التى جاسار يمام

(دەرەكتى اڭگىمە) يسلام تاريحىندا بالا كەزدەرىنەن تۋرا جولعا ءتۇسىپ, يسلامياتقا ايرىقشا ۇلەس قوسقان ساحابالار ەداۋىر ەدى. سولاردىڭ ءبىرى جايلى بايان... ءامىر تۇراتىن اۋىل كەرۋەن جول­دىڭ بويىندا ەدى. بۇل جەردەن ءمولدىر بۇلاق باستالاتىن. اراب دالاسىنىڭ اپتاپ ىستىعىندا ءتىلى تاڭدايىنا جابىسىپ, دىڭكەسى قۇ­رىپ, شولىركەپ كەلىپ, باس قويعان جان عانا ول باستاۋدىڭ قادىرىن جە­تە تۇسىنسە كەرەك. تۋرا جەر اس­تىنان قايناپ شىعاتىن تۇسىندا سۋ – مۇپ-مۇزداي سالقىن, جانعا شيپا بەرەتىندەي ءمولدىر. ءتىپتى سۋ استىنداعى قايراق تاستار مون­شاقتاي ءتىزىلىپ, كوزدىڭ جاۋىن الا­دى. باستاۋىنان ءسال ۇزا­سى­مەن-اق بۇلاق سۋى جىلىپ سالا بەرەتىن. اۋىل تۇر­عىندارى اۋىز سۋلارىن وسى جەردەن الاتىن ەدى. كۇننىڭ اپتابى ءسال باسى­لى­سىمەن اۋىل بالالارى بۇلاق ما­ڭىنان تابىلاتىن. ويىننىڭ نە­شە ءتۇرىن ويلاپ تاپقاندارىنا ءما­رە-سارە. بىراق, قانشاما اسىر سالىپ ويناسا دا, بۇلاق سۋىن لاي­لاۋ, ونىڭ كوزىن بىتەۋ دەگەن بۇ­زاقى قىلىقتار ويلارىنا دا كەل­گەن ەمەس. سەبەبى, ۇلكەندەر جا­عى بۇلاق كوزىن اشۋدى, سۋدى قاس­تەرلەۋدى سۋى تاپشى قۇمدى وڭىردە وسكەن وسىناۋ بالالاردىڭ ساناسىنا ءسابي كەزدەرىنەن قۇيىپ باققان-دى. سۋ جوق جەردە ءتىر­شى­لىك تە بولماق ەمەس. وسى بۇلاق ماڭىنان وتەتىن كەرۋەن جولدارى سونا-ا-اۋ كوك­جيەككە جالعاسا اسىلىپ, ودان ءارى تىلسىم ءبىر الەمگە جەتەلەپ اكە­تەتىندەي... سون­دىقتان بولار, ءامىر بالا دوستارىمەن سونشا­لىق­تى بەرىلىپ ويناي جۇرە, وق­تىن-وقتىن كەرۋەن جولدارى و شە­تى مەن بۇ شەتىن جالعاستىرىپ جات­قان كوكجيەككە ۇزاق قاراعان­دى جاقسى كورەتىن. سەبەبى, سول جولدار ارقىلى كە­لە­تىن كەرۋەنشىلەر مۇنىڭ اۋى­لىن كول-كوسىر اڭگىمەگە قارىق ەتۋشى ەدى. ولاردىڭ ىشىندە كوسەم ءسوزدىڭ نەبىر شەشەندەرى دە بار. الىس ەلدەر مەن قالالارداعى با­زار نارقىنان باستاپ, ءتۇرلى ادام­دار تاع­دىرى تۋرالى نەبىر حي­كايا­لار­دىڭ مايىن تامىزادى-اي دەرسىڭ. اسىرەسە, ساحارادا سالقىن ماۋ­سىم­دار باستالعان تۇستا بۇلار­دىڭ اۋىلى ارقىلى وتەتىن جو­لاۋ­شىلار سانى كوبەيىپ, اۋىل­داس­تارىنىڭ قۇلاعى ءار-الۋان ءاڭ­گىمەگە ابدەن-اق قانىعىپ قالۋشى ەدى. شىلدەنىڭ مي قايناتار ىس­تىعىندا, ارينە, كەرۋەن تارتۋ­شىلاردىڭ تىم ازايىپ قالاتىنى تاعى بار. ونداي كەزدە سو-نا-اۋ كوك­جيەككە كوز تالدىرىپ قاراعان ءامىر­دىڭ بويىن ەرەسەكتەرگە ءتان, بەلگىسىز ءبىر زارىعۋ سەزىمى بيلەي­تىن ەدى. ساعى­نىشپەن ۇزاعىراق تەل­مىرە قاراعاننان بولار, ءاي­تەۋ­ىر كوز ۇشىنداعى ساعىم اتاۋلى ءبىر ءسات قوڭىر كەرۋەنگە ۇقساپ, سالدەن كەيىن جوڭكىلە كوشە ءجو­نە­لەتىندەي اسەر قالدىراتىن بالاعا. سونداي اڭساۋعا تولى كۇندەر­دىڭ بىرىندە مەككە جاقتان كەرۋەن كەلدى. ونىڭ يەلەرى شاي ءىشىپ, جايعاسا وتى­رىپ, ادەتتەگىسىنشە حيكايالارىن باس­تاعان تۇستا بۇل جولعى اڭگىمەلەرىنىڭ سارىنى ءبو­لەكتەۋ سياقتى كورىنگەن. مەككەدە ءوزىن پايعامبار دەپ جاريا­لاۋشى ءبىر ادام پايدا بولعان كورى­نەدى. كوپ قۇدايعا تابىنۋعا قارسى­لىق كورسەتۋشى ول ادام ءبىر اللاعا عا­نا قۇلشىلىق ەتىپ, مويىنسۇ­نۋعا شاقىرۋدا, دەيدى. مىنە, سول كۇن­نەن باستاپ, بالا ءامىردىڭ اۋى­لىنا مەك­كەدە پايدا بولا باس­تاعان جاڭا ءدىن جانە ونىڭ نا­سي­حاتتاۋشىسى جايلى اڭگى­مەلەر تولاسسىز جەتە باستادى. كەرۋەنشىلەردىڭ ءبىرى ونى ماقتاسا, ەكىنشىلەرى داتتاپ دە­گەندەي, ەكىۇداي حابارلار قاپتاپ كەتكەن بولاتىن. ارادا تاعى ءبىراز ۋاقىت وتكەندە كەرۋەنشىلەردىڭ كەيبىرى: “اللا تاراپىنان جاڭا پايعامبارعا تۇسىرىلگەن اياندار” – دەپ, بۇلارعا جىر تىلىنەن دە جاعىمدى, عاجاپ ءبىر ماقاممەن ايتىلاتىن اياتتاردى جەتكىزە باس­تادى. ءامىردىڭ اۋىلداستارى كە­رۋەنشىلەر كەتكەننەن كەيىن الگى اياتتاردىڭ جالپى مازمۇنىن عانا قايتالاي بايانداپ جۇرىسەتىن. سە­بەبى, سوزبە-ءسوز جاتتاپ العان ەش­قايسىسى بولا قويمادى. تەك بەس جاسار ءامىر عانا الگى اياتتاردى سول ەستىگەن قالپىندا ساناسىندا ساقتاپ قالعان ەكەن. ول قاسيەتتى سوزدەر بالا جۇرەگىنە ءوز-وزىنەن ءسىڭىپ جاتاتىنداي. سو­دان باستاپ ءامىردىڭ بويىندا تو­سىن ءبىر وزگەرىستەر باستالدى. ول جادىندا جاتتالعان اياتتاردى وڭاشا ساتتەرىندە ءجيى قايتالاپ, اكەسى سالاماعا دا وقىپ بەرەتىن. وسىدان بىلاي اكەلى-بالالى ەكەۋى وڭاشالانىپ, ءجيى اڭگىمە­لەسۋدى ادەتكە اينالدىرعان ەدى. ءسويتىپ جۇرگەندە ءامىر بەس جاستى ارتقا تاستاپ, التىعا اياق باس­قان-تىن. كۇننەن-كۇنگە با­لانىڭ جاڭا دىنگە, ونى تاراتۋشى پايعامباردى كورۋگە دەگەن ىنتى­زارى ارتا ءتۇستى. بىراق ول بار بول­عانى بالا, ونىڭ الدىندا ۇلكەن­دەر بار عوي. اراب حالقىنىڭ ۇلت­تىق ءداستۇرى بويىنشا, ۇلكەن­دەردىڭ ءسوزىن تىڭداۋ, الدارىنان قيا وتپەۋ-پارىز. ارابياداعى وزگە تايپالار سياقتى, بۇلاردىڭ اۋىل اقساقال­دارى دا ءوزىن پايعامبارمىن دەپ جاريالاۋشى ادام مەن مەككەلىك كوپقۇدايشىلار اراسىنداعى قاقتىعىستاردى قۇرايىشتاردىڭ ءوز ىشكى ماسەلەسى دەپ باعالاستى. ول جاڭا ءدىننىڭ يسلام ەكەن­دى­گىن, ال ونى ۇستانۋشىلاردىڭ مۇ­سىل­ماندار دەپ اتالاتىندىعىن با­لا ءامىر كەيىنىرەك بىلگەن-ءتىن. بۇل جونىندە ءال-ءبۇحاريدىڭ “ساحيحىنداعى” 4302-ءشى حاديستە ءامىر بين سالامانىڭ ءوزى (اللا وعان رازى بولسىن) بىلاي دەپ ەس­كە الادى: “وزگە ارابتار جونىندە ايتار بولساق, ولار مەككەنى مۇ­سىلماندار جاۋلاپ العانعا دەيىن يسلام دىنىنە ءوتۋدى كەشەۋىلدەتۋ­مەن كەلدى. “ونىڭ ءوز رۋلاستا­رى­مەن كۇرەسىن جايىنا قويىڭدار. ەگەر ول شىنىمەن قۇرايىشتار­دى جەڭسە, وندا ونىڭ شىنايى پايعامبار بولعانى”, دەستى. كەيىن مەككەنى مۇسىلماندار جاۋلاپ العان تۇستا بارلىق اراب تايپا­لا­رى يسلامعا لاپ قويىپ, وتە باس­تا­دى. ءبىزدىڭ رۋىمىزدان, وزگەلەر­دەن بۇرىن, مەنىڭ اكەم مۇسىل­مان بولدى. پايعامبارىمىز سال­لا اللاھۋ الەيحي ءۋاس سالاممەن كەزدەسىپ كەلگەننەن كەيىن اكەم بىلاي دەدى: “اللا اتىمەن انت ەتەمىن! سەندەرگە شىنايى پاي­عامباردىڭ (س.ا.ۋ.) حابارىن جەت­كىزگەلى كەلدىم. ء“ار نامازدى ءوزى­نە تيەسىلى ۋاقىتىندا ورىنداڭ­دار, ناماز وقيتىن مەزگىل جەت­كەندە سەندەردىڭ بىرەۋلەرىڭ ازان شاقىرىڭدار. جانە ىشتەرىڭدە قۇراندى كىم ارتىق بىلسە, سول يمام بولسىن”, – دەدى پايعام­بار”, دەگەن اكەمنىڭ حابارىنان كەيىن رۋلاستارىم قۇراندى جاق­سى بىلەتىن ادامدى ىزدەستىرە باس­تادى. الايدا, مەنەن ارتىق قۇ­راندى بىلەتىن ەشكىم تابىلمادى. سەبەبى, وسى قاسيەتتى كىتاپتىڭ ءاربىر اياتى كەرۋەنشىلەردىڭ جەت­كىزۋىندە جۇرەگىمدە جاتتالىپ قالعان بولاتىن. سوندىقتان ولار مەنى يمام قويىستى. ول كەزدە التى نەمەسە جەتى-اق جاستا ەدىم. ۇستىمدەگى كويلەگىم وتە قىسقا بول­عاندىقتان, ساجداعا بار­عا­نىم­دا ونىڭ ەتەگى تىم جوعارى ءتۇ­رىلىپ كەتە بەرەتىن. سوندا نا­مازعا تۇرعان ءبىزدىڭ تايپانىڭ ايە­لدەرىنىڭ ءبىرى: “يمامدارىڭ­نىڭ ارقاسىن دۇرىستاپ جاپساڭ­دارشى, كورىنبەسىن!”-دەدى. سودان كەيىن اۋىلداستارىم ءبىر ماتا ساتىپ الىپ, ودان ماعان ارناپ كويلەك تىگىپ بەردى. سول كەزدە الگى كويلەككە قاتتى قۋانعانىم ءالى ەسىمدە”, – دەپ ەسكە العان ەدى ءامىر حازىرەتى ساحيح حاديستە. ءيا, اعايىن! اللانىڭ نۇ­رى­نا, پايعامبارىمىزدىڭ (س.ا.ۋ.) شاپاعاتىنا ءسابي كەزىنەن بولەن­گەن باقىتتى بالالاردىڭ ءبىرى وسى ءامىر بين سالاما بولاتىن. نۇرلىتاي ۇركىمباي.