باۋىرجان مومىش ۇلى – 100
ەگەر كوزى ءتىرى بولعاندا بيىلعى 24 جەلتوقساندا كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, قازاق حالقىنىڭ قاھارمان ۇلى باۋىرجان مومىش ۇلى 100 جاسقا تولعان بولار ەدى. بىراق جازمىشتان وزۋ ماڭدايالدى دەگەن پەرزەنتتەردىڭ دە ماڭدايىنا جازىلماعان. سوندىقتان ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس شەجىرەسىنە اتى التىن ارىپپەن جازىلعان وزىق ويلى قولباسشىلاردىڭ قاتارىندا اتالاتىن قازاق باتىرىنىڭ رۋحىنا ءوزى ارمانداپ وتكەن تاۋەلسىزدىك تۇسىندا ءجيى-ءجيى تاعزىم ەتىپ, ۇلىقتاعاننان باسقا قايران جوق. ەلىنىڭ ەلدىگى مەن ۇرپاعىنىڭ ۇلىقتىعى تانىلاتىن تۇس تا وسى.
ءيا, ەلدىڭ ەلدىگى مەن ەردىڭ ەرلىگىن التى الاشتان دا ءارى اسىرىپ ماقتانىش ەتەر وسى حالىقتىق ءىس-شارانىڭ قام-قارەكەتىنە بۇگىندە باتىر ومىرگە كەلگەن وبلىس جۇرتشىلىعى ۇلكەن دايىندىق ۇستىندە. ول, البەتتە, الدىن-الا بەكىتىلگەن ءىس-شارالار جوسپارىنا سايكەس جۇرگىزىلۋدە. دەگەنمەن, حالىقتا “تويدىڭ بولعانىنان, بولادىسى قىزىق” دەگەن ءسوز بار. ءبىز, وسىعان وراي, وبلىس اكىمى قانات الدابەرگەن ۇلى بوزىمباەۆپەن اتى اڭىزعا اينالعان باتىر مەرەيتويى الدىندا از-كەم اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
– قانات الدابەرگەن ۇلى, جاقىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قابىلداۋىندا بولىپ, وبلىس ەكونوميكاسىنىڭ جارتىجىلدىقتاعى ءوسىپ, وركەندەۋ بارىسى تۋرالى ايتىپ بەردىڭىز. كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, حالقىمىزدىڭ اتى اڭىزعا اينالعان قاھارمان ۇلى باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىن لايىقتى اتاپ ءوتۋ جايى دا جان-جاقتى ءسوز بولىپتى. بۇل تۋرالى كوپشىلىك باق ارقىلى دەر كەزىندە حاباردار بولدى. ءبىز بۇگىن سول اڭگىمە جايلى ءوز اۋزىڭىزدان ەستىسەك دەپ ەدىك.
– ەلباسىنىڭ قابىلداۋىندا بولعاندا مەن بيىلعى جىلدىڭ جەتى ايىندا وبلىس حالقى قول جەتكىزگەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تابىستار تۋرالى ايتىپ بەردىم. جەتى اي ىشىندە وڭىردەگى ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ ءوسىمى 9 پايىزدان استى, ونىڭ ءىشىندە تاۋ-كەن سالاسىن يگەرۋ 29 پايىزدى قۇراپ وتىر. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى ءوندىرىس تە دامىپ كەلەدى. وبلىستا ەگىن جيناۋ ناۋقانى اياقتالىپ, قىرمانعا 230 مىڭ توننادان استام استىق جينالدى. استىقتىڭ ورتاشا ونىمدىلىگى گەكتارىنا 15,5 تسەنتنەردى قۇرادى. وبلىستا جۇمىسسىزدىق ازايىپ كەلەدى. ءبىر عانا “باتىس ەۋروپا-باتىس قىتاي” اۆتوموبيل جولىنىڭ قۇرىلىسىنا 4,5 مىڭنان استام ادام تارتىلدى. تاعىسىن تاعىلار دەگەندەي, مىنە, وسىنىڭ بارىنە ەسەپ بەرگەننەن كەيىن, ەلباسى اتى اڭىزعا اينالعان باتىر باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىن وتكىزۋگە قالاي دايىندالىپ جاتقانىمىزدى سۇرادى. ەكونوميكا حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتسا, ەلدىك پەن ەرلىك حالىقتى رۋحتاندىرادى, نامىسىن وياتادى, ۇلى باستامالارعا, ۇلكەن ىستەرگە جەتەلەيدى. بۇل تۇرعىدا باتىر باۋىرجان اتامىزدىڭ ەسىمىنە التى الاشتى بىلاي قويعاندا, الىس-جاقىنداعى شەت ەلدەردىڭ كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ زيالى قاۋىم وكىلدەرىنە دەيىن قۇرمەتپەن قارايتىنىن ايتىپ وتكەن ابزال. باتىر قالامىنان تۋعان ءتول شىعارمالارىمەن بىرگە, ول تۋرالى جازىلعان قىزىقتى, عيبراتتى ەستەلىكتەردى ىزدەپ ءجۇرىپ وقيدى. اڭىز قىلىپ ايتاتىندارى قانشاما! قازاق حالقىنىڭ ماڭدايىنا بىتكەن وسىنداي قاھارمان ۇلىن كەزىندە كۋبا ەلى باسشىلارىنىڭ ارداق تۇتىپ, ارنايى شاقىرۋى دا وسى ۇلان-عايىر قۇرمەتتى كورسەتەدى. ولار, ءتىپتى, باۋىرجان اتامىزدىڭ اسكەري پەداگوگيكا, سوعىس پسيحولوگياسى تۋرالى لەكتسيالارىن وزدەرىنىڭ اسكەرلەرى مەن اسكەري وقۋ ورىندارىندا تەوريالىق جانە پراكتيكالىق تۇرعىدان قولدانادى ەكەن دەگەن دە دەرەك بار. سوندىقتان ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگى نىعايىپ, ەقىۇ سياقتى بەدەلدى ۇيىمعا توراعالىق ەتىپ وتىرعان تۇستا باتىر تويىن الدىڭعى تولقىن اعالار مەن كەيىنگى تولقىن ىنىلەر عيبرات قىلىپ ايتا جۇرەر ۇلعاتپەن وتكىزۋ ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى باستاعان بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ ازاماتتىق پارىزى دەپ بىلەم.
ءالى ەسىمدە, وسىدان جيىرما جىل بۇرىن, باۋكەڭنىڭ ەلدىك پەن ەرلىك جولىنداعى ءور مىنەزىن ۇلگى تۇتقان كوپتەگەن ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ, مايدانداس دوستارىنىڭ تىلەگىنە مىزباقپاي كەلگەن بۇرىنعى كسرو باسشىلىعىنىڭ جۇرەگىن سوناۋ 1990 جىلى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وزىنە ءتان سابىرلى ساياساتىمەن, ساليقالى اقىل-پاراساتىمەن ءجىبىتىپ, حالقىمىز ءۇشىن سول كەز كوپ جىل ارمان بولعان كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى دەگەن وتە جوعارى اتاقتى الىپ بەرىپ, ارتىندا قالعان اسىلدىڭ سىنىعىنداي ۇلى باقىتجان مومىش ۇلى مەن كەلىنى زەينەپ احمەتوۆاعا ءوز قولىمەن تاپسىرىپ ەدى. ەلدىك پەن ەرلىكتى بۇدان ارتىق قالاي ۇلىقتاۋعا بولادى. بىلە-بىلسەك, سول تۇستاعى گازەتتەرگە ەلباسىنىڭ “باۋىرىم باقىتجان! حالقىمىزدىڭ اسىل پەرزەنتى باۋىرجان مومىش ۇلىنا سوۆەت وداعىنىڭ باتىرى اتاعى بەرىلۋىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن! كەشەگى سۇراپىل سوعىستا كوپ ۇلتتى وتانىنىڭ, نامىس تۋىن جەلبىرەتە ۇستاپ, جۇرەك جۇتقان ەرلىگىمەن, دارا بىتىمىمەن ۇلتىمىزدىڭ اتىن ءدۇيىم الەمگە جايىپ, ابىرويىن اسقاقتاتا بىلگەن باۋىرجان اعامىزدىڭ تاريحىمىزدا الار ورنى ەرەكشە. قان مايداندا قول باستاعان, ال بەيبىت كۇندە حالقىنىڭ ەركەسى بولعان باۋكەڭنىڭ ابزال ازاماتتىعى, ەرەن ەرلىگى, قايتالانباس مىنەزى, تۋعان حالقى, كەلەر ۇرپاقتار ءۇشىن وشپەس ونەگە. ەلدىڭ ماحابباتىنا بولەنىپ, اتى اڭىزعا اينالعان اسىل اعامىزدىڭ وتان الدىنداعى ەڭبەگى كەش تە بولسا ءادىل باعاسىن العانى بۇكىل رەسپۋبليكا جۇرتشىلىعىن, ءيسى قازاق بالاسىن ەرەكشە قۋانىشقا كەنەلتىپ وتىر. باۋكەڭ جۇلدىزدى بولعان كۇن – حالىقتىڭ جۇلدىزى جانعان كۇن! قۋانىش ۇزاعىنان بولسىن!” دەگەن جەدەلحاتى جاريالانعان بولاتىن. بىلە-بىلگەنگە, سول كەزدە وسى جەدەلحاتتاعى “باۋكەڭ جۇلدىزدى بولعان كۇن – حالىقتىڭ جۇلدىزى جانعان كۇن!” دەگەن ءسوزدىڭ ارجاعىندا ۇلكەن ءمان-ماعىنا جاتقانىن تۇسىنۋگە بولاتىن ەدى. سوندىقتان ەلباسىنىڭ باتىر تويىنا دايىندىعىمىزدىڭ بارىسىن تاپتىشتەي سۇراۋىندا, ەلدىك پەن ەرلىكتى ءوزىنىڭ بيىك دەڭگەيىندە ۇلىقتاۋ تۇرعىسىنان الىپ قاراعاندا, ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنۋ بولدى دەپ ويلايمىن.
– قانات الدابەرگەن ۇلى, توي قارساڭىندا ارحيۆ قۇجاتتارى ارقىلى جارىققا شىققان كىتاپتارعا ءبىراز ۇڭىلگەنىڭىز اڭعارىلىپ تۇر. ەلباسىنىڭ باتىر اعاسى الدىنداعى ازاماتتىق پارىزىن ادال وتەگەنى جايلى قۇجاتتار كوپ. سونىڭ ءبىرى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ كسرو پرەزيدەنتى م. س. گورباچەۆكە جازعان حاتى. ەل بولىپ اتاپ وتكەلى وتىرعان باتىر مەرەيتويىنا قاجەتتى قۇجات بولعاندىقتان وقىرماندار نازارىنا ونى دا ۇسىنۋدىڭ ارتىقتىعى بولماس.
“پرەزيدەنتۋ سويۋزا سوۆەتسكيح
سوتسياليستيچەسكيح رەسپۋبليك
توۆ. گورباچەۆۋ م. س.
و پريسۆوەني زۆانيا گەرويا سوۆەتسكوگو
سويۋزا مومىشۋلى باۋردجانۋ
ۆ پوسلەدنيە گودى ترۋدياششيەسيا ي شيروكايا وبششەستۆەننوست رەسپۋبليكي, منوگيە زناتنىە ليۋدي, ۆەتەرانى ۆوينى ي ترۋدا, دەياتەلي ناۋكي ي كۋلتۋرى, نارودنىە دەپۋتاتى ۋپورنو ستاۆيات ۆوپروس و ۆوسستانوۆلەني يستوريچەسكوي سپراۆەدليۆوستي – پريسۆوەني زۆانيا گەرويا سوۆەتسكوگو سويۋزا ۋچاستنيكۋ ۆەليكوي وتەچەستۆەننوي ۆوينى, لەگەندارنومۋ پانفيلوۆتسۋ, گۆاردي پولكوۆنيكۋ باۋردجانۋ مومىشۋلى (پوسمەرتنو). ۆ پوددەرجكۋ وبششەستۆەننوگو منەنيا ي س ۋچەتوم نوۆىح سۆەدەني و پودۆيگاح ب. مومىشۋلى ۆ گودى ۆوينى ۆوەننىي كوميسساريات كازاحسكوي سسر ي ۆەتەرانى پانفيلوۆسكوي ديۆيزي ۆوشلي س حوداتايستۆوم و پريسۆوەني ەمۋ ۆىسوكوگو زۆانيا.
دەيستۆيتەلنو, باۋردجان مومىشۋلى – لەگەندارنايا ليچنوست, شيروكو يزۆەستنايا ي پوپۋليارنايا ۆ رەسپۋبليكە, يستيننىي نارودنىي گەروي, پولزۋيۋششيسيا نەپرەرەكاەمىم اۆتوريتەتوم. روديلسيا ون ۆ 1910 گودۋ, س 1932 گودا سلۋجيل ۆ رياداح سوۆەتسكوي ارمي, پروشەل ۆسيۋ وتەچەستۆەننۋيۋ ۆوينۋ, كوماندوۆال ۆزۆودوم, باتالونوم, پولكوم ي ديۆيزيەي. پوسلە ۆوينى وكونچيل ۆوەننۋيۋ اكادەميۋ گەنشتابا سوۆەتسكوي ارمي, زانيمالسيا ۆوەننو-پەداگوگيچەسكوي دەياتەلنوستيۋ.
باۋردجان مومىشۋلى وسوبەننو پروسلاۆيلسيا ۆ وبورونيتەلنىح بوياح پود موسكۆوي نا ۆولوكولامسكوم ناپراۆلەني ۆ وسەننە-زيمنيح وپەراتسياح 1941-1942 گودوۆ. ۆ دولجنوستي كومانديرا باتالونا پروۆەل 27 ۋسپەشنىح بوەۆ, يمەيۋششيح يسكليۋچيتەلنو ۆاجنوە تاكتيچەسكوە زناچەنيە. ۆ بوياح ۋ دەرەۆني گوريۋنى ي جەلەزنودوروجنوي ستانتسي ماترەنينو ەگو باتالونوم ۋنيچتوجەنو دو 600 نەمەتسكيح سولدات ي وفيتسەروۆ, 6 تانكوۆ, زاحۆاچەنو 18 ستانكوۆىح ي رۋچنىح پۋلەمەتوۆ, 2 ورۋديا, 3 راديوستانتسي, 2 شتابنىح اۆتوماشينى س سەكرەتنىمي دوكۋمەنتامي. پري نوچنوم نالەتە س پولۋۆزۆودوم بويتسوۆ ي لەگكيمي ورۋديامي ۆ راسپولوجەنيە پروتيۆنيكا ۆ رايونە دەرەۆني لوپاستينو-دەسياتيۆوركا ۋنيچتوجەنو دو 200 نەمەتسكيح زاحۆاتچيكوۆ. ۆ بوياح ۆ ناسەلەننوم پۋنكتە كريۋكوۆو سترەلكوۆىم پولكوم ب. مومىشۋلى ۋنيچتوجەنو دو پولكا پەحوتى پروتيۆنيكا, 18 تانكوۆ ي منوگو درۋگوي بوەۆوي تەحنيكي. ۆ ەتيح ي ۆو منوگيح درۋگيح بوەۆىح وپەراتسياح باۋردجان مومىشۋلى پروياۆليال زاۆيدنۋيۋ ليچنۋيۋ حرابروست, مۋجەستۆو ي وتۆاگۋ, ليچنىم پريمەروم ۆوودۋشەۆليال نا سمەلىە دەيستۆيا بويتسوۆ, تاكتيچەسكي ۆەرنو ي ۋمەلو ۋپراۆليال پودچينەننىمي پودرازدەلەنيامي.
زا ۆسە ەتي ي درۋگيە پودۆيگي ب. مومىشۋلى كومانديروم 316 سترەلكوۆوي ديۆيزي ي. ۆ. پانفيلوۆىم 7 نويابريا 1941 گودا بىل پرەدستاۆلەن ك ناگراجدەنيۋ وردەنوم لەنينا, ا ۆ اۆگۋستە 1942 گودا كومانديروم 8 گۆاردەيسكوي سترەلكوۆوي ديۆيزي سەرەبرياكوۆىم بىل پرەدستاۆلەن ك پريسۆوەنيۋ زۆانيا گەرويا سوۆەتسكوگو سويۋزا. نو وبا پرەدستاۆلەنيا, پو نەيزۆەستنىم پريچينام, وستاليس بەز ۆنيمانيا.
ۆ دالنەيشەم باۋردجان مومىشۋلى ۆ دولجنوستي كومانديرا پولكوۆ ي ديۆيزي اكتيۆنو ۋچاستۆوۆال ۆ ناستۋپاتەلنىح وپەراتسياح 1942-1943 گودوۆ نا كالينينسكوم فرونتە ي ۆ رازگرومە ۆەسنوي 1945 گودا نەمەتسكيح ۆويسك ۆ كۋرلياندي. تولكو ۆ وپەراتسي ۆ رايونە ستانتسي پريەكۋلە ۆ فەۆرالە-مارتە 1945 گودا 9 گۆاردەيسكايا سترەلكوۆايا ديۆيزيا پود كوماندوۆانيەم باۋردجانا مومىشۋلى پرورۆالا تري پولوسى سيلنو ۋكرەپلەننىح وبورونيتەلنىح سوورۋجەني پروتيۆنيكا, پرودۆينۋلاس ۆپەرەد دو 8 كم, وسۆوبوديلا 15 ناسەلەننىح پۋنكتوۆ, ۋنيچتوجيلا 950 نەمەتسكيح سولدات ي وفيتسەروۆ, 25 ورۋدي, 50 پۋلەمەتوۆ ي مينومەتوۆ, 35 تانكوۆ.
جيزن ي پودۆيگي ب. مومىشۋلى لەگلي ۆ وسنوۆۋ منوگيح حۋدوجەستۆەننىح پرويزۆەدەني: پوۆەستي ا. بەكا “ۆولوكولامسكوە شوسسە”, كنيگ ا. كريۆيتسكوگو “ۆوۆەكي نە زابۋدۋ”, دم. سنەگينا “نا دالنىح پودستۋپاح” ي “ۆ ناستۋپلەني”, م. گابدۋلينا “موي فرونتوۆىە درۋزيا”, ا. نۋرشايحوۆا “يستينا ي لەگەندا”, حۋدوجەستۆەننوگو فيلما “زا نامي موسكۆا”, پەسى ۆ. شاينسكوگو “ۆولوكولامسكوە شوسسە”, پوستاۆلەننوي ۆو محاتە, ي ريادا درۋگيح.
نەداۆنو ۆ رەزۋلتاتە اكتيۆنىح پويسكوۆ ۆ ارحيۆاح مينيستەرستۆو وبورونى سسسر نامي وبنارۋجەنو پيسمو-زاپيسكا بىۆشەگو كومانديرا 8 گۆاردەيسكوي (پانفيلوۆسكوي) سترەلكوۆوي ديۆيزي سەرەبرياكوۆا ۆ پرەزيديۋم ۆەرحوۆنوگو سوۆەتا سسسر وت 17 يۋليا 1944 گ., گدە دەتالنو ي پودروبنو وپيسىۆايۋتسيا پودۆيگي ب. مومىشۋلى ۆ سراجەنياح پود موسكۆوي ي پودتۆەرجداەتسيا فاكت پرەدستاۆلەنيا ەگو ك وردەنۋ لەنينا, زاتەم ك ۆىسوكومۋ زۆانيۋ گەرويا سوۆەتسكوگو سويۋزا (پريلاگاەتسيا. ارح. مو سسسر, ف. 1063 وپ. د. 4, ل.ل. 96-98).
پريسۆوەنيە زۆانيا گەرويا سوۆەتسكوگو سويۋزا لەگەندارنومۋ گەرويۋ كازاحسكوگو نارودا باۋردجانۋ مومىشۋلى ستالو بى يستوريچەسكيم اكتوم تورجەستۆا سپراۆەدليۆوستي”. ايتايىن دەگەنىم, نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وسى حاتىنان كەيىن كوپ ۇزاماي, ياعني 1990 جىلدىڭ 11 جەلتوقسانى كۇنى التى الاشتىڭ ايبىنى, قازاق حالقىنىڭ ماقتانىشى بولعان باۋىرجان مومىش ۇلىنا كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعى بەرىلدى.
– دۇرىس ايتاسىز, تاۋەلسىزدىك تاڭى الدىندا جازىلعان بۇل تاريحي قۇجاتتا باتىر اتامىزدىڭ بارلىق ەرلىك جولى قىسقا دا نۇسقا تۇردە قاعازعا تۇسىرىلگەن. دەگەنمەن, حاتتى جازىپ كرەمل باسشىلىعىنا جونەلتۋ بار دا, سول حاتتىڭ تاعدىرىنا الاڭداپ, ارتىندا ىزدەيتىن, سۇرايتىن ەلى بار ەكەنىن ايتىپ, حالىق وكىلدەرى تاپسىرعان اماناتتى ادال ورىنداۋ بار عوي. مەنىڭشە, ەلباسى ەڭبەگى, وسى تۇرعىدان العاندا, ابدەن باعالاۋعا لايىق.
– قانات الدابەرگەن ۇلى, حالقىمىزدا “تاس تۇسكەن جەرىنە اۋىر” دەگەن ءسوز بار. ويتكەنى, باتىر تويىن بۇكىل ەل بولىپ اتاپ وتكەنمەن, جاۋاپكەرشىلىكتىڭ نەگىزگى سالماعى باتىر تۋعان وبلىسقا تۇسەيىن دەپ وتىر. مەرەيتويعا ازىرلىك بارىسىندا كۇتپەگەن قيىندىقتار كەزدەسىپ, سونىڭ سالدارىنان اسىعىستىقتار ورىن الىپ وتىرعان جوق پا؟
– جالپى العاندا, قيىندىق تۋدىرىپ وتىرعان ەشقانداي ماسەلە جوق دەۋگە بولادى. بۇگىندە وبلىس ورتالىعى مەن بارلىق اۋدانداردا باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ 100 جىلدىعىنا ارنالعان ءتۇرلى قوعامدىق-ساياسي, مادەني-كوپشىلىك جانە سپورتتىق شارالار وتكىزىلۋدە. بۇل تويدىڭ ءالقيسساسى عانا. ال مەرەيتويعا دايىندىق پەن ونى وتكىزۋ ءجونىندەگى ۇيىمداستىرۋ كوميتەتى ءجيى-ءجيى وتىرىستار ءوتكىزىپ, مەرەيتوي باعدارلاماسىن تياناقتاي تۇسۋدە. وبلىسقا شەتەلدەردەن, استانا مەن الماتى قالالارىنان جانە ەلىمىزدىڭ وزگە وبلىستارىنان شاقىرىلاتىن رەسمي قوناقتاردىڭ ءتىزىمى جاسالدى. قۇداي قالاسا, وقىرماندار كوپتەن كۇتىپ جۇرگەن “باۋىرجان مومىش ۇلى مۇرالارى: ءXXى عاسىر كوگىندە” اتتى 30 تومدىق ەڭبەگى مەرەيتويعا ارنالعان ۇلكەن تارتۋدىڭ ءبىرى بولماق. مەرەيتوي الدىندا “باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ ءومىرى مەن ونەگەسى” اتتى حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا وتكىزىلەدى. مىنە, وسى القالى جيىندا باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ 30 تومدىق جيناعى مەن 2000 دانا “قاhارمان باۋىرجان مومىش ۇلى” فوتوالبومىنىڭ تۇساۋكەسەرى وتەدى.
ەل يگىلىگى ءۇشىن قولعا الىنعان تاعى ءبىر ءىس – وبلىس ورتالىعىنداعى باۋىرجان مومىش ۇلى اتىنداعى “جەڭىس” ساياباعىن جاڭالاۋ جانە اباتتاندىرۋ جۇمىسى. بەكىتىلگەن جوبا بويىنشا ساياباقتىڭ ءى.جانسۇگىروۆ كوشەسىندەگى كىرەبەرىسىندەگى ەسكى اركا جاڭارتىلىپ, ساياباقتىڭ ورتاسىنان ستەللا مەن سۋبۇرقاق سالىنۋدا. سونداي-اق, ساياباقتىڭ جان-جاعىن ويۋ-ورنەكتى تەمىر شارباقپەن قورشاۋ جۇمىستارى دا ۇمىتىلعان جوق. بۇل جوبانىڭ “تارتىلۋ كۇشى” – باتىر اتىنداعى ساياباقتىڭ ورتاسىنداعى باۋىرجان مومىش ۇلىنا ارنالعان بيىكتىگى 16,40 مەتر بولاتىن مونۋمەنتكە تۇسپەكشى.
– ءجون ەكەن, بۇل جۇمىسقا بارلىعى قانشا قارجى قاراستىرىلعان؟
–باتىر ساياباعىن قايتا قۇرۋ جۇمىستارىنا 70 ملن. 503 مىڭ تەڭگە قاراستىرىلعان, بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ونىڭ يگەرىلگەنى 58 ملن. 472 مىڭ تەڭگەدەن اسىپ جىعىلادى. قۇداي قالاسا, جاڭالاۋ مەن جوندەۋ جۇمىستارى 15 قىركۇيەككە دەيىن اياقتالىپ تا قالار.
– ادەتتە, مۇنداي مەرەيتويلار اقىنداردىڭ جىر شاشۋىمەن دە مارە-سارە بوپ جاتۋشى ەدى...
– ول دا ۇمىت قالعان جوق. “مەن باۋىرجاندى جىرلايمىن!” اتتى رەسپۋبليكالىق ءمۇشايرا وتەدى. ءمۇشايرانىڭ ەرەجەسى ناۋرىز ايىندا “ەگەمەن قازاقستان”, “قازاق ادەبيەتى”, “انا ءتىلى”, “الماتى اقشامى” جانە جەرگىلىكتى باق-تاردا جاريالاندى. ونى وتكىزۋگە وبلىستىق بيۋدجەتتەن 3,0 ملن. تەڭگە ءبولىندى. ءمۇشايرا جەڭىمپازدارىن انىقتاۋ, قورىتىندىسىن شىعارۋ ەلگە بەلگىلى اقىن, جازۋشىلارعا تاپسىرىلدى. سونىمەن بىرگە, “ەرلىگى مەن ورلىگى بيىك باۋىرجان!” اتتى پاتريوتتىق اندەر بايقاۋى مەن ب.مومىش ۇلىنىڭ 100 جىلدىعىنا ارنالعان پەسا دا باتىر تويىنان “توبىقتاي” الامىز دەپ كەلگەن جۇرتشىلىققا ۇلكەن رۋحاني سىي-سياپات بولار دەپ ويلايمىن.
– ۇلتتىق سپورت ويىندارى ۇمىت قالعان جوق پا؟ باۋكەڭ اتامىز اتقا قۇمار بولعان ادام عوي.
– ءبىزدىڭ وبلىسىمىز ات سپورتىمەن دە الدا كەلە جاتقان ءوڭىر. اسىرەسە, جەڭىس تۋىن قولدارىنان تۇسىرمەي جۇرگەن “اۋليەاتا” كوكپارشىلار كلۋبىنىڭ شاباندوزدارىنا كوپ راحمەت. توي قارساڭىندا وبلىس ورتالىعى ماڭىنداعى باۋىرجان مومىش ۇلى اتىنداعى يپپودرومدا ۇلتتىق ات سپورتى ويىندارىن وتكىزۋگە ارنالعان ۇيىمداستىرۋ كوميتەتى قۇرىلىپ, دايىندىق جۇمىستارى باستالىپ كەتتى. سوندىقتان اتبەگىلەر مەن ات سپورتىنىڭ جانكۇيەرلەرى باتىر تويىندا قۇماردان شىعۋعا ءتيىس.
– باتىردىڭ كىندىك قانى تامعان جۋالى اۋدانىندا دا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار از بولماۋ كەرەك. باتىر مۋزەيى اۋدان ورتالىعى – باۋىرجان مومىش ۇلى اۋىلىنا ورنالاسقانىن بىلەمىز.
– مەرەيتوي دەگەندە كەيبىرەۋلەر تەك قانا اس بەرىپ, ات شاپتىرۋ, ياعني ءىشىپ-جەۋ مەن داراقى تۇردە كوڭىل كوتەرۋ دەپ ويلايدى. ماسەلەگە وسى تۇرعىدان كەلگەندە, ءبىز وبلىس ورتالىعىمەن بىرگە اۋداننىڭ دا الەۋمەتتىك اجارىن اشا ءتۇسۋدى باستى نازاردا ۇستاپ وتىرمىز. مەرەيتويعا دايىندىق جۇمىستارى ءۇشىن اۋدانعا 200 ميلليون تەڭگە قاراجات ءبولىندى. ول قارجىنىڭ ماقساتتى تۇردە جۇمسالۋى قاتاڭ باقىلاۋدا ۇستالىپ وتىر. اۋىلدىڭ كىرەبەرىسىنە ورناتىلعان باتىر ەسكەرتكىشىنىڭ اۋماعى اباتتاندىرىلىپ, گۇلزارلار جاسالدى. سۋ جۇيەسى جۇرگىزىلدى. جيەك جانە توسەنىش تاستارمەن ارلەندى. بۇگىنگە دەيىن اۋدان ورتالىعىنداعى 8 الەۋمەتتىك نىسان جوندەۋدەن وتكىزىلدى. جول دا, جاياۋلار جۇرەتىن سوقپاق تا جوندەلۋدە. ويۋ-ورنەكتى شارباقتار دا كوشە ءسانىن اشا تۇسكەن. كوشە بويىنا ورنالاسقان, بىراق تۇرمىسى تومەن وتباسىلاردىڭ ۇيلەرى دە اكتەلىپ, بويالىپ دەگەندەي, جوندەلىپ جاتىر.
باۋىرجان مومىش ۇلى مۋزەيىن جاڭارتۋ, اينالاسىن اباتتاندىرۋ جانە مۋزەي الدىنداعى الاڭقايعا باتىردىڭ ءبيۋستىن ورناتۋ جۇمىستارى اياقتالىپ كەلەدى. مۋزەيدىڭ قاسىنان 20 ميلليون تەڭگە قارجىعا باتىر اتىنداعى اللەيا سالىنىپ جاتىر. وعان اپاراتىن جولعا قورشاۋلار ورناتىلىپ, اسفالت توسەلىپ, جيەك تاستار قويىلعان. سۋ قۇبىرلارى تارتىلىپ, باعانالارعا شامدار ورناتىلدى. توي سالتاناتى, نەگىزىنەن, وسى جەردە وتەدى دەپ كۇتىلۋدە. الدىن-الا ەسەپتەۋىمىز بويىنشا وسى جەرگە كوپتەگەن كيىز ءۇي تىگىلىپ, مىڭعا جۋىق قوناق كەلەدى دەپ كۇتىلۋدە. تويدان كەيىن باتىر اللەياسى اۋىل تۇرعىندارى مەن باتىر مۋزەيىنە كەلۋشىلەردىڭ دەمالاتىن اسەم ورنىنا اينالادى.
اۋىل ايناسىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىن بەلگىلى بوراندى بەكەتىنە “كازاقستان تەمىر جولى” – ۇلتتىق كومپانياسى” اق تاراپىنان 27 ملن. تەڭگە قاراجات ءبولىنىپ, ونى جاڭارتۋ, جوندەۋ جۇمىستارى دا قولعا الىنۋدا.
– قانات الدابەرگەن ۇلى, باۋىرجان اتامىزدىڭ كەلىنى زەينەپ احمەتوۆا جاقىندا مۋزەيگە باتىر تۇتىنعان كوپتەگەن زاتتاردى اكەلىپ تاپسىرعانىنا كۋا بولدىق. وسى باستامانىڭ باسىندا كىمدەر تۇرعانىن وقىرماندارعا ايتا كەتسەڭىز.
– حالىققا قاجەتتى بۇل يگى شارا دا وبلىس اكىمدىگىنىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنىپ وتىر. باۋىرجان اتامىزدىڭ تۇتىنعان زاتتارىن وسى ۋاقىتقا دەيىن كوزدەرىنىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ كەلگەن ۇلى مەن كەلىنىنە كوپ راحمەت, ءبىزدىڭ ءوتىنىشىمىزدى دۇرىس ءتۇسىنىپ, اتى اڭىزعا اينالعان ادام ۇستاعان زاتتاردى ءىرى-ۇساق دەمەستەن مۋزەيگە اكەلىپ تاپسىردى. وسى رەتتە ايتا كەتەتىن ءبىر ماسەلە, بۇرىن اۋداندىق مۋزەي رەتىندە قاراجاتتان قاعاجۋ كورىپ كەلگەن مەكەمەگە ءبىز ەندى “باۋىرجان مومىش ۇلى اتىنداعى وبلىستىق مۋزەي” دەگەن مارتەبە بەرىپ, ەرەكشە قامقورلىققا الىپ وتىرمىز. سودان كەيىن, باتىردىڭ كىندىك قانى تامعان اۋىلعا باراتىن جول بويىنا “باۋىرجان مومىش ۇلى” دەپ جازىلعان جول باعىتتاعىش ستەللا ورناتىلادى. بۇگىندە ول دا قولعا الىنىپ, بەزەندىرىلىپ جاتىر.
تويدىڭ ءسانى, قاشاندا, ءان مەن كۇي عوي. ال جامبىل وبلىسى كەنەن اتانىڭ كۇمىس كومەي ۇرپاقتارىنا اسا باي. سوندىقتان وبلىس ونەرپازدارى توي قوناقتارىنا وبلىس ورتالىعىنداعى تۇرار رىسقۇلوۆ اتىنداعى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ساياباعىندا باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ 100 جىلدىعىنا ارنالعان مەرەكەلىك ۇلكەن كونتسەرتتەر قويادى.
– قانات الدابەرگەن ۇلى, حالقىمىزدىڭ داڭقتى قاھارمانىنىڭ مەرەيتويىن ويداعىداي وتكىزۋ, ونىڭ ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىنىڭ باسى-قاسىندا ءجۇرىپ, باس-كوز بولۋ كەز كەلگەن اكىم ءۇشىن مەرەيدى وسىرەتىن ءىس دەپ بىلەمىز. باتىر تويى بۇگىنگى جاس ۇرپاقتى, ەرتەڭگى بولاشاقتى رۋحاني تۇرعىدان تاربيەلەۋدە قانشالىقتى ماڭىز اتقارادى دەپ ويلايسىز؟
–باتىر اتامىزدىڭ اتى-ءجونى – قازاق حالقىنىڭ تولقۇجاتى ءتارىزدى سيمۆوليكالىق تۇلعاعا اينالىپ, بالا كەزىمىزدە سول اتى اڭىزعا اينالعان ادامعا ەلىكتەپ وستىك ەمەس پە!؟. ودان كەيىن باتىر تۋرالى ادەبيەتتەر دە تولقىن-تولقىن ۇرپاقتى كوپ ءتاربيەلەدى. كەڭەس وكىمەتىنىڭ كەزىندە باۋكەڭنىڭ ۇيىنە بارىپ, ءبىر ءسات بولسا دا كورۋ, اڭگىمەلەسۋ مۇمكىندىگىنە يە بولعاندار ءوزىن باقىتتى سەزىنەتىن. ورىس جازۋشىسى ا. بەكتىڭ “ۆولوكولامسك تاس جولى” حيكاياتى, بىلە بىلگەن كىسىگە, قازاق حالقىن تانۋ, مويىنداۋ, قازاق حالقىنان تۋعان پەرزەنتتەردىڭ, ياعني باۋىرجانداي حاس باتىرلارىنىڭ ەرلىگى مەن ورلىگىن ۇلكەندى-كىشىلى وزگە ۇلتتار مەن ۇلىستارعا ۇلىقتاۋ بولىپ تابىلادى. مىسالى, باۋكەڭنىڭ باتىرلىعى تۋرالى وسى كىتاپ نەمىس, چەح, ەۆرەي, اعىلشىن, فرانتسۋز, يسپان, تاعى باسقا كوپتەگەن شەت ەلدەردىڭ تىلدەرىنە اۋدارىلىپ, كەڭ تاراپ كەتكەنىن ەسكە الساق, كوپ نارسەنى پايىمدايمىز. سوندىقتان, ەرلىگىمەن بىرگە, ارتىنا اسكەري پەداگوگيكا مەن سوعىس پسيحولوگياسىن جەتىلدىرىپ, بايىتۋدا باعا جەتپەس مۇرا قالدىرعان دارا تۇلعا ەلى ءۇشىن ماڭگى جاساي بەرمەكشى. ونىڭ ەرلىگى دە, ورلىگى مەن وجەتتىگى دە, ءوز قولىمەن جازىپ كەتكەن قىرۋار ەڭبەگى دە بولاشاق ۇرپاق ءۇشىن باعا جەتپەس رۋحاني قازىنا دەپ بىلەمىن. ال بولاشاق ۇرپاقتىڭ سول باعا جەتپەس رۋحاني بايلىقتىڭ قۋاتى ارقىلى تاۋەلسىز قازاق ەلىن قىزعىشتاي قورعايتىنى حاق.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت. توي تويعا, وي ويعا ۇلاسسىن!
اڭگىمەلەسكەن كوسەمالى ساتتىباي ۇلى.
ەگەر كوزى ءتىرى بولعاندا بيىلعى 24 جەلتوقساندا كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, قازاق حالقىنىڭ قاھارمان ۇلى باۋىرجان مومىش ۇلى 100 جاسقا تولعان بولار ەدى. بىراق جازمىشتان وزۋ ماڭدايالدى دەگەن پەرزەنتتەردىڭ دە ماڭدايىنا جازىلماعان. سوندىقتان ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس شەجىرەسىنە اتى التىن ارىپپەن جازىلعان وزىق ويلى قولباسشىلاردىڭ قاتارىندا اتالاتىن قازاق باتىرىنىڭ رۋحىنا ءوزى ارمانداپ وتكەن تاۋەلسىزدىك تۇسىندا ءجيى-ءجيى تاعزىم ەتىپ, ۇلىقتاعاننان باسقا قايران جوق. ەلىنىڭ ەلدىگى مەن ۇرپاعىنىڭ ۇلىقتىعى تانىلاتىن تۇس تا وسى.
ءيا, ەلدىڭ ەلدىگى مەن ەردىڭ ەرلىگىن التى الاشتان دا ءارى اسىرىپ ماقتانىش ەتەر وسى حالىقتىق ءىس-شارانىڭ قام-قارەكەتىنە بۇگىندە باتىر ومىرگە كەلگەن وبلىس جۇرتشىلىعى ۇلكەن دايىندىق ۇستىندە. ول, البەتتە, الدىن-الا بەكىتىلگەن ءىس-شارالار جوسپارىنا سايكەس جۇرگىزىلۋدە. دەگەنمەن, حالىقتا “تويدىڭ بولعانىنان, بولادىسى قىزىق” دەگەن ءسوز بار. ءبىز, وسىعان وراي, وبلىس اكىمى قانات الدابەرگەن ۇلى بوزىمباەۆپەن اتى اڭىزعا اينالعان باتىر مەرەيتويى الدىندا از-كەم اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
– قانات الدابەرگەن ۇلى, جاقىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قابىلداۋىندا بولىپ, وبلىس ەكونوميكاسىنىڭ جارتىجىلدىقتاعى ءوسىپ, وركەندەۋ بارىسى تۋرالى ايتىپ بەردىڭىز. كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, حالقىمىزدىڭ اتى اڭىزعا اينالعان قاھارمان ۇلى باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىن لايىقتى اتاپ ءوتۋ جايى دا جان-جاقتى ءسوز بولىپتى. بۇل تۋرالى كوپشىلىك باق ارقىلى دەر كەزىندە حاباردار بولدى. ءبىز بۇگىن سول اڭگىمە جايلى ءوز اۋزىڭىزدان ەستىسەك دەپ ەدىك.
– ەلباسىنىڭ قابىلداۋىندا بولعاندا مەن بيىلعى جىلدىڭ جەتى ايىندا وبلىس حالقى قول جەتكىزگەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تابىستار تۋرالى ايتىپ بەردىم. جەتى اي ىشىندە وڭىردەگى ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ ءوسىمى 9 پايىزدان استى, ونىڭ ءىشىندە تاۋ-كەن سالاسىن يگەرۋ 29 پايىزدى قۇراپ وتىر. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى ءوندىرىس تە دامىپ كەلەدى. وبلىستا ەگىن جيناۋ ناۋقانى اياقتالىپ, قىرمانعا 230 مىڭ توننادان استام استىق جينالدى. استىقتىڭ ورتاشا ونىمدىلىگى گەكتارىنا 15,5 تسەنتنەردى قۇرادى. وبلىستا جۇمىسسىزدىق ازايىپ كەلەدى. ءبىر عانا “باتىس ەۋروپا-باتىس قىتاي” اۆتوموبيل جولىنىڭ قۇرىلىسىنا 4,5 مىڭنان استام ادام تارتىلدى. تاعىسىن تاعىلار دەگەندەي, مىنە, وسىنىڭ بارىنە ەسەپ بەرگەننەن كەيىن, ەلباسى اتى اڭىزعا اينالعان باتىر باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىن وتكىزۋگە قالاي دايىندالىپ جاتقانىمىزدى سۇرادى. ەكونوميكا حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتسا, ەلدىك پەن ەرلىك حالىقتى رۋحتاندىرادى, نامىسىن وياتادى, ۇلى باستامالارعا, ۇلكەن ىستەرگە جەتەلەيدى. بۇل تۇرعىدا باتىر باۋىرجان اتامىزدىڭ ەسىمىنە التى الاشتى بىلاي قويعاندا, الىس-جاقىنداعى شەت ەلدەردىڭ كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ زيالى قاۋىم وكىلدەرىنە دەيىن قۇرمەتپەن قارايتىنىن ايتىپ وتكەن ابزال. باتىر قالامىنان تۋعان ءتول شىعارمالارىمەن بىرگە, ول تۋرالى جازىلعان قىزىقتى, عيبراتتى ەستەلىكتەردى ىزدەپ ءجۇرىپ وقيدى. اڭىز قىلىپ ايتاتىندارى قانشاما! قازاق حالقىنىڭ ماڭدايىنا بىتكەن وسىنداي قاھارمان ۇلىن كەزىندە كۋبا ەلى باسشىلارىنىڭ ارداق تۇتىپ, ارنايى شاقىرۋى دا وسى ۇلان-عايىر قۇرمەتتى كورسەتەدى. ولار, ءتىپتى, باۋىرجان اتامىزدىڭ اسكەري پەداگوگيكا, سوعىس پسيحولوگياسى تۋرالى لەكتسيالارىن وزدەرىنىڭ اسكەرلەرى مەن اسكەري وقۋ ورىندارىندا تەوريالىق جانە پراكتيكالىق تۇرعىدان قولدانادى ەكەن دەگەن دە دەرەك بار. سوندىقتان ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگى نىعايىپ, ەقىۇ سياقتى بەدەلدى ۇيىمعا توراعالىق ەتىپ وتىرعان تۇستا باتىر تويىن الدىڭعى تولقىن اعالار مەن كەيىنگى تولقىن ىنىلەر عيبرات قىلىپ ايتا جۇرەر ۇلعاتپەن وتكىزۋ ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى باستاعان بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ ازاماتتىق پارىزى دەپ بىلەم.
ءالى ەسىمدە, وسىدان جيىرما جىل بۇرىن, باۋكەڭنىڭ ەلدىك پەن ەرلىك جولىنداعى ءور مىنەزىن ۇلگى تۇتقان كوپتەگەن ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ, مايدانداس دوستارىنىڭ تىلەگىنە مىزباقپاي كەلگەن بۇرىنعى كسرو باسشىلىعىنىڭ جۇرەگىن سوناۋ 1990 جىلى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وزىنە ءتان سابىرلى ساياساتىمەن, ساليقالى اقىل-پاراساتىمەن ءجىبىتىپ, حالقىمىز ءۇشىن سول كەز كوپ جىل ارمان بولعان كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى دەگەن وتە جوعارى اتاقتى الىپ بەرىپ, ارتىندا قالعان اسىلدىڭ سىنىعىنداي ۇلى باقىتجان مومىش ۇلى مەن كەلىنى زەينەپ احمەتوۆاعا ءوز قولىمەن تاپسىرىپ ەدى. ەلدىك پەن ەرلىكتى بۇدان ارتىق قالاي ۇلىقتاۋعا بولادى. بىلە-بىلسەك, سول تۇستاعى گازەتتەرگە ەلباسىنىڭ “باۋىرىم باقىتجان! حالقىمىزدىڭ اسىل پەرزەنتى باۋىرجان مومىش ۇلىنا سوۆەت وداعىنىڭ باتىرى اتاعى بەرىلۋىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن! كەشەگى سۇراپىل سوعىستا كوپ ۇلتتى وتانىنىڭ, نامىس تۋىن جەلبىرەتە ۇستاپ, جۇرەك جۇتقان ەرلىگىمەن, دارا بىتىمىمەن ۇلتىمىزدىڭ اتىن ءدۇيىم الەمگە جايىپ, ابىرويىن اسقاقتاتا بىلگەن باۋىرجان اعامىزدىڭ تاريحىمىزدا الار ورنى ەرەكشە. قان مايداندا قول باستاعان, ال بەيبىت كۇندە حالقىنىڭ ەركەسى بولعان باۋكەڭنىڭ ابزال ازاماتتىعى, ەرەن ەرلىگى, قايتالانباس مىنەزى, تۋعان حالقى, كەلەر ۇرپاقتار ءۇشىن وشپەس ونەگە. ەلدىڭ ماحابباتىنا بولەنىپ, اتى اڭىزعا اينالعان اسىل اعامىزدىڭ وتان الدىنداعى ەڭبەگى كەش تە بولسا ءادىل باعاسىن العانى بۇكىل رەسپۋبليكا جۇرتشىلىعىن, ءيسى قازاق بالاسىن ەرەكشە قۋانىشقا كەنەلتىپ وتىر. باۋكەڭ جۇلدىزدى بولعان كۇن – حالىقتىڭ جۇلدىزى جانعان كۇن! قۋانىش ۇزاعىنان بولسىن!” دەگەن جەدەلحاتى جاريالانعان بولاتىن. بىلە-بىلگەنگە, سول كەزدە وسى جەدەلحاتتاعى “باۋكەڭ جۇلدىزدى بولعان كۇن – حالىقتىڭ جۇلدىزى جانعان كۇن!” دەگەن ءسوزدىڭ ارجاعىندا ۇلكەن ءمان-ماعىنا جاتقانىن تۇسىنۋگە بولاتىن ەدى. سوندىقتان ەلباسىنىڭ باتىر تويىنا دايىندىعىمىزدىڭ بارىسىن تاپتىشتەي سۇراۋىندا, ەلدىك پەن ەرلىكتى ءوزىنىڭ بيىك دەڭگەيىندە ۇلىقتاۋ تۇرعىسىنان الىپ قاراعاندا, ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنۋ بولدى دەپ ويلايمىن.
– قانات الدابەرگەن ۇلى, توي قارساڭىندا ارحيۆ قۇجاتتارى ارقىلى جارىققا شىققان كىتاپتارعا ءبىراز ۇڭىلگەنىڭىز اڭعارىلىپ تۇر. ەلباسىنىڭ باتىر اعاسى الدىنداعى ازاماتتىق پارىزىن ادال وتەگەنى جايلى قۇجاتتار كوپ. سونىڭ ءبىرى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ كسرو پرەزيدەنتى م. س. گورباچەۆكە جازعان حاتى. ەل بولىپ اتاپ وتكەلى وتىرعان باتىر مەرەيتويىنا قاجەتتى قۇجات بولعاندىقتان وقىرماندار نازارىنا ونى دا ۇسىنۋدىڭ ارتىقتىعى بولماس.
“پرەزيدەنتۋ سويۋزا سوۆەتسكيح
سوتسياليستيچەسكيح رەسپۋبليك
توۆ. گورباچەۆۋ م. س.
و پريسۆوەني زۆانيا گەرويا سوۆەتسكوگو
سويۋزا مومىشۋلى باۋردجانۋ
ۆ پوسلەدنيە گودى ترۋدياششيەسيا ي شيروكايا وبششەستۆەننوست رەسپۋبليكي, منوگيە زناتنىە ليۋدي, ۆەتەرانى ۆوينى ي ترۋدا, دەياتەلي ناۋكي ي كۋلتۋرى, نارودنىە دەپۋتاتى ۋپورنو ستاۆيات ۆوپروس و ۆوسستانوۆلەني يستوريچەسكوي سپراۆەدليۆوستي – پريسۆوەني زۆانيا گەرويا سوۆەتسكوگو سويۋزا ۋچاستنيكۋ ۆەليكوي وتەچەستۆەننوي ۆوينى, لەگەندارنومۋ پانفيلوۆتسۋ, گۆاردي پولكوۆنيكۋ باۋردجانۋ مومىشۋلى (پوسمەرتنو). ۆ پوددەرجكۋ وبششەستۆەننوگو منەنيا ي س ۋچەتوم نوۆىح سۆەدەني و پودۆيگاح ب. مومىشۋلى ۆ گودى ۆوينى ۆوەننىي كوميسساريات كازاحسكوي سسر ي ۆەتەرانى پانفيلوۆسكوي ديۆيزي ۆوشلي س حوداتايستۆوم و پريسۆوەني ەمۋ ۆىسوكوگو زۆانيا.
دەيستۆيتەلنو, باۋردجان مومىشۋلى – لەگەندارنايا ليچنوست, شيروكو يزۆەستنايا ي پوپۋليارنايا ۆ رەسپۋبليكە, يستيننىي نارودنىي گەروي, پولزۋيۋششيسيا نەپرەرەكاەمىم اۆتوريتەتوم. روديلسيا ون ۆ 1910 گودۋ, س 1932 گودا سلۋجيل ۆ رياداح سوۆەتسكوي ارمي, پروشەل ۆسيۋ وتەچەستۆەننۋيۋ ۆوينۋ, كوماندوۆال ۆزۆودوم, باتالونوم, پولكوم ي ديۆيزيەي. پوسلە ۆوينى وكونچيل ۆوەننۋيۋ اكادەميۋ گەنشتابا سوۆەتسكوي ارمي, زانيمالسيا ۆوەننو-پەداگوگيچەسكوي دەياتەلنوستيۋ.
باۋردجان مومىشۋلى وسوبەننو پروسلاۆيلسيا ۆ وبورونيتەلنىح بوياح پود موسكۆوي نا ۆولوكولامسكوم ناپراۆلەني ۆ وسەننە-زيمنيح وپەراتسياح 1941-1942 گودوۆ. ۆ دولجنوستي كومانديرا باتالونا پروۆەل 27 ۋسپەشنىح بوەۆ, يمەيۋششيح يسكليۋچيتەلنو ۆاجنوە تاكتيچەسكوە زناچەنيە. ۆ بوياح ۋ دەرەۆني گوريۋنى ي جەلەزنودوروجنوي ستانتسي ماترەنينو ەگو باتالونوم ۋنيچتوجەنو دو 600 نەمەتسكيح سولدات ي وفيتسەروۆ, 6 تانكوۆ, زاحۆاچەنو 18 ستانكوۆىح ي رۋچنىح پۋلەمەتوۆ, 2 ورۋديا, 3 راديوستانتسي, 2 شتابنىح اۆتوماشينى س سەكرەتنىمي دوكۋمەنتامي. پري نوچنوم نالەتە س پولۋۆزۆودوم بويتسوۆ ي لەگكيمي ورۋديامي ۆ راسپولوجەنيە پروتيۆنيكا ۆ رايونە دەرەۆني لوپاستينو-دەسياتيۆوركا ۋنيچتوجەنو دو 200 نەمەتسكيح زاحۆاتچيكوۆ. ۆ بوياح ۆ ناسەلەننوم پۋنكتە كريۋكوۆو سترەلكوۆىم پولكوم ب. مومىشۋلى ۋنيچتوجەنو دو پولكا پەحوتى پروتيۆنيكا, 18 تانكوۆ ي منوگو درۋگوي بوەۆوي تەحنيكي. ۆ ەتيح ي ۆو منوگيح درۋگيح بوەۆىح وپەراتسياح باۋردجان مومىشۋلى پروياۆليال زاۆيدنۋيۋ ليچنۋيۋ حرابروست, مۋجەستۆو ي وتۆاگۋ, ليچنىم پريمەروم ۆوودۋشەۆليال نا سمەلىە دەيستۆيا بويتسوۆ, تاكتيچەسكي ۆەرنو ي ۋمەلو ۋپراۆليال پودچينەننىمي پودرازدەلەنيامي.
زا ۆسە ەتي ي درۋگيە پودۆيگي ب. مومىشۋلى كومانديروم 316 سترەلكوۆوي ديۆيزي ي. ۆ. پانفيلوۆىم 7 نويابريا 1941 گودا بىل پرەدستاۆلەن ك ناگراجدەنيۋ وردەنوم لەنينا, ا ۆ اۆگۋستە 1942 گودا كومانديروم 8 گۆاردەيسكوي سترەلكوۆوي ديۆيزي سەرەبرياكوۆىم بىل پرەدستاۆلەن ك پريسۆوەنيۋ زۆانيا گەرويا سوۆەتسكوگو سويۋزا. نو وبا پرەدستاۆلەنيا, پو نەيزۆەستنىم پريچينام, وستاليس بەز ۆنيمانيا.
ۆ دالنەيشەم باۋردجان مومىشۋلى ۆ دولجنوستي كومانديرا پولكوۆ ي ديۆيزي اكتيۆنو ۋچاستۆوۆال ۆ ناستۋپاتەلنىح وپەراتسياح 1942-1943 گودوۆ نا كالينينسكوم فرونتە ي ۆ رازگرومە ۆەسنوي 1945 گودا نەمەتسكيح ۆويسك ۆ كۋرلياندي. تولكو ۆ وپەراتسي ۆ رايونە ستانتسي پريەكۋلە ۆ فەۆرالە-مارتە 1945 گودا 9 گۆاردەيسكايا سترەلكوۆايا ديۆيزيا پود كوماندوۆانيەم باۋردجانا مومىشۋلى پرورۆالا تري پولوسى سيلنو ۋكرەپلەننىح وبورونيتەلنىح سوورۋجەني پروتيۆنيكا, پرودۆينۋلاس ۆپەرەد دو 8 كم, وسۆوبوديلا 15 ناسەلەننىح پۋنكتوۆ, ۋنيچتوجيلا 950 نەمەتسكيح سولدات ي وفيتسەروۆ, 25 ورۋدي, 50 پۋلەمەتوۆ ي مينومەتوۆ, 35 تانكوۆ.
جيزن ي پودۆيگي ب. مومىشۋلى لەگلي ۆ وسنوۆۋ منوگيح حۋدوجەستۆەننىح پرويزۆەدەني: پوۆەستي ا. بەكا “ۆولوكولامسكوە شوسسە”, كنيگ ا. كريۆيتسكوگو “ۆوۆەكي نە زابۋدۋ”, دم. سنەگينا “نا دالنىح پودستۋپاح” ي “ۆ ناستۋپلەني”, م. گابدۋلينا “موي فرونتوۆىە درۋزيا”, ا. نۋرشايحوۆا “يستينا ي لەگەندا”, حۋدوجەستۆەننوگو فيلما “زا نامي موسكۆا”, پەسى ۆ. شاينسكوگو “ۆولوكولامسكوە شوسسە”, پوستاۆلەننوي ۆو محاتە, ي ريادا درۋگيح.
نەداۆنو ۆ رەزۋلتاتە اكتيۆنىح پويسكوۆ ۆ ارحيۆاح مينيستەرستۆو وبورونى سسسر نامي وبنارۋجەنو پيسمو-زاپيسكا بىۆشەگو كومانديرا 8 گۆاردەيسكوي (پانفيلوۆسكوي) سترەلكوۆوي ديۆيزي سەرەبرياكوۆا ۆ پرەزيديۋم ۆەرحوۆنوگو سوۆەتا سسسر وت 17 يۋليا 1944 گ., گدە دەتالنو ي پودروبنو وپيسىۆايۋتسيا پودۆيگي ب. مومىشۋلى ۆ سراجەنياح پود موسكۆوي ي پودتۆەرجداەتسيا فاكت پرەدستاۆلەنيا ەگو ك وردەنۋ لەنينا, زاتەم ك ۆىسوكومۋ زۆانيۋ گەرويا سوۆەتسكوگو سويۋزا (پريلاگاەتسيا. ارح. مو سسسر, ف. 1063 وپ. د. 4, ل.ل. 96-98).
پريسۆوەنيە زۆانيا گەرويا سوۆەتسكوگو سويۋزا لەگەندارنومۋ گەرويۋ كازاحسكوگو نارودا باۋردجانۋ مومىشۋلى ستالو بى يستوريچەسكيم اكتوم تورجەستۆا سپراۆەدليۆوستي”. ايتايىن دەگەنىم, نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وسى حاتىنان كەيىن كوپ ۇزاماي, ياعني 1990 جىلدىڭ 11 جەلتوقسانى كۇنى التى الاشتىڭ ايبىنى, قازاق حالقىنىڭ ماقتانىشى بولعان باۋىرجان مومىش ۇلىنا كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعى بەرىلدى.
– دۇرىس ايتاسىز, تاۋەلسىزدىك تاڭى الدىندا جازىلعان بۇل تاريحي قۇجاتتا باتىر اتامىزدىڭ بارلىق ەرلىك جولى قىسقا دا نۇسقا تۇردە قاعازعا تۇسىرىلگەن. دەگەنمەن, حاتتى جازىپ كرەمل باسشىلىعىنا جونەلتۋ بار دا, سول حاتتىڭ تاعدىرىنا الاڭداپ, ارتىندا ىزدەيتىن, سۇرايتىن ەلى بار ەكەنىن ايتىپ, حالىق وكىلدەرى تاپسىرعان اماناتتى ادال ورىنداۋ بار عوي. مەنىڭشە, ەلباسى ەڭبەگى, وسى تۇرعىدان العاندا, ابدەن باعالاۋعا لايىق.
– قانات الدابەرگەن ۇلى, حالقىمىزدا “تاس تۇسكەن جەرىنە اۋىر” دەگەن ءسوز بار. ويتكەنى, باتىر تويىن بۇكىل ەل بولىپ اتاپ وتكەنمەن, جاۋاپكەرشىلىكتىڭ نەگىزگى سالماعى باتىر تۋعان وبلىسقا تۇسەيىن دەپ وتىر. مەرەيتويعا ازىرلىك بارىسىندا كۇتپەگەن قيىندىقتار كەزدەسىپ, سونىڭ سالدارىنان اسىعىستىقتار ورىن الىپ وتىرعان جوق پا؟
– جالپى العاندا, قيىندىق تۋدىرىپ وتىرعان ەشقانداي ماسەلە جوق دەۋگە بولادى. بۇگىندە وبلىس ورتالىعى مەن بارلىق اۋدانداردا باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ 100 جىلدىعىنا ارنالعان ءتۇرلى قوعامدىق-ساياسي, مادەني-كوپشىلىك جانە سپورتتىق شارالار وتكىزىلۋدە. بۇل تويدىڭ ءالقيسساسى عانا. ال مەرەيتويعا دايىندىق پەن ونى وتكىزۋ ءجونىندەگى ۇيىمداستىرۋ كوميتەتى ءجيى-ءجيى وتىرىستار ءوتكىزىپ, مەرەيتوي باعدارلاماسىن تياناقتاي تۇسۋدە. وبلىسقا شەتەلدەردەن, استانا مەن الماتى قالالارىنان جانە ەلىمىزدىڭ وزگە وبلىستارىنان شاقىرىلاتىن رەسمي قوناقتاردىڭ ءتىزىمى جاسالدى. قۇداي قالاسا, وقىرماندار كوپتەن كۇتىپ جۇرگەن “باۋىرجان مومىش ۇلى مۇرالارى: ءXXى عاسىر كوگىندە” اتتى 30 تومدىق ەڭبەگى مەرەيتويعا ارنالعان ۇلكەن تارتۋدىڭ ءبىرى بولماق. مەرەيتوي الدىندا “باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ ءومىرى مەن ونەگەسى” اتتى حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا وتكىزىلەدى. مىنە, وسى القالى جيىندا باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ 30 تومدىق جيناعى مەن 2000 دانا “قاhارمان باۋىرجان مومىش ۇلى” فوتوالبومىنىڭ تۇساۋكەسەرى وتەدى.
ەل يگىلىگى ءۇشىن قولعا الىنعان تاعى ءبىر ءىس – وبلىس ورتالىعىنداعى باۋىرجان مومىش ۇلى اتىنداعى “جەڭىس” ساياباعىن جاڭالاۋ جانە اباتتاندىرۋ جۇمىسى. بەكىتىلگەن جوبا بويىنشا ساياباقتىڭ ءى.جانسۇگىروۆ كوشەسىندەگى كىرەبەرىسىندەگى ەسكى اركا جاڭارتىلىپ, ساياباقتىڭ ورتاسىنان ستەللا مەن سۋبۇرقاق سالىنۋدا. سونداي-اق, ساياباقتىڭ جان-جاعىن ويۋ-ورنەكتى تەمىر شارباقپەن قورشاۋ جۇمىستارى دا ۇمىتىلعان جوق. بۇل جوبانىڭ “تارتىلۋ كۇشى” – باتىر اتىنداعى ساياباقتىڭ ورتاسىنداعى باۋىرجان مومىش ۇلىنا ارنالعان بيىكتىگى 16,40 مەتر بولاتىن مونۋمەنتكە تۇسپەكشى.
– ءجون ەكەن, بۇل جۇمىسقا بارلىعى قانشا قارجى قاراستىرىلعان؟
–باتىر ساياباعىن قايتا قۇرۋ جۇمىستارىنا 70 ملن. 503 مىڭ تەڭگە قاراستىرىلعان, بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ونىڭ يگەرىلگەنى 58 ملن. 472 مىڭ تەڭگەدەن اسىپ جىعىلادى. قۇداي قالاسا, جاڭالاۋ مەن جوندەۋ جۇمىستارى 15 قىركۇيەككە دەيىن اياقتالىپ تا قالار.
– ادەتتە, مۇنداي مەرەيتويلار اقىنداردىڭ جىر شاشۋىمەن دە مارە-سارە بوپ جاتۋشى ەدى...
– ول دا ۇمىت قالعان جوق. “مەن باۋىرجاندى جىرلايمىن!” اتتى رەسپۋبليكالىق ءمۇشايرا وتەدى. ءمۇشايرانىڭ ەرەجەسى ناۋرىز ايىندا “ەگەمەن قازاقستان”, “قازاق ادەبيەتى”, “انا ءتىلى”, “الماتى اقشامى” جانە جەرگىلىكتى باق-تاردا جاريالاندى. ونى وتكىزۋگە وبلىستىق بيۋدجەتتەن 3,0 ملن. تەڭگە ءبولىندى. ءمۇشايرا جەڭىمپازدارىن انىقتاۋ, قورىتىندىسىن شىعارۋ ەلگە بەلگىلى اقىن, جازۋشىلارعا تاپسىرىلدى. سونىمەن بىرگە, “ەرلىگى مەن ورلىگى بيىك باۋىرجان!” اتتى پاتريوتتىق اندەر بايقاۋى مەن ب.مومىش ۇلىنىڭ 100 جىلدىعىنا ارنالعان پەسا دا باتىر تويىنان “توبىقتاي” الامىز دەپ كەلگەن جۇرتشىلىققا ۇلكەن رۋحاني سىي-سياپات بولار دەپ ويلايمىن.
– ۇلتتىق سپورت ويىندارى ۇمىت قالعان جوق پا؟ باۋكەڭ اتامىز اتقا قۇمار بولعان ادام عوي.
– ءبىزدىڭ وبلىسىمىز ات سپورتىمەن دە الدا كەلە جاتقان ءوڭىر. اسىرەسە, جەڭىس تۋىن قولدارىنان تۇسىرمەي جۇرگەن “اۋليەاتا” كوكپارشىلار كلۋبىنىڭ شاباندوزدارىنا كوپ راحمەت. توي قارساڭىندا وبلىس ورتالىعى ماڭىنداعى باۋىرجان مومىش ۇلى اتىنداعى يپپودرومدا ۇلتتىق ات سپورتى ويىندارىن وتكىزۋگە ارنالعان ۇيىمداستىرۋ كوميتەتى قۇرىلىپ, دايىندىق جۇمىستارى باستالىپ كەتتى. سوندىقتان اتبەگىلەر مەن ات سپورتىنىڭ جانكۇيەرلەرى باتىر تويىندا قۇماردان شىعۋعا ءتيىس.
– باتىردىڭ كىندىك قانى تامعان جۋالى اۋدانىندا دا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار از بولماۋ كەرەك. باتىر مۋزەيى اۋدان ورتالىعى – باۋىرجان مومىش ۇلى اۋىلىنا ورنالاسقانىن بىلەمىز.
– مەرەيتوي دەگەندە كەيبىرەۋلەر تەك قانا اس بەرىپ, ات شاپتىرۋ, ياعني ءىشىپ-جەۋ مەن داراقى تۇردە كوڭىل كوتەرۋ دەپ ويلايدى. ماسەلەگە وسى تۇرعىدان كەلگەندە, ءبىز وبلىس ورتالىعىمەن بىرگە اۋداننىڭ دا الەۋمەتتىك اجارىن اشا ءتۇسۋدى باستى نازاردا ۇستاپ وتىرمىز. مەرەيتويعا دايىندىق جۇمىستارى ءۇشىن اۋدانعا 200 ميلليون تەڭگە قاراجات ءبولىندى. ول قارجىنىڭ ماقساتتى تۇردە جۇمسالۋى قاتاڭ باقىلاۋدا ۇستالىپ وتىر. اۋىلدىڭ كىرەبەرىسىنە ورناتىلعان باتىر ەسكەرتكىشىنىڭ اۋماعى اباتتاندىرىلىپ, گۇلزارلار جاسالدى. سۋ جۇيەسى جۇرگىزىلدى. جيەك جانە توسەنىش تاستارمەن ارلەندى. بۇگىنگە دەيىن اۋدان ورتالىعىنداعى 8 الەۋمەتتىك نىسان جوندەۋدەن وتكىزىلدى. جول دا, جاياۋلار جۇرەتىن سوقپاق تا جوندەلۋدە. ويۋ-ورنەكتى شارباقتار دا كوشە ءسانىن اشا تۇسكەن. كوشە بويىنا ورنالاسقان, بىراق تۇرمىسى تومەن وتباسىلاردىڭ ۇيلەرى دە اكتەلىپ, بويالىپ دەگەندەي, جوندەلىپ جاتىر.
باۋىرجان مومىش ۇلى مۋزەيىن جاڭارتۋ, اينالاسىن اباتتاندىرۋ جانە مۋزەي الدىنداعى الاڭقايعا باتىردىڭ ءبيۋستىن ورناتۋ جۇمىستارى اياقتالىپ كەلەدى. مۋزەيدىڭ قاسىنان 20 ميلليون تەڭگە قارجىعا باتىر اتىنداعى اللەيا سالىنىپ جاتىر. وعان اپاراتىن جولعا قورشاۋلار ورناتىلىپ, اسفالت توسەلىپ, جيەك تاستار قويىلعان. سۋ قۇبىرلارى تارتىلىپ, باعانالارعا شامدار ورناتىلدى. توي سالتاناتى, نەگىزىنەن, وسى جەردە وتەدى دەپ كۇتىلۋدە. الدىن-الا ەسەپتەۋىمىز بويىنشا وسى جەرگە كوپتەگەن كيىز ءۇي تىگىلىپ, مىڭعا جۋىق قوناق كەلەدى دەپ كۇتىلۋدە. تويدان كەيىن باتىر اللەياسى اۋىل تۇرعىندارى مەن باتىر مۋزەيىنە كەلۋشىلەردىڭ دەمالاتىن اسەم ورنىنا اينالادى.
اۋىل ايناسىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىن بەلگىلى بوراندى بەكەتىنە “كازاقستان تەمىر جولى” – ۇلتتىق كومپانياسى” اق تاراپىنان 27 ملن. تەڭگە قاراجات ءبولىنىپ, ونى جاڭارتۋ, جوندەۋ جۇمىستارى دا قولعا الىنۋدا.
– قانات الدابەرگەن ۇلى, باۋىرجان اتامىزدىڭ كەلىنى زەينەپ احمەتوۆا جاقىندا مۋزەيگە باتىر تۇتىنعان كوپتەگەن زاتتاردى اكەلىپ تاپسىرعانىنا كۋا بولدىق. وسى باستامانىڭ باسىندا كىمدەر تۇرعانىن وقىرماندارعا ايتا كەتسەڭىز.
– حالىققا قاجەتتى بۇل يگى شارا دا وبلىس اكىمدىگىنىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنىپ وتىر. باۋىرجان اتامىزدىڭ تۇتىنعان زاتتارىن وسى ۋاقىتقا دەيىن كوزدەرىنىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ كەلگەن ۇلى مەن كەلىنىنە كوپ راحمەت, ءبىزدىڭ ءوتىنىشىمىزدى دۇرىس ءتۇسىنىپ, اتى اڭىزعا اينالعان ادام ۇستاعان زاتتاردى ءىرى-ۇساق دەمەستەن مۋزەيگە اكەلىپ تاپسىردى. وسى رەتتە ايتا كەتەتىن ءبىر ماسەلە, بۇرىن اۋداندىق مۋزەي رەتىندە قاراجاتتان قاعاجۋ كورىپ كەلگەن مەكەمەگە ءبىز ەندى “باۋىرجان مومىش ۇلى اتىنداعى وبلىستىق مۋزەي” دەگەن مارتەبە بەرىپ, ەرەكشە قامقورلىققا الىپ وتىرمىز. سودان كەيىن, باتىردىڭ كىندىك قانى تامعان اۋىلعا باراتىن جول بويىنا “باۋىرجان مومىش ۇلى” دەپ جازىلعان جول باعىتتاعىش ستەللا ورناتىلادى. بۇگىندە ول دا قولعا الىنىپ, بەزەندىرىلىپ جاتىر.
تويدىڭ ءسانى, قاشاندا, ءان مەن كۇي عوي. ال جامبىل وبلىسى كەنەن اتانىڭ كۇمىس كومەي ۇرپاقتارىنا اسا باي. سوندىقتان وبلىس ونەرپازدارى توي قوناقتارىنا وبلىس ورتالىعىنداعى تۇرار رىسقۇلوۆ اتىنداعى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ساياباعىندا باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ 100 جىلدىعىنا ارنالعان مەرەكەلىك ۇلكەن كونتسەرتتەر قويادى.
– قانات الدابەرگەن ۇلى, حالقىمىزدىڭ داڭقتى قاھارمانىنىڭ مەرەيتويىن ويداعىداي وتكىزۋ, ونىڭ ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىنىڭ باسى-قاسىندا ءجۇرىپ, باس-كوز بولۋ كەز كەلگەن اكىم ءۇشىن مەرەيدى وسىرەتىن ءىس دەپ بىلەمىز. باتىر تويى بۇگىنگى جاس ۇرپاقتى, ەرتەڭگى بولاشاقتى رۋحاني تۇرعىدان تاربيەلەۋدە قانشالىقتى ماڭىز اتقارادى دەپ ويلايسىز؟
–باتىر اتامىزدىڭ اتى-ءجونى – قازاق حالقىنىڭ تولقۇجاتى ءتارىزدى سيمۆوليكالىق تۇلعاعا اينالىپ, بالا كەزىمىزدە سول اتى اڭىزعا اينالعان ادامعا ەلىكتەپ وستىك ەمەس پە!؟. ودان كەيىن باتىر تۋرالى ادەبيەتتەر دە تولقىن-تولقىن ۇرپاقتى كوپ ءتاربيەلەدى. كەڭەس وكىمەتىنىڭ كەزىندە باۋكەڭنىڭ ۇيىنە بارىپ, ءبىر ءسات بولسا دا كورۋ, اڭگىمەلەسۋ مۇمكىندىگىنە يە بولعاندار ءوزىن باقىتتى سەزىنەتىن. ورىس جازۋشىسى ا. بەكتىڭ “ۆولوكولامسك تاس جولى” حيكاياتى, بىلە بىلگەن كىسىگە, قازاق حالقىن تانۋ, مويىنداۋ, قازاق حالقىنان تۋعان پەرزەنتتەردىڭ, ياعني باۋىرجانداي حاس باتىرلارىنىڭ ەرلىگى مەن ورلىگىن ۇلكەندى-كىشىلى وزگە ۇلتتار مەن ۇلىستارعا ۇلىقتاۋ بولىپ تابىلادى. مىسالى, باۋكەڭنىڭ باتىرلىعى تۋرالى وسى كىتاپ نەمىس, چەح, ەۆرەي, اعىلشىن, فرانتسۋز, يسپان, تاعى باسقا كوپتەگەن شەت ەلدەردىڭ تىلدەرىنە اۋدارىلىپ, كەڭ تاراپ كەتكەنىن ەسكە الساق, كوپ نارسەنى پايىمدايمىز. سوندىقتان, ەرلىگىمەن بىرگە, ارتىنا اسكەري پەداگوگيكا مەن سوعىس پسيحولوگياسىن جەتىلدىرىپ, بايىتۋدا باعا جەتپەس مۇرا قالدىرعان دارا تۇلعا ەلى ءۇشىن ماڭگى جاساي بەرمەكشى. ونىڭ ەرلىگى دە, ورلىگى مەن وجەتتىگى دە, ءوز قولىمەن جازىپ كەتكەن قىرۋار ەڭبەگى دە بولاشاق ۇرپاق ءۇشىن باعا جەتپەس رۋحاني قازىنا دەپ بىلەمىن. ال بولاشاق ۇرپاقتىڭ سول باعا جەتپەس رۋحاني بايلىقتىڭ قۋاتى ارقىلى تاۋەلسىز قازاق ەلىن قىزعىشتاي قورعايتىنى حاق.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت. توي تويعا, وي ويعا ۇلاسسىن!
اڭگىمەلەسكەن كوسەمالى ساتتىباي ۇلى.
