قۇرمەت اركىمنىڭ وزىنەن باستالادى

ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ الماتى قالالىق ۋچيليششەسى – ءتارتىپ ساقشىلارىن دايىندايتىن بىرەگەي ۇستاحانا.  جۋىردا ءبىز قر ىشكى ىستەر قىز­مەتىنىڭ ۇزدىگى, وسى وقۋ ورنىنىڭ باسشىسى پو­ليتسيا پولكوۆنيگى دابىرجان ماجيرين­مەن اڭگىمەلەسكەن ەدى. – دابىرجان تىنىباي ۇلى, ال­دى­مەن اڭگىمەنى ءوزىڭىز باسشىلىق جاساپ وتىرعان وقۋ ورنىنىڭ ەرەكشەلىگىنەن باستاساڭىز. – قوعامدىق ءتارتىپتى ساقتاۋ مەن ەل قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدە ەلىمىزدىڭ قۇقىق قورعاۋ قىز­مەتىنىڭ, ياعني پوليتسيانىڭ موي­نى­نا ارتىلار جۇك قاشاندا جەڭىل بول­عان ەمەس. ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ قاراماعىنداعى 3 جوعارى, 2 ار­ناۋ­لى جانە ىشكى ىستەر ورگاندارىنا ءتارتىپ ساقشىلارىن دايارلايتىن 13 وقۋ ورنى وسىناۋ جاۋاپتى سالانى تۇراقتى تۇردە مامان كادرلارمەن قام­تاماسىز ەتۋدە ءوز مىندەتىن ابى­رويمەن اتقارىپ كەلەدى. مەن باس­قا­رىپ وتىرعان وقۋ ورنىنىڭ جو­عا­رىداعى ءبىلىم وشاقتارىنان ەرەك­شەلىگى سول – ءبىز ءتارتىپ ساقشى­لا­رىن العاشقى مىندەتتى باستاۋىش داي­ىندىقتان وتكىزەتىن جەدەل مەر­زىمدى وقۋ ورنى ساناتىندامىز. ياعني, الگىندە اتاپ وتكەن كاسىبي با­عىتتاعى وقۋ ورىندارىن بىتىرمەگەن, بىراق ىشكى ىستەر ورگانىنا قىزمەت ەتۋگە ۇمىتكەر ءاربىر جاس مىندەتتى ءتۇر­دە ءبىزدىڭ سىنىپتاردىڭ پارتا­سىنا وتىرۋعا مىندەتتى. – دەمەك, وقۋ ورنىندا وزگە كا­سىپ­تىك ماماندىق يەلەرىنە پوليتسيا قىزمەتىنىڭ الىپپەسىن ۇيرەتەتىن بول­دىڭىزدار عوي؟ ولاردى ءبىلىم ساپاسى مەن دارەجەسىنە قاراي ىرىكتەيسىزدەر مە, الدە ءبىلىم جالپىعا بىردەي دەگەن باعدارلاما اياسىندا وتە مە؟ – وتە دۇرىس بايقاعانسىز. جال­پى, پوليتسيادا قازاق جاستارىنىڭ باسىم كوپشىلىگى قىزمەت ەتەتىنى بارشاعا ايان دەپ ويلايمىن. ءتىپتى “ۇلتتىق ماماندىق” دەگەن ءازىل-شى­نى ارالاس ايتىلاتىن ءسوزدىڭ ءتور­كى­نىنە ارلانىپ, نامىستانۋدىڭ قا­جە­تى جوق. ويتكەنى, اقيقاتىندا سولاي ەمەس پە؟ ءبىز مۇندا ىشكى ىستەر ور­گان­دارىنا قىزمەتكە تۇراتىن جوعا­رى جانە ورتا ءبىلىمدى ۇمىتكەرلەردى ءۇش باعىتتا وقىتامىز. قاتارداعى جانە كىشى باسشى قۇرام لاۋازىم­دا­رىنا ۇمىتكەرلەر ءۇشىن وقۋ مەر­زىمى 3 اي بولسا, ورتا باسشى قۇرام لاۋازىمىنا ۇمىتكەرلەر ءۇشىن 2 اي, ال قارۋلى كۇشتەردەن زاپاسقا بو­ساتىلعان ىشكى اسكەرلەردىڭ مەرزىمدى قىزمەتتەگى اسكەري قىزمەتشىلەرىنە 1 اي. قىسقا وقۋ مەرزىمى كەزىندە تىڭداۋشىلارعا ءوز سالاسى بويىنشا ءبىلىم كولەمىن ۇلعايتىپ, داعدىلار مەن ماشىقتار قالىپتاستىرۋى ءبىرىنشى كەزەكتە تۇرادى. – “ۇلتتىق ماماندىققا” ءتار­بيە­لەۋ بارىسىنداعى ءدارىس بەرۋ انا تىلىمىزدە جۇرگىزىلەتىن شىعار؟ – انا ءتىلىمىز – تاۋەلسىزدى­گى­مىز­دىڭ التىن دىڭگەگى. ول قازىر قوعام­دىق قاتىناستاردىڭ بارلىق سالا­سىن­دا قولدانىلادى. ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋ سالاسىندا, زاڭ شىعارۋ مەن سوت ءىسىن جۇرگىزۋدە ءىس-قاعازدارى مىندەتتى تۇردە قازاق ءتى­لىندە تولتىرىلادى. ءبىزدىڭ وقۋ-ءدا­رىس ساباقتارىمىز دا ۇلتتىق قۇرامنىڭ ارتۇرلىلىگىنە قاراماستان, قازاق تىلىندە جۇرگىزىلەدى. تىڭداۋشى­لا­رى­مىز مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قاجەتتىلىگىن تەرەڭ ۇعىنعان. وعان انا ءتىلىمىزدى وركەندەتۋ ىسىنە وقۋ ورنىندا ۇيىم­داستىرىلىپ تۇراتىن ءتۇرلى مادەني شارالار ەلەۋلى سەپتىگىن تيگىزۋدە. بۇعان قوسىمشا ساحنالىق كورىنىس­تەر, تىلدىك سايىستار, ۇلتتىق قول­ونەر كورمەلەرى مەن تاربيەنى ۇلاعات كوزى رەتىندە دارىپتەيتىن ادەبي شى­عارماشىلىق كەشتەر ورەلى ىسكە ءۇل­كەن وزگەرىستەر ەنگىزۋدە. سونداي-اق تىڭداۋشىلار مەن جەكە قۇرامنىڭ ساپقا تۇرۋ ءساتى مەن ساپتىق بايقاۋ­لارداعى بەرىلەتىن بۇيىرۋ نىشان­دارى دا تەك قانا مەملەكەتتىك تىلدە جۇرگىزىلەدى. – كاسىبي ەرەكشەلىكتەردىڭ مول­دىعىنا بايلانىستى تەحنيكالىق ءتىل­دىك قولدانىستا كەدەرگىلەر جوق پا؟ – اقيقاتىن ايتار بولسام, ونداي كەدەرگىلەر ءبىزدىڭ وقۋ ورنىندا بولعان ەمەس. جالپى, وقۋ مەكەمە­لەرىنىڭ قايسىسىندا نەمەسە قاي سا­لاسىندا بولسىن, الدىمەن وقى­تۋ­دىڭ پەداگوگيكالىق, ديداكتيكالىق تالاپتارى ورىندالۋى مىندەتتى. بۇل ورايدا ءبىز­دىڭ وقۋ ور­نىن­داعى ءبى­لىم بەرۋ مەر­زىمى جانە ءبى­لىم ماز­مۇ­نى­­نىڭ ەرەك­­شەلىگى – ءتى­كەلەي ءىىم بۇي­رى­عىمەن بە­كىتىلگەن تا­قى­رىپتىق جوسپارعا سايكەس ءجۇر­گىزىلەدى. ءوز­گە­دەي ازا­مات­تىق وقۋ ورىندارى­نان ايتار­لىق­تاي ەرەك­شەلىگى دە وسىندا. وقۋ-جاتتىعۋ تسيكلداردىڭ ءدارىس قورى تۇگەلدەي مەملەكەتتىك تىلگە اۋدارىل­عان­دىق­تان, كەلەشەكتە مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋدىڭ باسقا دا ۇتىمدى ءادىس­تەرىن قاراستىرماقپىز. تاياۋ مەر­زىمدە جاڭا تالاپقا ساي پايدالانا­تىن لينگافون كابينەتى, مۋلتيمە­ديالىق باعدارلامالار, دىبىس-بەينە تاسپالار, ەلەكتروندى وقۋ­لىق­تار بۇگىنگى بار ءىشىنارا ەلەۋسىز ولقىلىقتاردىڭ ورنىن تولتىرادى دەگەن ءۇمىتتى ويدامىز. – ءوزىڭىز ايتقانداي, جەدەلدەتىپ وقىتۋ مەرزىمىندە بۇل جەردەن قانشا تىڭداۋشى قانداي ۋاقىت مەرزىمىندە كاسىبي ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ شىعادى؟ – العاشقى دايارلىق كۋرسىندا وقۋ ۇدەرىسى ءۇش مەرزىمگە ءبولىنىپ جۇرگىزىلەدى. باسقا ارىپتەس وقۋ ور­نىندا ءبىر وقۋ مەرزىمىندە 100-120 تىڭداۋشى وقيتىن بولسا, بىزدە 300-350 تىڭداۋشى وقيدى, ال بۇعان قوسىمشا بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ جانە قايتا دايارلاۋ كۋرسىنا 100-120 قىز­مەتكەر كەلەدى. سونىمەن, تەك قانا ءبىر جىلدىڭ ىشىندە ۇزىن-سانى 1200-1300 تىڭداۋشى ءبىلىم دارە­جەسىن راستايتىن سەرتيفيكات الىپ شىعادى. قازىرگى تاڭدا ولارعا 23 وقى­تۋشى ساباق بەرەدى, ولاردىڭ 9-ى اعا وقىتۋشىلار – كاسىبي ءتاجى­ري­بەسى مول, ءىىو-نىڭ ءار ءتۇرلى سالا­لارىندا قىزمەت ىستەگەن بىلىكتى وقى­تۋشىلار. پەداگوگيكالىق قىزمەتىن جاڭا باستاعان جاس ماماندارىمىز دا بار. جاس ماماندارعا اعا بۋىن­نان تاجىريبەلى وقىتۋشىلار بەكى­تىلىپ, ادىستەمەلىك كەڭەستە “جاس ۇس­تاز­دار مەكتەبىنىڭ” جۇمىستارى جوس­پارعا ساي جۇرگىزىلىپ وتىرادى. قا­زىرگى زامانعى تەحنولوگيالىق تال­داۋلاردى وقۋ ۇردىسىنە ەنگىزۋ ماق­سا­تىندا وقۋ-ادىستەمەلىك كەڭەس جۇ­مىس ىستەيدى, ونىڭ جۇمىس جوسپارى, اتقاراتىن ءىس-شارالارى بەكىتىلگەن. – تىڭداۋشىلار نەگىزىنەن قان­داي كاسىبي پاندەردەن ءدارىس الادى؟ – قر ءىىم-ءنىڭ بۇيرىعىنا سايكەس بەكىتىلگەن وقۋ-تاقىرىپتىق جوس­پار بويىنشا جۇرگىزىلەتىن “ارنايى دايىندىق”, “زاڭ دايىن­دىعى”, “اتۋ دايىندىعى” جانە “جاۋىنگەرلىك كۇرەس تاسىلدەرى” سياق­تى كاسىبي پاندەر تىڭداۋ­شى­لارىمىزدى ەش جالىقتىرعان ەمەس. وقىتۋ كۋرسىنىڭ قىسقا مەرزىمدى ەرەكشەلىگىن ەسكەرە وتىرىپ, تىڭداۋ­شى­لاردىڭ تانىمدىق بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان تاجىريبە-سەمينار جانە وقۋ-جاتتىعۋ ساباقتا­رى قىزۋ جۇرەدى. ءتۇرلى پسيحولو­گيا­لىق ترەنينگتىڭ دە ۇلەسى ايتارلىق­تاي. جول پوليتسياسى, پاترۋلدىك پو­ليتسيا قىزمەتىنە ۇمىتكەر-تىڭ­داۋشىلارعا “ارنايى دايىندىق” ءپانى بويىنشا “قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساعان ادامداردى ۇستاۋ جانە ولاردى ءىىو-عا جەتكىزۋ تاكتيكاسى”, “اتۋ دايىندىعى” پانىنەن ماكاروۆ تاپانشاسى مەن كالاشنيكوۆ اۆتو­ماتىنان جاتتىعۋلار ورىنداۋ ءتار­تىبى كورنەكى قۇرالدارمەن ۇيلەستى­رىلىپ, تاجىريبە ساباقتار وتكىزىلەدى. وقىتۋشىلاردىڭ وقۋ ساباقتارىندا وقىتۋدىڭ يننوۆاتسيالىق ادىستەرىن قولدانۋ مۇمكىندىگىنە قاتىستى اۋديتوريالار پروەكتورلارمەن جاب­دىقتالعان, ارنايى كومپيۋتەرلىك سىنىپتار بار. الماتى قالاسى ءىىد-ءنىڭ تاجىريبەلى قىزمەتكەرلەرى تىڭداۋشىلارعا قىزمەت سالاسى بويىنشا ءدارىس بەرىپ, تاجىريبە سا­باقتارىن وتكىزەدى. ءىىد-ءنىڭ پاترۋل­دىك پوليتسيا, ايداۋىل قىزمەتى, كۇزەت قىزمەتىنىڭ ءوزارا تاجىريبە الماسۋى تاجىريبە سا­باقتارىنىڭ ەكى جاققا دا ءتيىمدى ەكەنىن كور­سەت­تى. ىشكى ىستەر مي­نيسترىنىڭ بۇيرىعىنا سايكەس, وقى­تۋشى­لا­رى­مىز مي­نيستر­­لىك قا­را­ما­عىن­داعى قاراعاندى زاڭ ينس­تيتۋتى مەن ال­ما­تى اكادەميا­سىن­دا بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ كۋرسىنان وتەدى. سونىمەن قاتار ءبى­لىكتى ۇستازدارىمىز الماتى قالاسىنداعى ازاماتتىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءتاجى­ري­بە الماسادى. ءوزارا ىن­تىماقتاستىق وقۋ-ادىستەمەلىكتىڭ قورى­تىن­­دىسىنا وراي ءتا­جى­ري­بەلى وقىتۋ­شى­لار­دىڭ عىلىمي ەڭبەكتە­رىن جي­ناقتاپ, بىرنەشە وقۋ قۇرال­دارىن داي­ىندادىق, تەست سۇراقتارى مەن “ارنايى دايىندىق” ءپانىنىڭ ءدا­رىستەر جيناعىن باسپاعا تاپسىردىق. – تىڭداۋشىلار تەوريالىق وقۋمەن قاتار, دەنە جاتتىعۋى, سون­داي-اق قارۋ-جاراق تۇرلەرىنىڭ قىر-سىرىن دا مەڭگەرەدى. وسى توڭىرەكتە وقىرمانعا كەڭىرەك ماعلۇمات بەرسەڭىز. – تىڭداۋشىلارىمىز ارنايى جابدىقتالعان “اتۋ دايىندىعى” بويىنشا وقۋ-جاتتىعۋ ءتيرىن, جول پو­ليتسياسى مەن كريميناليس­تيكا­نىڭ وقۋ الاڭدارىن پايدالانادى. سونىمەن قاتار, جاۋىنگەرلىك جەك­پە-جەك تاسىلدەرىنىڭ زالى مەن لا­زەرلىك ترەناجەرلار قويىلعان سپورت زالى دا تىڭداۋشىلاردىڭ مۇددە­سىنە قىزمەت ەتەدى. الداعى ۋاقىتتا جول پوليگونىنىڭ اۋماعىن ۇلعاي­تۋ, سپورت قالاشىعىن سالۋ, ياعني ما­تەريالدىق بازانى جەتىلدىرۋ جوس­پارلانىپ وتىر. سونىمەن قاتار, اعىمداعى جىلى ءىىم تاراپىنان ءبىزدىڭ وقۋ ورنىن قوسىمشا كوم­پيۋ­تەرلەرمەن, شاعىن اۆتوماتتى تەلەبايلانىس ستانساسىمەن, شاعىن باسپاحانامەن قامتاماسىز ەتۋ كوز­دەلگەن. ارينە, بولاشاق پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن جاۋىنگەرلىك كۇرەس تاسىلدەرى مەن اتىس قارۋ­لا­رىنىڭ قۇرىلىمىن وقىپ-ۇيرە­نۋدىڭ ءمانى زور. قىلمىس بولعان جاعدايدا قولداناتىن ءادىس-تاسىلدەر مەن اتۋ جاتتىعۋلارىن ۇزبەي جاساپ مەيلىنشە ماشىقتانادى. مۇنىڭ ءبارى پوليتسيا قىزمەتكەرىنىڭ قىز­مەت­تە قالىپتاسقان كۇندەلىكتى داع­دىلارى دەسە دە بولادى. ازاماتتار­دىڭ قۇقىقتارىن, ءوز ءومىرىن قور­عاۋدا قارۋدى جەتىك مەڭگەرۋ – ءتار­تىپ ساقشىلارى ءۇشىن باستى قاجەت­تىلىك ەكەنىن دە ۇمىتقان ەمەسپىز. قازىرگى تاڭدا وقۋ عيماراتى, تىڭ­داۋ­شىلاردىڭ جاتىن ورنى, سپورت قالاشىعى مەن ساپتىق الاڭ زامان تالابىنا ساي قايتا كۇردەلى ءجون­دەۋدەن وتكىزىلۋدە. – ءتارتىپ ساقشىسىنا دەگەن قۇر­مەت سىنىپتاعى ءدارىس ۇستىندە باستالادى دەگەنگە قالاي قارايسىز؟ – ۇلى قولباسشى باۋىرجان مومىش ۇلى: “تارتىپكە باعىنعان ەل قۇل بولمايدى” دەگەن. ءبىز بۇيرىققا باعىناتىن, ءتارتىپتى مويىنداعان سالانىڭ قىزمەتكەرلەرىمىز. سول سەبەپتى دە ەلباسىنىڭ جانە ءىىم باسشىلىعى تاراپىنان پوليتسيا قىزمەتىنىڭ الدىنا قويىپ وتىرعان تالابىن ورىنداۋعا باعىتتالعان جۇمىستاردى ابىرويلى اتقارۋ باس­تى مىندەتىمىز بولىپ تابىلادى. قو­عام مەن جۇرتشىلىق الدىندا پو­ليتسيا قىزمەتىنىڭ ابىرويىن كوتەرۋ ماقساتىندا تىڭداۋشىلاردىڭ پاتريوتتىق سەزىمىن نىعايتىپ, ولار­دىڭ بويىنا سىبايلاس جەمقور­لىققا قارسى كۇرەس جۇرگىزۋ ارەكەت­تە­رىن قالىپتاستىرامىز. قازىرگى نارىق زامانىندا پوليتسيا قىز­مەتى­نىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن كوتە­رۋ دە ولاردىڭ جەكە باسىنىڭ كاسى­بي قىزمەتىن ەرەكشە جاۋاپكەر­شى­لىكپەن اتقارۋعا كەپىل بولادى دەپ سانايمىن. سوندىقتان, ءبىز قوعام­دىق ءتارتىپ ساقشىلارىنا جۇرت سىناي قاراماي, ەرەكشە سىيلاپ, قۇرمەتتەپ قارايتىنداي باعىت-باعداردا ءتالىم-تاربيە بەرەمىز. اڭگىمەلەسكەن ايناش ەسالي. الماتى.