كاسىبي مامان جانە ۋاقىت تالابى

ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ءور­لەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا ءمۇم­كىن­دىكتەرى” اتتى بيىلعى جولداۋىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا دايىن­دال­عان قازاقستان رەسپۋبليكا­سىندا ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى – ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ, ادام كاپيتالىن دامىتۋ ءۇشىن ءبىلىم مازمۇنىن تۇبەگەيلى جاڭعىرتا وتىرىپ, ءبىلىم سالاسىندا كەزەك كۇتتىرمەي تۇرعان ماسەلەلەردى شەشۋگە وڭ ىقپال ەتەتىنى ءسوزسىز. باعدارلاما مازمۇنىنداعى سىندارلى ساياسات پەن تىڭ باستامالار مەملەكەتىمىزدىڭ ينتەللەكتۋالدى قورىن قۇرۋ جولىندا ناتيجەلى ەڭبەگى بار م.مامەتوۆا اتىنداعى قىزىلوردا گۋمانيتارلىق كوللەدج ۇجىمىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن ۇندەسەدى. سەبەبى, كوللەدجدىڭ ءاربىر وقۋ جىلىنداعى ماقساتى – كاسىبي ماماندار دايارلاۋدى حالىقارالىق يننوۆاتسيالىق جوبالارعا نەگىزدەپ, بولاشاق ماماننىڭ كاسىبي قۇزىر­لىعى مەن باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ بولىپ وتىر. باعدارلامانىڭ ءتۇيىندى باعىت­تارى­نىڭ ءبىرى – كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن ونىڭ ماز­مۇنىن, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن, ينفراقۇرىلىمىن جاڭ­عىرتۋ كەرەك دەلىنگەن. بۇل, ءبىرىنشى كەزەكتە, بارلىق ماماندىقتار بويىنشا وقۋ باعدارلامالارى, وقۋ ادەبيەتى, وقۋ قۇرالدارى جانە وقۋ-ادىستەمەلىك كەشەندەر قورىنىڭ بولۋى. بۇل كوكەيكەستى ماقساتقا كوللەدج العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ءمان بەردى. 1991 جىلدان باستاپ كول­لەدج بازاسىنداعى رەسپۋبليكا­لىق وقۋ-ادىستەمەلىك توپ جۇمىس جاساي­دى. وقىتۋشىلاردان قۇرالعان اۆ­تور­لىق ۇجىم ءار ماماندىقتاعى ار­نايى جانە كاسىپتىك پاندەر بو­يىنشا ءبىلىم مازمۇنىن تولىق­تىرىپ, تەرەڭدەتۋ ماقساتىندا وقۋ-ادىستەمەلىك تالدا­مالاردى, باعدار­لا­مالار مەن وقۋ قۇرال­دارىن دايىن­داۋ­مەن اينا­لىسادى. رەسپۋبليكالىق باسپادان 25 وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرال جارىق كوردى. قازىرگى ۋاقىتتا كول­لەدج وقىتۋشى­لارىنان قۇرال­عان شىعارماشىلىق توپ مۇشەلەرى ء“ومىر قاۋىپسىزدىگى جانە ۆالەولوگيا” ماماندىعىنىڭ مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ ستاندارتى­نىڭ جاڭا جوباسىن جاسادى, ول حالىقارالىق ساراپ­تامادان ءوتتى. كوللەدج بازاسىندا “كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋدىڭ جاڭا ماز­مۇنى: ماسەلەلەر مەن شەشۋ جول­­دارى” تاقىرىبىندا رەسپۋبليكالىق ءادىس­تەمەلىك سەمينار-كەڭەس ۇيىم­داستىرىلدى. بولاشاق مامانداردىڭ ساباقتا جانە ساباقتان تىس ۋاقىتتا ءوز بەتىنشە ىزدەنىپ-زەرتتەۋلەرىنە, كاسىبي دامۋى مەن قالىپتاسۋىنا بارلىق مۇمكىندىك قاراستىرىلعان. كوللەدج بازاسىنداعى جالپى قورى – 97588 دانا بولاتىن كىتاپحانا مەن زاماناۋي قۇرالدارمەن جابدىق­تالعان ەلەكتروندى وقۋ زالى, 4 ين­تەراكتيۆتى جانە 2 مۋلتيمەديالىق كابينەت, 12 كومپيۋتەرلىك كابينەت, ەلەكتروندى تەست ورتالىعى 2 اۋىسىمدا وقۋشىلارعا قىزمەت ەتەدى. كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن ءور­كەنيەتتى ەلدەرگە جاقىنداتۋ – كاسىبي ءبىلىمدى الەمدىك ءبىلىم دەڭ­گەيىنە كىرىكتىرۋ حالىقارالىق جوبالار مەن تاجىريبەلەردى ۇيرەنۋ تالابىن قويادى. ول ءۇشىن وزىمىزدەگى بار نارسەنى زاماناۋي تەحنولوگيا­لار­مەن ۇشتاستىرۋدىڭ ۇشان-تەڭىز تيىمدىلىگى بار. بولاشاق مامانداردى جوعارى دەڭگەيدەگى ءبىلىم ساپاسىمەن قام­تاما­سىز ەتۋ – تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ كادرلارىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن كوتەرىپ وتىرۋ­دى, اسىرەسە شەتەلدىك ءىس-ساپارلارعا جىبەرۋدى, حالىقارالىق وزات تاجىريبەلەردى ارىپتەستەرمەن ءبولىسۋدى قاجەت ەتەدى. ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ج.تۇيمەباەۆتىڭ قولداۋىمەن بىلىكتى مامانداردى شەت مەملەكەتتەرگە ىسساپارلارعا جىبەرىپ, حالىقارالىق جوبالارمەن تولىق تانىسۋىنا مۇمكىندىكتەر جاسالۋدا. شەتەلدە ءىسساپاردا بولۋ مۇمكىندىگىنە كوللەدج ديرەكتورى جانە بىرقاتار بىلىكتى وقىتۋشىلار – ج.كۋلەتوۆ, م.مۇكەەۆ, ن.ارقاباەۆتار يە بولدى. دۇرىس باعىت العان الەۋمەتتىك ارىپتەستىك پەن حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ارقاسىندا كوللەدج وقىتۋشىلارىنىڭ شەتەل­دىك ءىسساپارى وقۋشىلار مەن وقىتۋشىلاردىڭ ءىت تەحنولوگيا­لارىن يننوۆاتسيالىق تۇرعىدا مەڭگەرۋىنە كومەكتەستى. گەرمانيا مەملەكەتىندە كاسىبي بىلىكتىلىگىن كوتەرگەن وقىتۋشى ج.كۋلەتوۆ وزات تاجىريبەنى تەك كوللەدجدەگى ارىپتەستەرىمەن عانا ەمەس, اۋدان-اۋىلدان كەلگەن مەكتەپ مۇعالىمدەرىنە ارناپ ارنايى كومپيۋتەرلىك كۋرستار, شەبەرلىك شەبەرحانالارىن ۇيىمداستىرۋدا. ناتيجەسىندە “كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ”, “ەلەكتروندى ەسەپتەۋ تەحنيكاسى جانە باعدارلامالىق قامسىزدان­دىرۋ” ماماندىقتارىن اشۋعا ءمۇم­كىندىك تۋدى. سونىمەن بىرگە ءارىپ­تەستەرىنىڭ اقپاراتتىق قۇزىرەتتىلىك دەڭگەيى 85-90 پايىزعا ارتۋىنا دا اسەر ەتتى. كوللەدجدىڭ اقپارات ورتالىعىنان 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋ جاعدايىنا قاجەتتى 11 ەلەكتروندى وقۋ باعدارلامالارى دايىندالدى. كوللەدج ديرەكتورىنىڭ وڭتۇستىك كورەيادا بولعان ءىسساپارى­نىڭ ناتيجەسىندە وقىتۋ ۇدەرىسىنە ءىت تەحنولوگيالاردى تولىق ەندىرۋ جولعا قويىلدى. ەلەكتروندى وقۋ زالى جابدىقتالىپ, رابيس باع­دارلاماسى بويىنشا جۇمىس ءجۇر­گىزىلە باستادى. سونىڭ ناتيجەسىندە وقۋ پاندەرى بويىنشا – 80,5%, ال تاجىريبە جيناقتاۋ –95,2%-عا ارتتى. وڭتۇستىك كورەيالىق ءارىپ­تەس­تەرمەن تاجىريبە الماسىپ قايتقان وقىتۋشى ن.ارقاباەۆ وبلىستىق “التىن ديسك” بايقاۋىنىڭ جۇلدەگەرى اتاندى. كوللەدج الەمدىك ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىنە قوسىلۋ جولىنا نىق قادام باسۋدا. وقۋ ۇردىسىنە الەمدىك ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن بەلسەندى ەندىرۋ ءۇشىن ى.التىنسارين اتىنداعى ءبىلىم اكادەمياسىمەن, كوپتىلدىلىكتى مەڭگەرتۋ باعىتىندا ۆولونتەرلاردى جۇمىسقا تارتاتىن “بەيبىتشىلىك كورپۋسىمەن” باي­لانىس جۇزەگە اسىرىلۋدا. ءناتي­جەسىندە كوللەدج وقۋشىلارى حا­لىق­ارالىق, رەسپۋبليكالىق كون­كۋرس­تار مەن فەستيۆالدارعا بەلسەنە قاتىسۋدا. “ACCELS” كونكۋرسىنىڭ جەڭىمپازدارى قاليەۆا ءسانيا مەن يسكاكوۆا حانزادا, راشيدوۆا مادينا امەريكادا كاسىبي ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ كەلدى. كوللەدجدىڭ “شەت ءتىلى” ماماندىعىنىڭ سوڭعى جەتىستىگى – كوكشەتاۋ قالاسىندا وتكەن 51 حالىقارالىق ماتەماتيكالىق وليمپياداعا 30 وقۋشى مەن 2 وقىتۋشى رەسپۋبليكالىق “دارىن” ورتالىعىنىڭ ارنايى شاقىرۋىن الۋى. ولار شەتەلدىك وقىتۋشىلار مەن وقۋشىلارعا قىزمەت كورسەتىپ, ارنايى سەرتيفيكاتپەن ورالدى. قازىرگى تاڭدا كاسىبي ءبىلىم مازمۇنىن ارتتىرۋ ءۇشىن بىلىكتىلىكتى ۇزدىكسىز جەتىلدىرۋگە ۇلكەن ءمان بەرى­لىپ وتىر. كوللەدجدە وقىتۋشى­لاردىڭ عىلىمي-ىزدەنىس جۇمىس­تارىنا جانە بىلىكتىلىگىن كوتەرۋىنە ۇلكەن نازار اۋدارىلادى, ويتكەنى زامان تالابى وقىتۋشىنىڭ ءبىلىمدى دە بىلىكتى بولۋىن, ءبىر ەمەس بىرنەشە تەحنولوگيانى كىرىكتىرىپ مەڭگەرۋىن قاجەت ەتەدى. وتكەن وقۋ جىلىنىڭ وزىندە 52 وقىتۋشى “پەداگوگي­كالىق ولشەمدەر تەورياسى مەن ادىستەمەنىڭ نەگىزدەرى: تەستىلىك باقى­لاۋ جۇيەسىن ازىرلەۋ” باعدارلامالىق كۋرسىنان ءوتىپ, سەرتيفيكات الدى. سوڭعى 3 جىلدا وقىتۋشىلاردىڭ 97%-ى بىلىكتىلىگىن كوتەرۋ كۋرسىنان ءوتتى. 28 وقىتۋشى حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق, 53 وبلىستىق عى­لىمي-پراكتيكالىق كونفەرەن­تسيا­لارعا باياندامالارىن جىبەرىپ, وزدەرى دە قاتىسىپ, تاجىريبەلەرىمەن ءبولىسىپ قايتتى. جاستارعا كاسىبي ءبىلىم بەرۋمەن قاتار, ولاردىڭ ينتەللەكتۋالدى – ۇيلەسىمدى بولىپ قالىپتاسۋىنا, ءبىلىمدى ءوز بەتىنشە زەردەلەۋىنە, تەح­نو­لوگيالار مەن يننوۆاتسيا­لارداعى جاڭالىقتاردى جۇزەگە اسىرا ءبىلۋ بەيىمدىگىن قالىپتاستىرۋدا ۇجىم ەڭبەگى ناتيجەسىز ەمەس. ۇجىم مەملەكەتتىك باعدارلاما مازمۇنىندا انىق كورسەتىلگەن الەۋ­مەتتىك ارىپتەستىكتى جانداندىرا وتى­رىپ جانە حالىقارالىق ءتاجىري­بەلەرگە سۇيەنىپ, مەملەكەتتىك ماڭىزى بار “بالاپان” باعدار­لاماسىنىڭ ورىن­دالۋىنا, ءوندىرىس­پەن بايلانىستى جان­­دان­دىرۋعا, ەلەكتروندى وقىتۋدى قامتاماسىز ەتۋگە ناتيجەلى جۇمىس ءجۇر­گىزۋدى كوزدەۋدە. بولاشاق مامان­داردىڭ كاسىبي ساپالى بىلىكتى بولۋىنا ءمان بەرىلىپ, وندىرىستە تاجىريبە جيناق­تاۋدى حالىقارالىق جوبالارعا نەگىز­دەۋ جانە بىتىرۋشىلەردىڭ كەلەشەكتە سول وندىرىستە جۇمىسقا قالۋىن ۇيىم­داستىرۋ جان-جاقتى قاراس­تىرىلۋدا. جاڭا وقۋ جىلىندا مەملەكەتتىك تالاپ­تارمەن ۇندەسەتىن بۇل كىرىكتىرىل­گەن يننوۆاتسيالىق جۇمىستار ماسەلە­لەردىڭ وڭ شەشىمىن تابۋعا ىقپال ەتەرى ءسوزسىز. ءاليما ابدىحالىقوۆا, م.مامەتوۆا اتىنداعى گۋمانيتارلىق كوللەدج ديرەكتورى. قىزىلوردا.