“بالاپاندى” ءۇش جىلدا سانايمىز

ەلباسى ۇكىمەتكە “بالاپان” باعدار­لاماسىن العاشقى جارتى جىلدىقتان باستاپ-اق جۇزەگە اسىرۋدى تاپسىرعانى ءمالىم. ماقسات — 2020 جىلعا دەيىن ەلىمىزدەگى بارلىق ءبۇلدىرشىن بالاباقشامەن قامتىلۋى ءتيىس. ەلباسى تاپسىرماسىنا سايكەس وبلىس اكىمى ەلەۋسىن ساعىندىقوۆ وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنا 2015 جىلعا دەيىن “بالاپان” باعدارلاماسىن تولىق جۇزەگە اسىرۋدى مىندەتتەگەن بولاتىن. باسقارما باستىعى امانعالي قۇدايبەرگەنوۆ بۇل تاپسىرما اقتوبە وڭىرىندە نەبارى ءۇش جىلدا اتقارىلاتىندىعىن نىق سەنىممەن ايتادى: — سەبەپ: وبلىس ەكونوميكاسى جاقسى. بۇل – ءبىر. ەكىنشىدەن, ءبىزدىڭ وبلىس بالاباقشامەن قامتۋدا الدىڭعى لەكتە, ياعني قوستاناي (90,3 پايىز), قاراعاندى (69,6 پايىز) وبلىستارى­نان كەيىنگى ورىندا. جۇيەلى جانە ساتىلى جۇمىستىڭ ءناتي­جەسىن­دە, سوڭعى ءۇش جىلدا مەكتەپكە دەيىنگى بالالار مەكەمەلەرىنىڭ جەلىسى بەس ەسە ۇلعاي­دى. بۇل –بۇلدىرشىندەردىڭ 64,7 پايىزى بالاباقشالارمەن قامتىلدى دەگەن ءسوز. ءبۇل­دىرشىندەرىنىڭ 17, 22 پايىزىن عانا قامتىعان وڭىرلەر بار. 1 پايىز – 500 بالا. ال 500 بالا مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسىنە بارۋ ءۇشىن كەم دەگەندە 3 نىسان كەرەك, – دەيدى امانعالي قۇدايبەرگەنوۆ. ول “بالا­پان­دى” مىندەتتەلگەن مەجەدەن بۇرىن ءبىتىرۋدىڭ تاعى ءبىر سەبەبى تۋرالى بىلاي دەيدى: – باعدارلاماعا بايلانىستى ءبۇلدىرشىن­دەر 3 جاستان باستاپ بالاباقشاعا الىنادى ء(دال قازىر وبلىستا 3-6 جاستاعى 30 379 بالا بار). مۇنى ەسەپكە الساق, ءبىز باعدارلامانى جىل اياعىنىڭ وزىندە-اق ورىندايمىز. جىل سايىن وبلىس بويىنشا بالا سانى شامامەن 7 پايىزعا (3-4 مىڭ ءسابي) وسەدى. جوسپار بارىسىندا ءبىز وسى دەموگرافيالىق جاعدايدى دا ەسكەرىپ وتىرمىز, — دەيدى ول. مەملەكەتتىك باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋدا رەسپۋبليكالىق تا, جەرگىلىكتى دە بيۋدجەتتەردەن جەتكىلىكتى مولشەردە قارجى بولىنەدى. مىسالى, بيىل رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 5, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 6 بالاباقشانىڭ قۇرىلىسى باستال­دى. قالانىڭ وزىندە ءۇش بالاباقشانىڭ قۇرى­لىسى باستالماق. وبلىس ورتالىعىنداعى ەكى بالاباقشا عيماراتى قايتارىلىپ, پايدالانۋعا بەرىلەدى. جالپى, جىل اياعىنا دەيىن وبلىس بويىنشا 6 مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ مەكە­مەسىنىڭ نىسانى قايتارىلادى دەپ جوسپار­لانىپ وتىر. – بالاباقشا پروبلەماسىنىڭ وڭ شە­شى­لۋىنە مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ مەكە­مە­لەرى­نىڭ قۇرىلىسىن سالۋدا, پايدالانۋعا بەرۋدە ناق­تى تالاپتار قويىلمايتىندىعى دا سەبەپ بو­لىپ وتىر. مىسالى, بالاباق­شا­نىڭ ءار ءبۇل­دىر­شىنگە ەسەپتەگەندەگى شارشى مەترى از بولۋى ءمۇم­كىن. جانە تۇرعىن ۇيلەردىڭ تومەنگى قا­با­تى­نان شاعىن بالاباقشالار اشۋعا رۇقسات ەتىل­دى. سونداي-اق پاتەرلەردەن دە اشۋعا بولادى. ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆ القا ماجىلىسىندە “بالاپان” باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدا بيۋدجەت رەسۋرستارىنا ءۇمىت ارتۋ – ورىندالمايتىن مىندەت ەكەندىگىن ايتتى. سوندىقتان مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەس­تىك­تىڭ, جەكە بيزنەستى بالاباقشالاردى سالۋ مەن كۇتىپ-ۇستاۋعا تارتۋدىڭ جاڭا تەتىكتەرىن ىزدەۋ قاجەتتىگىن تاپسىردى. بالاباقشا, شاعىن ورتالىقتار سالۋ جونىندە ءوز ۇسىنىستارىن ايتقان كاسىپكەرلەر جوق ەمەس. بىلتىر جىل اياعىندا اقتوبە قالاسىنان جەرگىلىكتى كاسىپكەر شاعىن بالاباقشا اشقان بولاتىن. بيىل 60 ورىندىق شاعىن بالاباقشا پايدالانۋعا بەرىلەدى, – دەيدى باسقارما باستىعى. جالپى بيىل وبلىستا 86 مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسى اشىلادى دەپ جوسپار­لانىپ وتىر. ونىڭ 21-ءى اقتوبە قالاسىندا پايدالانۋعا بەرىلەدى. بۇل 2580 بالدىرعان بالاباقشامەن قامتىلادى دەگەن ءسوز. 1991 جىلى وبلىس بويىنشا 438 بالا­باق­شا بولعان ەدى. 1999 جىلى بۇل كورسەتكىش – 68. قازىر 389 مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ مە­كە­مەسىندە 28619 ءبۇلدىرشىن تاربيەلەنىپ جا­تىر. بۇگىندە اقتوبەنىڭ وزىندە مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنە بارماعان بالاباقشا جاسىنداعى 10 مىڭ ءبۇلدىرشىن بار. سونىڭ 8 مىڭى كەزەك كۇتىپ ءجۇر. قالا تۇر­عىن­دارىنىڭ سانى ءوسىپ كەلە جاتقاندىعىن ەسكەرسەك, بۇل كورسەتكىش كوبەيە ءتۇسۋى دە ءمۇم­كىن. سوعان قاراماستان, 2010 جىلدىڭ اياعىنا قاراي وبلىستاعى بالدىرعانداردىڭ (1-6 جاس) 80 پايىزى بالاباقشامەن قامتىلاتىن بولادى. گۇلجان بازىلقىزى. اقتوبە.