وراق – 2010

كۇردەلى جاعدايدىڭ دا ءوز كۇرمەۋى بار قىزىلجار ءوڭىرىنىڭ ديقاندارى ماڭداي تەرمەن وسىرىلگەن استىقتى شاشپاي-توكپەي جيناپ الۋعا ۇيىمشىلدىقپەن جۇمىلعان قىزىلجار اۋدانىنا قاراستى “ۆاگۋلينسكوە” جشس-ءنىڭ ەگىستىك القابىنا كەلگەنىمىزدە قاز-قاتار ءتى­زىلگەن “قىر كەمەلەرى” سەگىز ءجۇز گەك­تار القاپتىڭ استىعىن باستىرىپ ءۇل­گىرىپتى. شارۋاشىلىقتىڭ ەگىن وراعىنا تاس-ءتۇيىن دايىندىقپەن كەل­گەنىن باس اگرونوم نادەجدا كا­راندەيكينادان بىلدىك. سەرىكتەستىك­كە جانە وعان قاراستى “رەدين” شا­رۋا قوجالىعىنا تيەسىلى 6 مىڭ گەك­تارعا جۋىق القاپتىڭ ريزىعىن جي­ناۋعا 1 “دجون دير”, 4 “ۆەكتور”, وسىنشا “ەنيسەي” كومبايندارى جۇمىلدىرىلعان. – وراق كۇردەلى جاعدايدا ءوتىپ جا­تىر. بىلتىر وسى تاناپتاردىڭ تۇسىمدىلىگى 20 تسەنتنەردەن اينالعان ەدى. بيىل 10 تسەنتنەردەن اسپايتىن ءتۇرى بار. وعان قۋاڭشىلىق قاتتى اسەر ەتتى. سوعان قاراماستان ورتاشا كور­سەتكىش 15 تسەنتنەردەن كەم بولمايدى. بەرەكەلى گەكتارلار ءالى الدا, – دەدى باس اگرونوم نادەجدا يلينيچنا سەنىمدى ۇنمەن. قىزۋ قارقىن بارعان سايىن ۇدەپ بارا جاتقانىن بايقاپ تۇر­مىز. مىنە, الەكساندر چەتۆەريكوۆ كومبايننان سەكىرىپ ءتۇسىپ, بەلگى بەرۋى مۇڭ ەكەن, ميحايل ەۆسەەۆ “كاماز” كولىگىمەن قۇيعىتىپ كەلدى. قوراپ قىزىل دانگە ءاپ-ساتتە تو­لىپ, ورنىنان ىڭىرانا قوزعالعان ماشينە قىرمانعا قاراي بەت الدى. يگور كوپەليۋك, الەكساندر بەلوۆ سەكىلدى كومباينشىلار وزدەرىنە جۇكتەلگەن مىندەتتەمەلەردى ەڭسەرىپ تاستاپتى. شارۋاشىلىقتا ناۋقان­دىق جۇمىستاردىڭ ۇشتاستىرىلا اتقارىلىپ جاتقانىنا كوز جەت­كىز­دىك. ەكى تەحنيكا ارقايسىسى 2-3 تسەنتنەرلىك وراما سابانداردى شومەلەلەۋمەن اينالىسسا, شەتەلدىك “دجون-دير” كومباينىنىڭ ۇككىش تەتىكتەرى اجىراتىلىپ, ساباندى مايا­لاپ تاستاۋعا كەلتىرىلگەن. ءتورت ت ۇلىك وسىرۋمەن اينالىساتىن اگرو­قۇرىلىم ءبىر مىڭ توننا جەم-ءشوپتى قىستاقتارعا جەتكىزىپ العان. ءشوپتى جۇمىسشى-قىزمەتكەرلەرگە قولجەتىمدى باعاعا ۇسىنعان. سۇدىگەر جىرتۋ دا باستالىپ كەتكەن. قىزىلجار – وبلىستاعى الدىڭ­عى قاتارلى اۋدانداردىڭ ءبىرى. ءوت­كەن جىلى ورتاشا تۇسىمدىلىكتى 21 تسەنتنەردەن اسىرىپ, جارىس كوشىن باستاعان. بيىل دا ەلىمىزدى مول اس­تىقپەن قۋانتۋعا بەيىل. اۋدان اكىمى قايرات پىشەنباەۆ 168,2 مىڭ گەك­تار القاپتىڭ استىعىن ورۋعا 600-دەي كومبايننىڭ, 384 شالعىنىڭ, 480 جۇك ماشينەسىنىڭ, 1275 تراك­تور­دىڭ قاتىساتىنىن, نەگىزگى جۇ­مىستىڭ قىرماندارعا دا اۋىس­قا­نىن تىلگە تيەك ەتتى. ديقاندار ۇكىمەتتىڭ قامقورلىعىن وتە-موتە سەزىنىپ وتىر. ەگىنشىلىك ءۇشىن 147,3 ميلليون تەڭگە دەمەۋقارجى بوسا­تىل­عان. بارلىق القاپتىڭ 98 پايىزىنا اۋدانداستى­رىل­عان سورت­تار مەن 1, 2 سۇرىپتى تۇقىمدار ور­نا­لاستىرىلعان. قاجەتتى 3450 توننا ديزەل وتىنىنىڭ جارتىسىنا جۋى­عى جەتكىزىلگەن. وسى كەزدە تاناپ باسىنا سەرىك­تەستىكتىڭ ديرەكتورى ۆيكتور رەدين كە­لىپ جەتتى. وبلىس بويىنشا ەگىنگە ءبى­رىنشى بولىپ شالعى تۇسىرگەن وعان باق وكىلدەرى ساۋالدارىن قويا باستادى. – شىنىن ايتسام, مەملەكەت تاراپىنان سۋبسيديا بەرىلمەگەندە ءدال مول استىققا كەنەلمەس ەدىك. ۆيكتور گەورگيەۆيچ وسىلاي اعىنان جارىلادى. جۋرناليستەردىڭ قاۋمالاعانىنا ىڭعايسىزدانىپ, باسىن شايقاپ قويادى. – كوردىڭىزدەر مە, ەگىن شىعىمى ارقيلى, الا-قۇلا. جازىق دالاعا قاراعاندا, ورمان-توعاي ماڭدارىندا بيداي جايقالا ءوسىپ, بەلۋاردان كە­لە­دى. نەگە؟ ويتكەنى, بۇل جەرگە پار­لى القاپتار ورنالاستىرىلدى. ىل­عال ساقتايتىن تەحنولوگيا قولدا­نىل­دى. كەمى 25-30 تسەنتنەردەن اينالارىنا ءباس تىگە الامىن, – دەدى ول ءسوزىنىڭ اياعىن ازىلگە بۇرىپ. اۋداننىڭ ەگىس القاپتارىن ارا­لاپ, وراق ناۋقانىمەن جان-جاقتى تانىسقان وبلىس اكىمى سەرىك ءبى­لا­لوۆ جۋرناليستەرگە سۇحبات بەردى. قۇرعاقشىلىققا قاراماستان, سول­تۇس­تىكقازاقستاندىق ديقاندار گەكتار باسى 10 تسەنتنەر ءونىم الۋعا بەل بۋىپ وتىرعاندارىن جەتكىزدى. – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ كوكەيكەستى ماسەلەلەرىنە ارنالعان جۋىرداعى كەڭەستە ەگىن وراعىن ۇتىمدى ات­قارۋدىڭ جولدارىن اتاپ كورسەتتى. وبلىستىڭ اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار­لارىن وندىرۋشىلەرىنە قاجەت 72 مىڭ توننا جانار-جاعارمايدىڭ ءار ءليترىن 62 تەڭگەدەن بوساتۋ قاراس­تىرىلعان. ەگىن ورۋ ناۋقانىنا 10 مىڭعا جۋىق كومباين قاتىساتىن بولادى. ولاردىڭ جارتىسىنا جۋى­عى كەڭ الىمدى جاتكالار, 2 مىڭ­دايى جاڭا تەحنيكالار. اۋا رايى­نىڭ كۇردەلىلىگى ەسكەرىلىپ 3,9 ميل­ليون گەكتار ءداندى القاپتاردىڭ 30-40 پايىزى دەستەلەنەدى دە قالعانى تىكەلەي جينالادى. ويتكەنى, ەگىن جەدەل پىسكەندىكتەن, جاۋاپتى ناۋقان ەرتە باستالدى. جانە دە كۇزدىڭ جاۋ­ىن-شاشىنىنا ۇرىندىرىپ ال­ماۋى­مىز كەرەك. پرەزيدەنتتىڭ نان مەن ۇننىڭ ىشكى باعالارىنىڭ تۇراقتىلىعىن ساقتاۋ, جەم-ءشوپ دايىنداۋدى تىڭعىلىقتى وتكىزۋ جونىندەگى تاپسىرمالارى ەرەكشە جاۋاپكەرشىلىككە مىندەتتەيدى, – دەي كەلىپ سەرىك سۇلتانعازى ۇلى اس­تىق تاسۋ, ساقتاۋ ماسەلەلەرىنىڭ دە ىج­داعاتتى ۇيىمداستىرىلعانىن اتاپ ءوتتى. جاڭا ەلەۆاتورلار سالىنۋ ەسەبىنەن استىق سىيىمدىلىعى 320 مىڭ تونناعا ۇلعايتىلدى. ەلىمىزدىڭ باتىس وڭىرلەرىنە 250 مىڭ توننا استىق جەتكىزۋ ماسەلەسى شەشىلۋدە. ءبىز جولاي ميحايل حريستەۆيچ جەتەكشىلىك ەتەتىن “لەسنوي” سەرىك­تەستىگىنىڭ تاناپتارىنا سوعىپ, ءداندى دەستەلەۋ, باستىرۋ جۇمىستارىنىڭ قىزۋ قارقىن العانىن كوردىك. “زەن­چەنكو جانە ك”, “ابي-جەر” اگروقۇرىلىمدارى دا ەڭبەك قارقىنىن ەسەلەي تۇسكەن. ءومىر ەسقالي. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى, قىزىلجار اۋدانى.