ورتاق ماقسات جولىندا

كەشە “نۇر وتان” حدپ ورتالىق اپپاراتى عيماراتىندا پارتياارالىق كەڭەستىڭ وتىرىسى بولىپ, وندا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ كوشى-قون ساياساتىن جۇرگىزۋىنە, مەملەكەت مۇددەسى مەن ورالماندار قۇقىقتارىنىڭ ساقتالۋىنا تالداۋ جاساۋعا ەرەكشە دەن قويىلدى. ەلىمىز ەگەمەندىك العان جىلدان باستاپ 730 مىڭنان استام ەتنوستىق قازاقتار تاريحي وتانىنا ورالعانى بەلگىلى. قازىرگى تاڭدا ورالمانداردىڭ قۇقىقتارى مەن مارتەبەسىن بەلگىلەي­تىن بىرقاتار زاڭدىق قۇجاتتار بار. اتاپ ايتقاندا, 1997 جىلعى 13 جەل­توق­سانداعى “حالىق كوشى-قونى تۋ­رالى” زاڭ, 2003 جىلعى 10 شىلدەدەگى “اۋىل اۋماقتارىن دامىتۋدىڭ 2004-2008 جىلدارعا ارنالعان مەملە­كەتتىك باعدارلاماسى تۋرالى”, 2006 جىلعى 28 تامىزداعى “قازاقستان رەس­پۋب­لي­كاسىن اۋماقتىق دامىتۋ­دىڭ 2015 جىلعا دەيىنگى ستراتەگياسى تۋرالى”, 2007 جىلعى 28 تامىزداعى “قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كوشى-قون سايا­ساتى تۋرالى 2007-2015 جىلدارعا ار­نالعان تۇجىرىمدا­ما­سى تۋرالى” پرەزيدەنت جارلىق­تارى كۇشىنە ەنگەن. الايدا ورالماندار ماسەلەسى ءالى دە وتكىر كۇيىندە قالىپ وتىر. “نۇر وتان” حدپ حاتشىسى ەرلان قارين ەلگە ورالعان 800 مىڭعا تارتا ەت­نوس­تىق قازاقتاردىڭ 400 مىڭى ەڭ­بەككە قابىلەتتى بولسا, سونىڭ تەك 49 پايىزى عانا جۇمىسقا ورنالاستى­رىل­عاندىعىن جەتكىزدى. مىسالى, اقمولا وبلىسىنىڭ “قىزىلجار” اۋىلىندا “نۇرلى كوش” باعدار­لا­ما­سى بويىنشا 200-گە تارتا وتبا­سىنا باسپانا تۇرعىزىلىپ, جۇمىس­پەن قامتۋ قولعا الىنۋى كەرەك بولسا, جاقىن ماڭداعى ۆاسيلكوۆ كەن-بايىتۋ كومبيناتىنان تەك 53 ورالمان عانا ەكى قولعا ءبىر جۇمىس تاپقانى بەلگىلى بولىپ وتىر. تەكسەرىس كورسەتكەندەي, بوي كوتەر­گەن باسپانالار ساپاسىز نەمەسە ءتىپتى تۇرۋعا قولايسىز ەكەنى انىقتالىپتى. ەلگە ورالعان قانداس­تارىمىزدىڭ باسىم كوپشىلىگى وڭ­تۇستىك قازاقستان, ماڭعىستاۋ جانە الماتى وبلىستارىندا ءومىر ءسۇرۋدى قولايلى كورەدى ەكەن. ەرلان تى­نىم­باي ۇلىنىڭ پىكىرىنشە, بۇل جاعداي ونسىز دا قيىندىق كەشىپ وتىرعان باسەكەلى ەڭبەك رىنوگىن شيەلەنىستىرىپ وتىر. ايلاپ ازامات­تىق الۋ, تىركەلۋ سياقتى رەسىمدەۋ­لەردەن ءوتۋ جانە دە قايتارا ءوتۋ ورالماندارعا ۇلكەن قيىندىقتار تۋعىزۋدا. شەتەلدەردەگى قازاقتاردى تا­ريحي وتانىنا ورالتۋ ماسەلەسى ءالى تۇبەگەيلى شەشىمىن تاپپاي وتىرسا, رۋحانيات جاسىلدار پارتياسىنىڭ توراعاسى سەرىكجان مامبەتالين اسىرەسە, ول قازاقستان مەن قىتاي اراسىندا كەزدەسەتىنىن العا تارتتى. ونىڭ پايىمىنشا, بۇل ماسەلەنىڭ شەشىمىن ەكى ەل اراسىنداعى حالىق­ارا­لىق كەلىسىم ارقىلى تاپقىزۋعا بولادى. سونداي-اق, ءۇرىمشى قالا­سىن­دا قازاقستاننىڭ مادەني ورتا­لى­عىن اشۋ سول جەردەگى وتان­داس­تا­رىمىزبەن بايلانىس جاساۋعا ەرەك­شە سەرپىن بەرۋگە ءتيىس. ال وتىرىسقا قاتىسقان “ادىلەت” پارتيا­سىنىڭ توراعاسى ماقسۇت نارىكباەۆ ورالماندار ماسەلەسىن وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى سياقتى جەر تەلىمدەرىن, وزدەرىنە باسپانا سا­لۋعا نەسيە بەرۋ ارقىلى شەشۋگە بولادى دەپ سانايدى. بۇل ءتاجىري­بەنى بارلىق وڭىرلەرگە ۇسىنۋعا بولار ەدى, دەيدى ماقسۇت سۇلتان ۇلى. وسىلايشا وتىرىس بارىسىندا كوپتەگەن ۇسىنىس, پىكىرلەر جانە پايىمدار ورتاعا سالىندى. ەندى سول ايتىلعان ۇسىنىمدار پارلامەنتتە جاتقان كوشى-قون تۋرالى زاڭ جوبا­سىن جان-جاقتى دامىتۋعا پايدا­لا­نىلادى. وتىرىستىڭ ماقساتى دا سول پارتيالاردىڭ ۇسىنىستارى مەن پىكىرلەرىن ءبىر ارناعا ءتۇسىرۋ بولعان. اسقار تۇراپباي ۇلى.