى تولعالى وتىرعان ىقشام تاريحىندا دالەل دە كوپ, دەرەك تە كوپ. قامشىنىڭ سابىنداي وسىناۋ قىسقا مەرزىمدە ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى سەكىلدى شوقتىعى بيىك حالىقارالىق قۇرىلىمعا توراعا بولعان, سولاي بولۋعا بارلىق جاعىنان لايىق بولعان مەملەكەتپىز. وركەنيەتتى عالامنىڭ تابالدىرىعىن بىزبەن بىرگە اتتاعان تالاي ەل تورتكۇل دۇنيەنىڭ تايتالاسىندا شاڭ قاۋىپ قالدى. ولاردى الىس-جاقىن كەڭىستىكتەردىڭ ءبىرازىندا بار ەكونوميكالىق قيىندىقتار عانا ەمەس, جەلدەي ەسكەن جەلمايا زاماننىڭ تىنىسىن سەزىنە الماۋى, كەنجەلەپ قالعان ەسكى بايلام-تۇسىنىكتەردەن دەر كەزىندە بەزىنە الماۋى تەجەدى, ءالى دە شىدەرلەپ وتىر. ال جاڭا ءومىر – باعىتتاي ءجۇرىپ باسەكەلەستىككە شاقىراتىن, الىس-بەرىسپەن جالعاسا ءجۇرىپ جاھانعا تالپىندىراتىن, ءمىنىڭدى تاۋىپ ايتاتىن, بىردە جاي, بىردە ساۋىپ ايتاتىن تەگەۋرىندى ءومىر ونداي بەيجايلىقتى كەشپەيدى. بۇگىنگى ءبىر كۇن كەشەگى ءبىر جىلعا تەڭ. سوندىقتان ونىڭ ەكپىنىنە سەرگەكتەر مەن سەرپىندىلەر عانا ىلەسە الادى. قامشى ۇستىنە قامشى باساتىن كەز بۇل. ەلباسىنىڭ, قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ سوزىمەن ايتساق, الىس ساپارعا بەل بۋىپ, كەمەنى تاۋەكەل دارياسىنا تۇسىرەتىن, ەلەس ءۇمىتى ەمەس, ەلدىك پەن ەرلىك مۇراتىن سول كەمەنىڭ تۇعىرىنا تۋ ەتىپ بايلايتىن كەزەڭ.
قازاق حالقى شيرەك عاسىردان دا از ۋاقىتتا ەلدىكتىڭ دە, ەرلىكتىڭ دە قانداي بولاتىنىن سان مارتە كورسەتتى. عالام تانىعان تۇلعا, تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ اقىل-پاراساتىمەن وسى سىنىق سۇيەم مەرزىمدە ءبىر ەمەس, بىرنەشە ايماقتىق سالماقتى ۇيىمدارعا – تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنا, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا, ەۋرازيا ەكونوميكالىق قوعامداستىعى مەن اوسشك-گە توراعالىق ەتىپ ۇلگەردىك. ەندى مىنە, ەلۋ التى ىرگەلى ەلدى بىرىكتىرگەن ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىن تابىستى باسقارۋدامىز. قازاقستان – كەشەگى كەڭەستىك رەسپۋبليكالار مەن ازيادا مۇنداي جوعارى سەنىمگە العاش يە بولعان مەملەكەت. اتالعان ۇيىمعا مۇشە ەلدەر ساراپشىلارىنىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك, ەقىۇ-نىڭ كەيىنگى جىلدارى باسەڭسىگەن قىزمەتى ءبىز جەتەكشىلىك ەتكەن ايلاردا جاندانعان. استانانىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتىنىڭ ناتيجەسىندە ون ءبىر جىل بويى وتكىزىلمەگەن سامميت تە قايتا شاقىرىلىپ وتىر.
ەلىمىزدە, قازاقتىڭ التىن ورداسى – ەلورداسىندا بولاتىن وسى مارتەبەلى جيىن الدىندا ۇيىمنىڭ تاريحىنا قىسقا شولۋ جاساپ شىقساق, ارتىق بولماس. ول 1973 جىلى شىعىس پەن باتىستىڭ ارىپتەستىگى مەن ديالوگىن دامىتۋ ءۇشىن شاقىرىلعان ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ارىپتەستىك جونىندەگى كەڭەس نەگىزىندە قۇرىلعان بولاتىن. كەڭسەسى پراگادا ورنالاستى. ۋاقىت وزا كەلە ونىڭ قۇرامىنا ەۋروپانىڭ, ورتالىق ازيا مەن سولتۇستىك امەريكانىڭ 56 مەملەكەتى كىردى. 1975 جىلعى حەلسينكي قورىتىندى اكتىسىندە مەملەكەتارالىق قاتىناستاردىڭ نەگىزگى قاعيداتتارى بەكىتىلدى. ولاردىڭ قاتارىندا تەڭدىك پەن ەگەمەندىك, شەكارالار ىنتىماقتاستىعى, كۇش قولدانباۋ, داۋ-دامايلاردى بەيبىت كەلىسىمدەرمەن رەتتەۋ, باسقا مەملەكەتتەردىڭ ىشكى ىسىنە ارالاسپاۋ, ءدىن مەن سەنىم, وي ەركىندىگى, ادام قۇقىن قورعاۋ, حالىقارالىق مىندەتتەمەلەرگە ادالدىق سەكىلدى قاعيدالار بار. كەيىن دە الەمگە تونگەن قاۋىپ-قاتەردىڭ الدىن الۋ, قارۋلانۋعا باقىلاۋ ورناتۋ, ەكونوميكالىق جانە ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىك سەكىلدى مۇراتتارمەن تولىقتى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ەلىمىزدىڭ ەقىۇ-عا توراعالىق قىزمەتىنە كىرىسۋىنە وراي جولداعان ۇندەۋىندە وسى قاعيداتتاردىڭ بارىنشا قاتاڭ ساقتالۋىنا جانە دايەكتى جۇزەگە اسۋىنا ىقپال ەتەتىن ءتورت ۇستانىمدى اتاپ كورسەتكەن ەدى. ولار – سەنىم, ءداستۇر, اشىقتىق, توزىمدىلىك. استانا سامميتىندە قازاق ەلى الەمگە تاۋەلسىزدىگىن باياندى ەتكەن, تورتەۋىن تۇگەل ەتىپ, توبەدەگىنى كەلتىرگەن وسى ۇراندى شاقىرۋلاردى جاھانعا تاعى دا جاريا ەتپەك. الىس-جاقىنعا قازاقتاي سەنسەڭ, ءداستۇرىڭدى الاشتاي ارداقتاساڭ, جاقسىدا جاتتىق جوق دەپ اينالاڭا ءدال بىزدەي اشىق بولساڭ, تەكتىلىك پەن تەگەۋرىندىلىك تەپسىنۋدەن ەمەس, توڭىرەگىڭە توزىمدىلىگىڭمەن دە كورىنەتىنىن ۇمىتپاساڭ, بۇكىل الەم وسىلاي ويلاپ, سولاي تولعاسا, بۇل عالامدا شەشىمىن تاپپايتىن ماسەلە جوق. بۇگىندە الەم كوز تىككەن استانانىڭ ۇلاعاتى وسى, جاھانعا تانىلعان تۇلعانىڭ عيبراتى سول.
ەقىۇ-نىڭ تاريحىنا قايتا ورالساق, ونىڭ حەلسينكي قورىتىندى اكتىسىنەن كەيىن ماڭىزدى قادامى 1990 جىلى پاريجدە جاسالعان ەدى. سول جىلى فرانتسيا استاناسىندا ۇيىمعا مۇشە ەلدەردىڭ باسشىلارى ەۋروپاداعى اۋماقتىق تۇتاستىق ۇستانىمىن قۇرمەتتەۋ جونىندەگى دەكلاراتسياعا قول قويدى. سول ارقىلى قىرعي-قاباق سوعىسقا توسقاۋىل بولدى. شىندىعىن ايتايىق, وسىدان كەيىنگى جىلداردا تاريحي دەۋگە ساياتىن, 56 ەل تۇگەلدەي قۇرمەتتەگەن ءىرى ساياسي قۇجات دۇنيەگە كەلە قويعان جوق. ال زامان دا, مەملەكەتتەر دە 90-ىنشى جىلداردان بەرى تانىماستاي وزگەردى, ۇلتتىق, ادامزاتتىق قۇندىلىقتارعا دا كوزقاراس باسقا. رەجىمدىك يدەولوگيالاردان ارىلعان عالام ورتاق تۇسىنىكپەن تۇتاسۋدى قالايدى.
وسىنىڭ ءبارى استانا ءسامميتىنىڭ الەمدىك ماڭىزىن ارتتىرا تۇسەدى. ەلوردانىڭ دوڭگەلەنگەن دۇنيەگە جاڭا وي ۇسىناتىنى داۋسىز. بالكىم ءبىزدىڭ جاس وردامىزدان عالامعا ءححى عاسىردىڭ اقىل-پاراساتى مەن كۇش-قۋاتىن ادامزاتتىڭ بۇگىنگى تىنىش, ەرتەڭگى الاڭسىز ومىرىنە باستايتىن تىڭ يدەيا قانات قاعار. بۇل يدەيا, بالكىم الدىمەن ەۋروپالىق قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمنىڭ كەرەگەسىن كەڭەيتۋ ارقىلى جۇزەگە اسار. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى قازاقستاننىڭ توراعالىق قىزمەتىنە كىرىسۋىنە وراي جاساعان ۇندەۋىندە بۇل ورايدا دا پىكىر بىلدىرگەن بولاتىن. “ەقىۇ-نىڭ بولاشاعىن ايقىندايتىن ساۋال مىناداي, – دەگەن ەدى, – ۇيىم ءححى عاسىر الەمىنىڭ سانالۋاندىعىن مويىندايتىن قۇرىلىم رەتىندە بوي كورسەتە الا ما, الدە “ۆەنادان شىعىسقا قاراي” كەڭىستىگىنەن ءداستۇرلى باتىس دارالانىپ تۇراتىن, بلوكتارعا جىكتەلگەن ۇيىم بولىپ قالا بەرە مە؟” استانا سامميتىندە وسى وزەكتى ساۋالعا جاۋاپ تابىلادى دەپ ويلايمىز. قازاقستان ۇيىمدى ەۋروپانىڭ عانا ەمەس, مۇشەلىگىنە ەنگەن ەلدەردىڭ عانا ەمەس, باتىس پەن باسقا دا ۇلان-عايىر دۇنيەنىڭ شىن ءمانىندەگى ىنتىماقتاستىق وشاعىنا اينالدىرار. قازىرگى تاڭدا, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ءار ايماقتا ءبىر تۇتاناتىن قاقتىعىستاردىڭ الدىن الۋعا كۇش-جىگەرى جەتپەي وتىرعان شاقتا ەقىۇ-نىڭ ىقپالى ناق وسىلاي كۇشەيۋى جانتالاسقان جاھان ءۇشىن اۋاداي قاجەت. بۇل ءبىزدىڭ عانا بايلام-بولجامىمىز ەمەس, ەۋروپا دا, ازيا دا استاناعا وسىنداي ءۇمىت-تىلەكپەن قاراپ وتىر. بۇگىندە عاسىرلار بويى الەمگە تورەلىك ايتىپ كەلگەن اقش-تىڭ ءار قيىرداعى وڭىرلىك شيەلەنىستەردى قارۋدىڭ كۇشىمەن شەشۋگە باعىتتالعان ساياساتى ءوزىن-ءوزى اقتاماعانى بارشاعا بەلگىلى بولىپ وتىرعاندا, ورتالىق ازياداعى ءداستۇرلى ەلدەر ءوز ىشىندە جىككە ءبولىنىپ, ءدىني جانە ەكونوميكالىق تەرەڭ داعدارىسقا ۇشىرىپ جاتقاندا, لاڭكەستىك دارانىڭ ەمەس, بەلگىلى ءبىر توپتاردىڭ دا ەمەس, تۇتاس ايماقتىق قۇرىلىمداردىڭ كاسىبىنە اينالعان كەزدە 56 مەملەكەت باسشىلارىنىڭ ەقىۇ-عا توراعا بولىپ وتىرعان ەلدە باس قوسۋى بەس قۇرلىقتى تۇگەل ەلەڭدەتەتىنى داۋسىز. سول ىنتا-نازاردىڭ باستى سەبەبى – قازاقستاننىڭ جانە ەل پرەزيدەنتىنىڭ حالىقارالىق قاۋىمداستىق الدىنداعى زور بەدەلى. شىندىعىنا كەلسەك, بۇگىنگى الەم جۇمىر جەردىڭ ءار تۇكپىرىندەگى وتكىر ماسەلەلەر قاتار قاراستىرىلعان, بارىنشا انىق ءارى دالەلدى جاڭا يدەيالارعا ءزارۋ. “قازىرگى كەزدە بۇكىل ادامزات قاۋىمداستىعىنىڭ بولاشاعى ءۇشىن مەملەكەت باسشىلارىنىڭ قاتەلەسپەۋى ەڭ باستى قاجەتتىلىك”, – دەپ اقش-تاعى سولتۇستىك كورولينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى حال فوستەر اتاپ كورسەتكەنىندەي, الەم تۇلعالاردان زور ءۇمىت كۇتەدى. وسى فوستەر تاعى دا ءدال اڭعارعانداي: “قازاقستاننىڭ ءبۇگىنگى جەتىستىكتەرىنىڭ بارلىعى – پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ۇنەمى دۇرىس تاڭداۋ جاساي الاتىندىعىنان”. استانا ەلباسىنىڭ پاراسات-پايىمىمەن الداعى سامميتتە الەم ءۇشىن دە اداستىرماس تاڭداۋ تاباتىنىنا يلانامىز.
بايىبىنا بارار بولساق, ەقىۇ-نىڭ اۋەلى توراعالىققا قازاقستاندى تاڭداۋىنىڭ, كوپ ۋاقىت وتپەي جاتىپ الەمدىك ماڭىزعا يە ءسامميتتى استانادا وتكىزۋ تۋرالى ۇسىنىستى ءبىراۋىزدان قولداۋىنىڭ استارىندا ۇلكەن ءمان بار. وسى ەكى ورايلى شەشىم ارقىلى ۇيىم جاھان الدىنداعى باستاپقى بەدەلىن قايتارىپ الدى. ەلىمىز ونىڭ تىزگىنىن ۇستاعان ساناۋلى ايلاردىڭ ىشىندە بىرنەشە ماڭىزدى قادامدارعا ۇيتقى بولدى. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ باس اسسامبلەياسى ەلباسىنىڭ يدەياسىمەن 29 تامىزدى يادرولىق سىناقتارعا قارسى حالىقارالىق ءىس-قيمىل كۇنى دەپ جاريالاۋ تۋرالى قارار قابىلدادى. ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەستىڭ جۇمىسى جانداندى, ورتالىق ازيانىڭ تۇراقتى دامۋىنا ارنالعان قادامدار جاسالدى, اۋعانستانداعى كۇردەلى جاعدايدى رەتتەۋدىڭ تىڭ ۇسىنىستارى تالقىلانىپ, جۇزەگە اسىرىلا باستادى, ادامزاتتى تۇتاس الاڭداتىپ وتىرعان ەسىرتكى قاتەرىنىڭ جولىن كەسۋگە الەمدى تۇگەل جۇمىلدىرۋ شارالارى جەمىسىن بەرۋدە, ىرگەدەگى قىرعىزستان قازاقستان كوشباسشىسىنىڭ كۇش-جىگەرىمەن ىشكى الاپات اپاتتى دەر كەزىندە اۋىزدىقتادى. وسىنىڭ ءبارى الەم مەملەكەتتەرىنىڭ رەسپۋبليكامىزعا, ونىڭ پرەزيدەنتىنە دەگەن سەنىمىن كۇشەيتتى. سىرتقى ەلدەر ساراپشىلارىنىڭ وي-پىكىرلەرىنە دەن قويساق, بۇگىندە ەقىۇ قازاقستاننىڭ بۇل ارتىقشىلىعىنا, الەم الاڭداعان وزەكتى ماسەلەلەرگە دەر شاعىندا نازار اۋدارىپ, ولاردىڭ شەشىمىن تابا بىلەتىن ۇشقىرلىعىنا, ۇسىنىستاردى جۇزەگە اسىرۋداعى ىسكەرلىگىنە ءتانتى بولا وتىرىپ, وسى قابىلەت-ءمۇمكىندىگىن ودان ءارى دە پايدالانۋعا ىنتالى. بۇل ءۇشىن, ارينە, قازاقستان ۇيىمنىڭ قۇرىلىمىنا تەرەڭدەپ ەنۋى كەرەك. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, استانا سامميتىندە بۇل ورايدا كەلەلى اڭگىمە بولادى. اتاپ ايتقاندا, ەلوردادا ورتالىق ازيا فيليالىن قۇرۋ جونىندە ۇسىنىس جاسالۋى ابدەن مۇمكىن. سامميت تۋرالى كوزقاراسىن تولاسسىز ءبىلدىرىپ جاتقان ساياساتكەرلەردىڭ ورتاق بايلامى وسىعان سايادى.
انىعىندا ەۋروپا ءۇشىن دە, مازاسىز ازيا ءۇشىن دە اتالعان قۇرىلىم قازىرگى كۇندەگى ساياسي-الەۋمەتتىك ماڭىزى زور قاجەتتىلىكتەردىڭ ءبىرى. 140 ەتنوس پەن 40-تان استام كونفەسسيا وكىلدەرىن ءبىر شاڭىراقتىڭ استىندا ىنتىماقتاستىرىپ وتىرعان قازاقستاننىڭ ءدىن حاقىنداعى ۇستانىمى تانىم مەن سەنىم الشاقتىعىنا ءتوزىمسىز شىعىس ءۇشىن ءتيىمدى بولار ەدى. يسلامنىڭ كوپ نەگىزدەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىن توزىمدىلىك ءداستۇرى قازاق جەرىندە ورنىققان. ءبىز قابىلداعان بىرلىك پەن تەڭدىك دوكتريناسى ورتالىق ازيانىڭ قارۋى قولىنان تۇسپەي جۇرگەن ەلدەرى ءۇشىن بەيبىت ومىرگە ورالۋدىڭ يگى جولىنا اينالا الار ەدى. باعزى ۇلتتىق ءداستۇرلەر مەن رۋحاني قۇندىلىقتاردى ءححى عاسىرداعى جالپى ادامزاتتىق وركەنيەتپەن سايكەستەندىرۋدىڭ وسى زامانعى وزىق ۇلگىسى دە بىزدە. ال قۇرلىقتار جاقىنداسپاي, قويان-قولتىق ارالاسپاي تۇرا المايدى. ءوزارا ءۇندەسۋ مەن ءسىڭىسۋ – قازىرگى كەزەڭنىڭ ءومىرلىك تالابى. مىنە, وسى باۋىرلاسۋ ميسسياسىن ورتالىق ازيادا جۇزەگە اسىرا الاتىن جالعىز مەملەكەت – قازاقستان. باتىس پەن شىعىستىڭ وركەنيەتىن بىردەي ءسىڭىرگەن, ونى ۇلتتىق رۋحى ارقىلى وڭتايلى ءسىڭىرگەن ەل دە سول. قازاق جەرى سوندىقتان دا كىرپياز شىعىس پەن شارتاراپقا اشىق, زامانعا بەيىمدەلگىش باتىستىڭ اراسىنا تارتىلعان ۇلاعات كوپىرى بولا الادى.
ۇلى وتان سوعىسىنان بەرگى كەزەڭدەگى الەمدىك بىرىگۋ يدەيالارىن زەردەلەسەك, عالام تۇتاسۋ جولىندا كەلە جاتقانىن كورەمىز. وسى ادامزاتتىق ورەلى مۇراتتى جۇزەگە اسىرۋدى كوزدەپ قۇرىلعان حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ۇيىمدار از ەمەس. ولاردىڭ ءبىرازى ازيادا. سولاردىڭ ىرگەلەسى – ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى كەڭەسى. اۋەلدە ازياداعى مەملەكەتتەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىمەن قۇرىلعان. ونىڭ باستاماشىسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆ بولدى, 1992 جىلى بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 47-سەسسياسىندا ۇسىندى. كەڭەس وسى كەڭ بايتاق وڭىردەگى داۋ-جانجالدار مەن قاقتىعىستاردىڭ الدىن الۋ, ساياسي-ەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ مىندەتتەرىمەن شۇعىلدانادى, ورتالىق ازيانىڭ گەوساياسي جۇيەسىن رەتتەۋ ماسەلەسى دە نازارىندا. الەم ويشىلدارى باتىس پەن شىعىستاعى وسى تاقىلەتتەس دەربەس قۇرىلىمداردىڭ ءىس-قىزمەتىن جانداندىرا وتىرىپ, جاھاندىق مەملەكەتتىك جۇيە تۋرالى ويلاستىرۋدا. قوس قۇرلىقتاعى ۇلتتار مەن ۇلتتىق مەملەكەتتەردى جاھاندى ۇيىمداستىرۋدىڭ قوعامدىق-ساياسي ۇلگىسى دەپ بىلەدى, ولاردى عالامدىق يدەولوگيا تۇتاستىرا الاتىندىعىنا كامىل سەنەدى. وسىمەن بىرگە, جاھاندىق ازاماتتىق قوعام قۇرۋعا ۇمتىلعان كۇشتەر دە جەتەرلىك. عالامدىق ورتاق ىزگىلىككە نەگىزدەلگەن بۇل تالپىنىستاردىڭ ناتيجەلى بولۋى بارلىق جاعىنان قۋاتتى ەۋروپا مەن ءداستۇرلى وركەنيەتكە باي, ادام جانە تابيعي رەسۋرستارى مول ازيانىڭ ىنتىماقتاسا بىلۋىنە تىعىز بايلانىستى ەكەنى ءجيى ايتىلىپ ءجۇر. وسىعان وراي استانا سامميتىندە اتالعان ەكى الەمدى بۇرىنعىدان دا جاقىنداستىرۋدىڭ جولدارى جان-جاقتى قاراستىرىلاتىنى داۋسىز. ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى قۇرىلىمدىق ەرەكشەلىكتەرىنە سايكەس كارى قۇرلىق ماسەلەسىمەن عانا ەمەس, ازيانىڭ مۇرات-مۇددەسىمەن دا اينالىسۋعا ءتيىس. قازىرگى تاڭدا ونىڭ قۇرامىندا بەس ورتالىقازيالىق مەملەكەت بار. ولاي بولسا, ەقىۇ تازا ەۋروپالىق اتانا المايدى, بارلىق جاعىنان ەۋرازيالىق سيپاتتا. سوعان ءمان بەرگەن كەيبىر ساراپشىلار ۇيىمدى ەۋرازيالىق قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى دەپ قايتا اتاۋ جونىندە وي بىلدىرۋدە. ءبىز مۇنداي ۇيعارىمعا تولىق قوسىلامىز جانە استانا ءسامميتىنىڭ وسىنداي تاريحي باستامالارىمەن ەرەكشەلەنۋىنە تىلەكتەسپىز.
قازىرگى تاڭدا زيالى قاۋىمنىڭ اراسىندا سامميت قازاقستان مەن استاناعا, بىزدەن تىسقارى ەلدەرگە نە بەرەدى دەگەن ساۋال ءجۇر. الدىمەن سىرت مەملەكەتتەر جايىندا ايتساق, وعان ەلباسى ەقىۇ-عا توراعالىققا كىرىسكەن كەزدە جان-جاقتى جاۋاپ بەرگەن بولاتىن. سامميت ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ وسى زامانعى قاۋىپ-قاتەردىڭ الدىن الۋعا بەيىمدەلۋىنە ىقپال ەتەدى, باسقا ەلدەردىڭ وسى حالىقارالىق قۇرىلىمعا سەنىمى مەن قۇرمەتىن ارتتىرادى. حەلسينكي قورىتىندى اكتىسى مەن پاريج دەكلاراتسياسىن جاڭا مازمۇندا بايىتۋعا مۇمكىندىك تۋعىزادى. سونىڭ ناتيجەسىندە 56 مەملەكەت الداعى كەزەڭدە ۇستاناتىن الەمدەگى قازىرگى قاۋىپسىزدىك پەن ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا مىندەتتەرى انىقتالادى. ول بالكىم جاڭا استانا دەكلاراتسياسى تۇرىندە ومىرگە كەلەر.
ال سامميت ءبىز ءۇشىن نە اكەلەدى دەسەك, ەڭ الدىمەن قازاقستاندى الەمگە قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان مەملەكەت رەتىندە تاعى دا تانىتادى. ونىڭ حالىقارالىق ۇيلەسىمدىلىككە باعىتتالعان ءومىرشەڭ وي-يدەيالارىنا جاھان قانىعادى. رەسپۋبليكانىڭ باتىستاعى جەتەكشى مەملەكەتتەرمەن ستراتەگيالىق ارىپتەس بولۋ مۇمكىندىگى ارتادى, ازيا مەن تمد-داعى كوشباسشىلىق بەدەلى نىعايا تۇسەدى.
ءسامميتتىڭ باس قالامىزعا دا بەرەرى كوپ. وسى اسا ماڭىزدى جيىنعا الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەلگەن بۇقارالىق ءباسپاسوز وكىلدەرى ءسامميتتىڭ جۇمىسى تۋرالى جەدەل اقپاراتتى شارتاراپقا تاراتا ءجۇرىپ, استانانى بارلىق قىرىنان كورسەتەتىن بولادى. بارىنشا جەدەل سالىنعان, اسەم سالىنعان شاھاردىڭ كوركىنە كوپتەگەن ەلدەر كوز قانىقتىرادى. استانامەن ىسكەرلىك قاتىناس ورناتۋعا ىنتالى توپتاردىڭ قاتارى كوبەيەدى. تۋريزم, قۇرىلىس جانە باسقا سالالاردا استانا جاڭا ارىپتەستەر تابادى. وسىنىڭ ءبارى, اينالىپ-ءۇيىرىلىپ كەلگەندە, ەلەۋلى ەكونوميكالىق تيىمدىلىككە قول جەتكىزەدى.
ءبىز الدا تۇرعان وقيعانىڭ ءمان-مازمۇنىن, ونىڭ ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەرگە, ودان تىس مەملەكەتتەرگە تيگىزەتىن يگى ىقپالىن الدىن الا تەرەڭ سەزىنە دە بەرمەسپىز. ءبىر اقيقاتتىڭ باسى اشىق: بۇگىندە قازاقستان جانە ونىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى جاھانعا جاققان, الەمدى ۇندەستىك پەن ءوزارا سەنىمگە باستاعان تىڭ يدەيالارىمەن حالىقارالىق بيىككە كوتەرىلسە, كۇنى ەرتەڭ استانا قازاق ەلىنىڭ تورىنەن عالامنىڭ تورىنە اينالادى.
الدان سمايىل, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى.
