ۇلتتىق بىرىڭعاي تەست ناتيجەسى قاشان تالاپكەر ءبىلىمىنىڭ كورسەتكىشى بولادى؟

بيىل دا ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ (ۇبت) ناۋقانى ءوتتى. مۇعالىمدەر قاۋىمى, مەكتەپ بىتىرۋشىلەر, ولاردىڭ اتا-انالارى ءوز بالالارىنىڭ ون ءبىر جىل العان ءبىلىم دەڭگەيىن انىقتادى. جالپى, ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ ۇدەرىسىن تەك تالاپكەرلەر مەن ولاردىڭ اتا-انالارىنا, مەكتەپكە عانا قا­تىستى شارۋا دەپ قاراماۋ كەرەك, ونى ۇلكەن الەۋمەتتىك سيپاتتاعى قۇبىلىس دەپ باعالاعان ءجون. وعان باستى دالەل – ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ اياقتالىسىمەن, بارلىق باق-دا باستالاتىن جانە ول تۋرالى پارلامەنت دەپۋتاتىنان باستاپ, اتاقتى عالىمدار مەن قاراپايىم جۇرتقا دەيىن جارىسىپ پىكىر ايتاتىن, تالاپكەرلەرگە ۇسىنىلعان تەست تاپسىرمالارى مەن ونى ۇيىمداستىرۋ اينالاسىنداعى ويلار مەن ءار الۋان پىكىرلەر جەتكىلىكتى. ايتىلعان پىكىرلەردىڭ باسىم كوپشىلىگىمەن تولىق كە­لى­سۋگە بولادى. ارينە, تالاس تۋدىراتىندارى دا بار. بىراق پىكىر ءبىل­دىرۋ­شى­لەردىڭ باسىم كوپشىلىگى تەست تاپسىرمالارىنداعى قاتەلىكتەردى تىزۋمەن عانا شەكتەلىپ, تۋىنداعان پروبلەمالاردى شەشۋ جولدارىن ۇسىنبايدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءار جىلعى قازاقستان حالقىنا ارنالعان جولداۋلارىندا ءبىلىم مەن عىلىمعا ۇلكەن كوڭىل بولەتىنى بەلگىلى. ويتكەنى, قازىرگى زامانعى قوعام مەن حالىقتىڭ تۇرمىس تىرشىلىگىنىڭ دامۋىنا وسى ەكى فاكتور­دىڭ قوساتىن ۇلەسى زور. قازىرگى زامان تالابىن قاناعاتتاندىراتىن, جاڭا ەكونوميكالىق قاتىناستارعا بەيىم, كاسىبي بىلىممەن تەرەڭ قارۋلانعان بىلىكتى مامانداردى دايىنداۋدىڭ العاشقى ساتىسى ورتا مەكتەپتە قالانۋى ءتيىس. ورتا مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ پاندەر بويىنشا تەوريالىق ءبىلىمى مەن ونى پراكتيكالىق ماق­ساتتاردا قولدانۋ قابىلەتى جوعارى بولۋى كەرەك. ال مۇنداي كورسەتكىش تەك ءبىلىمى تەرەڭ وقۋ­شىلارعا ءتان. سول ءبىلىمى تەرەڭ وقۋشىلار عانا جوعارى وقۋ ورنىنا قابىلدانۋى كەرەك ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. “پاراديگما” گازەتىنىڭ 2010 جىلعى ناۋرىز ايىنداعى №2 سانىندا ۇلتتىق تەستىلەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ي.ساعىن­دىقوۆ ءوز سۇحباتىندا “...ۇبت ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى ءبىلىم ساپاسىنىڭ وبەكتيۆتى جاي-كۇيىن ءبىلۋ, مەكتەپ بىتىرۋشىلەردىڭ مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ ستاندارتتارىنىڭ تالاپتارىن يگە­رۋىن باعالاۋ, ۇبت ناتيجەسىن ءبىلىم بەرۋ مەكە­مەلەرىن اتتەستاتتاۋدا پايدالانۋ جانە ت.ب...” دەگەن وي ايتىپتى. سۇحباتتان ۇبت ناتيجەسى وقۋشى ءبىلىمىنىڭ كورسەتكىشى دەگەن ويدى باي­قامادىق. وندا ۇبت ناتيجەسى ارقىلى ورتا مەكتەپ بىتىرۋشىلەردىڭ اراسىنان الدىن-الا بەلگىلەنگەن دەڭگەيگە سايكەس كەلەتىن مەكتەپ وقۋشىلارى قۇرامىن انىقتاۋ دەگەن وي قىلاڭ بەرەدى. مەنىڭ ويىمشا, قازىرگى ۇبت تەحنولو­گياسى وقۋشىلاردى ءبىلىمى بويىنشا تاڭداۋعا, وقۋشىنىڭ شىنايى ءبىلىم دەڭگەيىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرمەيدى. ونىڭ بىرنەشە سەبەپتەرى بار. وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ وكىلى رەتىندە مەكتەپ ءبىتىرۋشى­لەر­دەن ۇبت قابىلداۋعا قاتىستىم. تەست قابىل­داۋ مەن تاپسىرۋدى ۇيىمداستىرۋدا, ونى وتكىزۋ­دە ۇلتتىق تەستىلەۋ ورتالىعى كوپ ەڭبەك ەتكەنىن, ەڭ باستىسى تەست تاپسىرۋشىلاردىڭ جاۋابىنا “سىرتتان ىقپال ەتىپ, ونى جوندەۋدىڭ” مۇمكىن ەمەستىگىنە كوز جەتكىزدىم. شىن مانىندە بۇل جا­عىنان ورتالىق كوپ جۇمىستار جاساعانىن باسا ايتۋىمىز قاجەت. دەگەنمەن, “گرانتقا ىلىنگەن تا­لاپ­كەردىڭ ءبىلىم دارەجەسى تولىق تەكسەرىلدى مە, جي­ناعان بالى ونىڭ ءبىلىمىنىڭ تولىق كورسەتكىشى بولا الا ما؟” دەگەن سۇراققا جاۋاپ تابا المادىم. مەن وسى جاعدايلاردى زەرتتەي كەلە, جوعا­رى­دا اتالعان كەمشىلىكتەردەن ارىلعان تەست جا­ساۋدىڭ جاڭا تەحنولوگياسىن جاساپ, 2004 جىلى ۇبت ورتالىعى مەن ءبىلىم جانە عىلىم مي­نيسترلىگىنە ۇسىنعان بولاتىنمىن. وكىنىشكە وراي, ونداعى ماماندار مەنىڭ ۇسىنىسىما قى­زى­عۋشىلىق بىلدىرمەدى. سول جىلى رەسەي وقۋ مينيسترلىگى شىعاراتىن “ۆوپروسى تەستيروۆانيا ۆ وبرازوۆاني” اتتى جۋرنال تەست جاساۋدىڭ مۇن­داي ءادىسىن وتە جوعارى باعالاپ, ءوز باسى­لىم­دارىندا جاريالادى (نوۆايا تەحنولوگيا سوس­تاۆلەنيا تەستوۆىح زاداني پو مەتودۋ بايزاكوۆا: منوگوستۋپەنچاتىي تەست, №10, 2004 ج. ). كوپتەگەن ەلدەردە ستۋدەنتتەر مەن وقۋشى­لاردىڭ ءبىلىم دەڭگەيىن, ونى مەڭگەرۋىن, ت.ب. كورسەتكىشتەردى تەست تاپسىرمالارى ارقىلى انىقتاۋ كەڭ تاراعان پەداگوگيكالىق ءادىس. تەست جۇيەسىن ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىنە ەندىرۋ كۇردەلى پەداگوگيكالىق پروبلەمالار قاتارىنا جاتادى. ۆ.س.اۆانەسوۆ ءوزىنىڭ “تەورەتيچەسكيە وسنوۆى رازرابوتكي زاداني ۆ تەستوۆوي فورمە” اتتى ەڭبەگىندە تەست تاپسىرمالارىن دايىنداۋدى ۇلكەن شىعارماشىلىق ونەرگە بالايدى جانە تەست تاپسىرمالارىن 5 تۇردە دايىنداۋدىڭ تەحنولوگياسىن ۇسىنعان. قازىرگى كەزەڭدە وسى ۇسىنىلعان ادىستەردىڭ ىشىنەن ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا ەڭ كوپ قولدانى­لاتىنى “5 جاۋاپتى تاپسىرما” نەمەسە “5 جاۋاپتىڭ ءبىرىن تاڭدا” تەحنولوگياسى بويىنشا دايىندالاتىن تەست بولىپ وتىر, مۇنداي تەست تاپ­سىرمالارى جوو, ورتا مەكتەپتەردە, ۇلتتىق بىرىڭعاي تەست ورتالىعىندا (ۇبت), ت.ب. كەڭىنەن قولدانىلۋدا. جالپى, تەستى قولدانۋ ارقىلى ءبىز ستۋدەنتتىڭ نەمەسە وقۋشىنىڭ بەلگىلى تاقىرىپتى, تاراۋدى نەمەسە ءپاندى جۇيەلى تۇردە, تولىق مەڭگەرۋ دەڭ­گەيىن, تاپسىرمالاردى ورىنداۋ بارىسىنداعى تالاپكەردىڭ لوگيكالىق ويلاۋ قابىلەتىن, ونى ىسكە اسىرۋداعى ءىس-ارەكەتىن, مەڭگەرگەن تەوريالىق ءبىلىمى مەن پراكتيكالىق داعدىلارىن جانە ادىستەرىن پايدالانا الۋىن باعالاۋعا ءتيىسپىز. قازىرگى قولدانىستاعى كەڭ تارالعان “5 جاۋاپتىڭ ءبىرىن تاڭدا” تەحنولوگياسى بويىنشا دايىندالعان تەست تاپسىرمالارى ارقىلى مۇنداي كورسەتكىشتەردى جۇيەلى تۇردە انىقتاۋ مۇمكىن بولماي وتىر. ءبىزدىڭ زەرتتەۋلەرىمىز اتال­عان كەمشىلىكتەردىڭ پايدا بولۋىنىڭ ەڭ باس­تى سەبەبى رەتىندە تەستى دايىنداۋ تەحنولو­گياسى ەكەندىگىن انىقتادى, ياعني اتالعان كەمشى­لىكتەردەن ارىلۋ ءۇشىن تەست تاپسىرمالارىن دايىنداۋدى وزگەرتىپ, جاڭا تەحنولوگيالىق ءىس-ارەكەتتەرگە كوشۋ قاجەت. ەندى تەست قابىلداۋ كەزىندە كەزدەسەتىن كەي­بىر كەمشىلىكتەردىڭ پايدا بولۋ مەحانيزمىن قا­راستىرايىق جانە ولاردى جويۋ جولدارىن كور­سەتەيىك. جالپى, وقۋشىنىڭ نەمەسە ستۋدەنتتىڭ ءبىلىمىن باعالاۋ بەلگىلى ءبىر تارتىپپەن جۇرگىزىلەدى. مىسالى, وقىتۋشى ستۋدەنتتىڭ نەمەسە وقۋشى­نىڭ بەرىلگەن تاپسىرمانى نەمەسە تاقىرىپتى مەڭگەرگەنىن انىقتاۋ ماقساتىندا وعان بەلگىلى جۇيەمەن سۇراقتار قويادى. كوبىنە بۇل پەداگو­گي­كالىق ءىس-ارەكەت مىنا تۇردە جۇرگىزىلەدى: تاقى­رىپتا قارالاتىن قۇبىلىستىڭ تەوريالىق نەگى­زىن, ودان تۋىندايتىن زاڭدىلىقتار مەن ونى سيپاتتايتىن ورنەكتەردى (فورمۋلالاردى) جانە ولاردى قولدانۋدى, ت.ب. انىقتايدى. وسى ءمالى­مەت­تەرگە تولىعىمەن جاۋاپ الىنعان سوڭ عانا وقىتۋشى ستۋدەنتتىڭ بەرگەن جاۋابىنا سايكەس ءبىلىمىن باعالايدى. ال تەست قابىلداۋدا ءبىلىمنىڭ وسىنداي جۇيەلىلىك قاعيداتى ساقتالماي وتىر. ونىڭ بىرنەشە سەبەپتەرى بار: l تاقىرىپ بويىنشا بەلگىلى ءبىر جۇيەمەن قۇراستىرىلعان تەست سۇراقتارى جەكە-جەكە ۆا­ريانتتارعا بولىنەدى, ال كومپيۋتەر ول تاپسىر­ما­لاردى ارالاستىرىپ, تەست تاپسىراتىن تالاپ­كەرگە ونىڭ ءبىر نەمەسە بىرنەشە سۇراعىن عانا ۇسىنادى, سوعان سايكەس بەرگەن جاۋابى تاقى­رىپتىڭ ءبىر ەلەمەنتى بولماعاندىقتان, ونىڭ تاقىرىپتى قانشالىقتى تەرەڭ مەڭگەرگەنىن انىقتاي المايمىز; l قازىرگى تەست دايىنداۋ تەحنولوگياسى بەرىل­گەن جاۋاپتىڭ جۇيەلىلىگىن قامتاماسىز ەتە ال­مايدى. وسى كەزگە دەيىن تەست قابىلداۋدا شەشىمىن تاپپاي كەلە جاتقان تاعى ءبىر كۇردەلى ماسەلە تالاپكەردىڭ تەست تاپسىرماسىن ورىنداۋدا قول­دانعان تەوريالىق مالىمەتى مەن ونى پراك­تي­كالىق ءىس-ارەكەتتە قولدانۋ اراسىنداعى بايلا­نىس­تىڭ دەڭگەيىن انىقتاۋ, ياعني ستۋدەنتتىڭ (وقۋ­شىنىڭ) بەرىلگەن تاپسىرمانى ورىنداۋ­داعى لوگيكالىق ويلاۋ قابىلەتىن تەست تاپسىر­مالارى ارقىلى انىقتاۋدىڭ مۇمكىن بولماي وتىرعاندىعى. مىسالى, تالاپكەر تەست تاپسىر­ماسىندا بەرىلگەن ەسەپتىڭ جاۋابىن ءدال انىق­تادى دەلىك, وسى شامانى انىقتاۋدا ول قانداي تەوريالىق مالىمەتتەرگە نەمەسە زاڭدىلىقتارعا سۇيەندى جانە سوعان سايكەس قانداي پراكتيكالىق ءىس-ارەكەت جاسادى. قازىرگى قولدانىستاعى تەست تاپسىرمالارى ارقىلى ونى باقىلاۋ نەمەسە انىقتاۋ مۇمكىن ەمەس. قازىرگى قولدانىستاعى تەست تاپسىرمالا­رى­نىڭ جاۋابىن كەزدەيسوق ءدال انىقتاۋدىڭ مۇمكىندىگى جوعارى, ول 20 پايىزعا تەڭ. بۇل 125 سۇراقتىڭ 25-ءنىڭ جاۋابىن كەزدەيسوق ءدال انىقتاي الۋى مۇمكىن دەگەن ءسوز. تەست تاپسىرمالارىن دايىنداۋدا كەزدەسەتىن كۇردەلى پروبلەمالاردىڭ ءبىرى رەتىندە گۋما­ني­تارلىق پاندەر (فيلوسوفيا, سوتسيولوگيا, تاريح, ت.ب.) بويىنشا تەست سۇراقتارىن قۇرۋدىڭ قيىن­دىعىن اتاۋعا بولادى. بۇل پاندەردىڭ سۇراقتا­رىنا جاۋاپتاردى ءبىر ءسوز نەمەسە قىسقاشا سويلەم تۇرىندە تۇجىرىمداۋ قيىن. سونىڭ اسە­رىنەن تاقىرىپتاعى نەگىزگى وي ءبىر تەست سۇراعىنا سىيمايدى, ونى بولشەكتەۋگە تۋرا كەلەدى, ياعني تەوريالىق تۇجىرىم بىرنەشە تەست تۇرىندە دايىندالادى. ءوز كەزەگىندە كومپيۋتەر بۇل تاپسىرمالاردى جەكە-جەكە ۆاريانتتارعا ءبولىپ, ونىڭ تەك بىرەۋىن ستۋدەنتكە نەمەسە وقۋشىعا بەرەدى, ناتيجەسىندە بەرىلگەن ەپيزودتىق جاۋاپ ارقىلى ستۋدەنتتىڭ نەمەسە وقۋشىنىڭ اتالعان تەوريالىق تۇجىرىمدى قانشالىقتى مەڭگەر­گەنىن انىقتاۋ قيىن. تەست جاساۋدىڭ ءبىز ۇسىنىپ وتىرعان جاڭا ءادىسى بۇل پروبلەمالاردى جەڭىل شەشۋگە, سول ارقىلى قويىلاتىن سۇراقتاردى جانە وعان بەرىلەتىن جاۋاپتاردى جۇيەلى تۇردە ۇيىمداس­تىرۋعا تولىق مۇمكىندىك بەرەدى. ەڭ باستىسى, ستۋدەنتتىڭ نەمەسە وقۋشىنىڭ بۇكىل تاقىرىپتى نەمەسە بەلگىلى ءبىر تۇجىرىمدى تولىققاندى مەڭگەرۋ دەڭگەيىن انىقتاۋعا قول جەتكىزەمىز. ۇسىنىپ وتىرىلعان جاڭا ءادىس – ساتىلى تەست دەپ اتالىنادى. ول وقىتۋشىنىڭ وقۋشى­دان ساباق سۇراعانى تارىزدەس, تەست سۇراقتارى ءبىر بىرىمەن تىعىز بايلانىسقان ساتىلار (بلوكتار) تۇرىندە ۇسىنىلادى, سوعان سايكەس جاۋاپتارى دا ساتىلى بولىپ كەلەدى جانە ءبىر تەست تاپسىر­ماسىنا ءبىر تاقىرىپتى تولىعىمەن سىيعىزۋعا بولادى. تەست سۇراعىنىڭ ءبىرىنشى ساتىسىنداعى جاۋاپتارى (دۇرىسى دا, قاتەسى دە) وسى تاقى­رىپپەن بايلانىسقان, ونداعى قۇبىلىستاردى تالداۋدى ودان ارى دامىتاتىن كەلەسى سۇراقپەن اياقتالادى, ال ونىڭ جاۋاپتارى (دۇرىسى دا, قاتەسى دە) ەكىنشى ساتىدا ورنالاسادى, ول ءوز كەزەگىندە تاقىرىپتاعى قۇبىلىستاردى ناقتىلايتىن كەلەسى سۇراقپەن اياقتالادى, ال ونىڭ جاۋابى كەلەسى ساتىدا. ول دا سۇراقپەن اياقتالادى, وسىلايشا ساتىلاپ “جاۋاپ – سۇراق” تۇرىندە تاقىرىپ تولىعىمەن قامتىلادى. ستۋدەنت ءار ساتىداعى دۇرىس جاۋاپتاردى ءبىر بىرىنە تىركەي وتىرىپ, قويىلعان سۇراقتى تولىق قاناعاتتاندىراتىن جاۋاپتى قۇراستىرادى. تەستىڭ دۇرىس جاۋابى تەك جالعىز عانا بولادى جانە ونى ءدال انىقتاۋ تاقىرىپتى تولىعىمەن مەڭگەرگەن ستۋدەنتتىڭ عانا قولىنان كەلەدى. مۇنداي تەستە الدىن الا دايىن جاۋاپ شابلونى بەرىلمەيدى, ستۋدەنت تەست تاپسىرماسىنا جاۋاپ­تى ءوزى قۇراستىرادى. سونىمەن قاتار بۇل ءادىس, تەست سۇراعىنىڭ كۇردەلىلىگىنە (قيىندىعىنا) بايلانىستى ونى سان تۇرىندە سيپاتتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ول سا­تىلار (بلوكتار) سانىنا تىكەلەي بايلانىستى بولادى, ساتى سانى كوبەيگەن سايىن دۇرىس جاۋاپ­تى قۇرۋ دا قيىنداي بەرەدى. تەست قيىن­دىعى “n” دەگەن شامامان سيپاتتالادى. ەگەر n=1 بولسا, وندا تەست جاۋابى ءبىر-اق ساتىدان تۇراتىن جاۋاپتاردان قۇرالادى, وعان ءداستۇرلى “5 جاۋاپتىڭ ءبىرىن تاڭدا” تەحنولوگياسى بوي­ىنشا قۇرىلعان تەست جاتادى, ەگەر n=3 بولسا, وندا تەست جاۋابى 3 ساتىدان ءتۇراتىن جاۋاپ­تار­دان قۇرالادى. ءبىز ۇسىنعان ساتىلى تەستىڭ نەگىزگى ارتىقشىلىقتارى مىنالار: l تاقىرىپتى تولىق مەڭگەرگەن تالاپكەر عانا تەست سۇراقتارىنا تولىق جانە دۇرىس جاۋاپ بەرەدى; l بۇكىل تاقىرىپتى ءبىر تەست تاپسىرماسىنا سىيعىزۋعا بولادى; l تەست ناتيجەسى ارقىلى ستۋدەنتتىڭ تاقى­رىپتى قانشالىقتى تەرەڭ مەڭگەرگەنىن انىقتاۋعا بولادى; l تەست تاپسىرماسىن انىقتاۋداعى ستۋدەنتتىڭ ءىس-ارەكەتىن, لوگيكالىق ويلاۋ قابىلەتىن باقى­لاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى; l تەست سۇراقتارىن دايىنداۋعا “كونبەيتىن” قيىن پاندەر بويىنشا تەست تاپسىرمالارىن جاساۋدى جەڭىلدەتەدى; l تەست تاپسىرماسىنىڭ جاۋابىن كەزدەيسوق انىقتاۋ كورسەتكىشى وتە تومەن. تەست جاساۋدىڭ وسىعان ۇقساس تۇرلەرى دە كەز­دەسەدى, وعان اتاقتى تەستولوگ ۆ.س.اۆانەسوۆتىڭ تىزبەكتى تەست جاساۋ ءادىسىن كەلتىرۋگە بولادى, بىراق مۇنداي تەست تىزبەكتەرى ءبىر بىرىمەن قاتاڭ بايلانىسپاعان, سونىڭ اسەرىنەن تىزبەكتەگى ءبىر-ەكى سۇراقتارعا قاتە بەرىلگەن جاۋاپقا قارا­ماس­تان, قورىتىندى باعا وڭ ناتيجەلى بولۋى مۇمكىن. تەست جاساۋدىڭ جاڭا ساتىلى ءادىسىنىڭ قازىرگى كەزەڭدە كەڭ تارالعان “5 جاۋاپتىڭ ءبىرىن تاڭدا” ادىسىنەن ارتىقشىلىعىن كورسەتۋ ءۇشىن ءبىر تاقىرىپ بويىنشا تەست تاپسىرمالارىن جاڭا تەح­نولوگيامەن قيىندىعى n=4 تەڭ بولاتىن تەست تاپسىرماسىن قۇراستىرايىق. مىسال رەتىن­دە ويدان قۇراستىرىلعان تاقىرىپتىڭ مىنان­داي ءبىر فراگمەنتىن الايىق جانە ستۋدەنتتىڭ نەمەسە وقۋشىنىڭ بەرىلگەن تاقىرىپتى مەڭگەرۋ كورسەتكىشى رەتىندە ماتىندەگى استى سىزىلعان مالىمەتتەردى بىلسە جەتكىلىكتى دەپ سانايىق. قر باس قالاسى – استانا …قازاقستاننىڭ العاشقى استاناسى ورىنبور قالاسى بولعانى تاريحتان بەلگىلى. كەيىن استانا قىزىلوردا قالاسىنا, ونان سوڭ الما­تى­عا كوشىرىلدى. قازىر قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باس قالاسى — استانا. گەوگرافيالىق ورنالاسۋى بويىنشا ورتالىق قازاقستانعا سايكەس كەلەدى. قازىر قالا حالقىنىڭ سانى 650 مىڭنان استى. استانادا قر پرەزيدەنتىنىڭ رەزيدەنتسياسى — اق وردا, قر ۇكىمەتى, سەناتى مەن پارلامەنتى, مينيسترلىكتەر ورنالاسقان........ قر باس قالاسى............................ 1 ساتى ا. تاشكەنت, گەوگرافيالىق ورنالاسۋى بويىنشا........ B. الماتى, گەوگرافيالىق ورنالاسۋى بويىنشا........ C. قىزىلوردا, گەوگرافيالىق ورنالاسۋى بويىنشا........ D. ورىنبور, گەوگرافيالىق ورنالاسۋى بويىنشا........ E. استانا, گەوگرافيالىق ورنالاسۋى بويىنشا........ (وسى ساتىدان سۇراقتىڭ دۇرىس جاۋابىن تاۋىپ, ونىڭ جالعاسى بولاتىن كەلەسى سۇراقتىڭ جاۋابىن 2-ساتىدان ىزدە) 2 ساتى 1. سولتۇستىك قازاقستانعا سايكەس, قالا حالقىنىڭ سانى....... 2. ورتالىق قازاقستانعا سايكەس كەلەدى, قالا حالقىنىڭ سانى........ 3. شىعىس قازاقستانعا سايكەس كەلەدى, قالا حالقىنىڭ سانى... 4. باتىس قازاقستانعا سايكەس كەلەدى, قالا حالقىنىڭ سانى...... 5.وڭتۇستىك قازاقستانعا سايكەس كەلەدى, قالا حالقىنىڭ سانى...... (وسى بلوكتان سۇراقتىڭ دۇرىس جاۋابىن تاۋىپ, ونىڭ جالعاسى بولاتىن كەلەسى سۇراقتىڭ جاۋابىن 3-بلوكتان ىزدە) 3 ساتى a. 450 مىڭنان استى, استانادا..................... b. 800 مىڭنان استى, استانادا.................... g. 500 مىڭنان استى, استانادا..................... j. 500 مىڭنان كەم, استانادا....................... k. 1 ملن. جاقىندادى, استانادا................... 4 ساتى L. قر پرەزيدەنت رەزيدەنتسياسى اق-وردا, قر ۇكىمەتى, سەنات,  پارلامەنت, مينيسترلىكتەر ورنالاسقان. K. قر ۇكىمەتى, سەنات, پارلامەنت, شەت ەل ەلشىلىكتەرى ورنالاسقان. M. قر پرەزيدەنتىنىڭ رەزيدەنتسياسى اق-وردا مەن سەنات ورنالاسقان. N. سەنات, پارلامەنت, مينيسترلىكتەر ورنالاسقان. C. قر پرەزيدەنتىنىڭ رەزيدەنتسياسى, مينيسترلىكتەر ورنالاسقان. تەست تاپسىرماسىنىڭ دۇرىس جاۋابى: E, 2, g, L. بۇل جاۋاپ قالايشا قۇرالدى؟ جوعارىدا ايتىلعان تارتىپكە سايكەس بەرىلگەن تەست سۇرا­عىنىڭ ءبىرىنشى ساتىداعى دۇرىس جاۋابى “ە” بول­سىن, وسى جاۋاپتىڭ جالعاسى تۇرىندە بەرىل­گەن سۇراقتىڭ دۇرىس جاۋابىن ەكىنشى ساتىدان ىزدەيمىز, ونداعى جاۋاپتاردىڭ اراسىنان “ە” جاۋاپتى تولىقتىراتىن تەك “2” جاۋاپ, وسىنداي ادىسپەن ءۇشىنشى ساتىدان – g, ءتورتىنشى ساتىدان – L جاۋاپتاردى انىقتايمىز. وسىلايشا تاپسىرمانىڭ تولىق جاۋابى انىقتالادى. جاۋاپتاردىڭ مۇنان باسقا ۆاريانتتارىنىڭ بارلىعى قاتە نەمەسە تولىق بولماۋ سەبەپتى سانالمايدى. بەرىلگەن جاۋاپتار بەلگىلى جۇيە بويىنشا قۇرالعاندىقتان, ستۋدەنتتىڭ بەرىلگەن تاقىرىپتى تولىق مەڭگەرگەنىن بايقاۋعا بولادى جانە جاۋاپتىڭ وتە كوپ ۆاريانتىنىڭ بولۋى ونىڭ كەزدەيسوق انىقتالماعانىنا كەپىل. تەست جاساۋدىڭ ءداستۇرلى ادىستەرى ارقىلى ستۋدەنتتىڭ بەرىلگەن ەسەپتى شىعارۋ ءادىسىن نەمەسە پراكتيكالىق تاپسىرمالاردى ورىنداۋداعى قولدانعان ءىس-ارەكەتىن باقىلاۋ مۇمكىن بولمايتىن, ال جاڭا ءادىس بىزگە ونداي مۇمكىندىك بەرەدى. وسى ايتىلعان ويدى تەست جاساۋدا قالاي قولدانۋعا بولاتىندىعىن كورسەتەيىك. تەست سۇراعى تومەندە بەرىلگەن ەسەپ تۇرىندە بولسىن دەلىك: ۇدەمەلى قوزعالىستاعى دەنەنىڭ جىلدامدىعى 10 س. ىشىندە 50 م/س ارتقان, ول قانداي ۇدەۋمەن قوزعالعان؟ ەسەپ شارتىنا سايكەس, تەست جاساۋدىڭ ساتىلى ادىسىمەن قۇرىلعان تەست تاپسىرماسى مىنا تۇردە بەرىلەدى. دەنە قوزعالىسىنىڭ ۇدەۋى…. 1 ساتى ا. 500 م/س² تەڭ, ونى............... ب. 5 م/س² تەڭ, ونى.................. ۆ. 250 م/س² تەڭ, ونى.............. گ. –5 م/س² تەڭ, ونى............... د. 0.5 م/س² تەڭ, ونى............... 2 ساتى 1.Dv/t ورنەگىمەن انىقتايمىز. بۇل فيزيكالىق شاما.............. 2.v/t ورنەگىمەن انىقتايمىز. بۇل فيزيكالىق شاما.............. 3.- Dv/t ورنەگىمەن انىقتايمىز. بۇل فيزيكالىق شاما.............. 4.Dv2/t ورنەگىمەن انىقتايمىز. بۇل فيزيكالىق شاما.............. 5. v/t2 ورنەگىمەن انىقتايمىز. بۇل فيزيكالىق شاما.............. 3 ساتى a. بۇرىشتىق ۇدەۋ دەپ اتالادى. b. ۇدەۋ دەپ اتالادى. g. يمپۋلس دەپ اتالادى j. قوزعالىس مولشەرى دەپ اتالادى k. نورمال ۇدەۋ دەپ اتالادى دۇرىس جاۋابى: ب, 1 جانە b. تاپسىرما ءۇش ساتىلى, ستۋدەنت تەك ۇدەۋدىڭ سان ءمانىن عانا انىقتاپ قويعان جوق, سونىمەن قاتار ول ۇدەۋدى قانداي فيزيكالىق ورنەكپەن انىقتاعانىن جانە ونىڭ قانداي فيزيكالىق شاما ەكەندىگىن دە كورسەتتى. وسى ءىس-ارەكەت ارقىلى ستۋدەنتتىڭ تەوريالىق مالىمەتتى سانالى تۇردە پراكتيكادا قولدانا الاتىندىعىنا كوز جەتكىزەمىز. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, تەست تاپسىرمالارى 2 ساتىلى بولعانى دۇرىس, ال 3-4 ساتىلى تەستكە جاۋاپ بەرۋ كۇردەلى بولاتىنىن ەسكەرىپ, ولاردى ەليتالى وقۋ ورىندارىنا تۇسەتىن تالاپكەرلەرگە, سونىمەن قاتار ماگيسترانتتاردى, مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردى ىرىكتەۋدە قولدانعان ءجون. تەست قيىندىعىنا بايلانىستى ءار دۇرىس جاۋاپ قۇنى ءارتۇرلى بولۋىن قاراستىرعان ءجون. مىسالى, ءداستۇرلى “5 جاۋاپتىڭ 1 دۇرىس” (n =1) تەستىڭ ءار دۇرىس جاۋابى ءۇشىن 0.5 بالل دەپ ەسەپتەلسە, وندا جاڭا ادىسپەن ساتىلى تۇردە قۇراستىرىلعان, قيىندىعى n =2 تەڭ تەستىڭ ءار دۇرىس جاۋابى 1.0 بالل بولسىن, ال n =4 بولسا, وندا ءار دۇرىس جاۋاپ ءۇشىن تالاپكەرگە 2.0 بالل بەرگەن ءجون سياقتى. بۇل ايتىلعان ويلار مەن ۇسىنىستار تەست پروبلەماسىن تولىق شەشتى دەپ ساناۋ ارتىق بولار, بۇل ويلاردى وسى پروبلەمالاردى شەشۋدىڭ ءبىر جولى دەپ ساناعان ءجون, ويتكەنى مۇنان دا باسقا ۇتىمدى ۇسىنىستار مەن ويلاردىڭ بولۋى ابدەن ىقتيمال. ۇسەن بايزاق, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى. تۇركىستان.