31 شىلدە مەن 1 تامىز ارالىعىندا ەلورداداعى “مەترو” كوتەرمە-بولشەك ساۋدا ورتالىعى اۋماعىندا ەلىمىز اگرووندىرىستىك كەشەنى جەتىستىكتەرىنىڭ “قاراوتكەل-2010” ءىV جارمەڭكەسى ءوتتى. ونى ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆ ارنايى كەلىپ تاماشالادى.
– اگروونەركاسىپتىك كەشەننىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ ءماسەلەسى الدىڭعى قاتارعا شىعارىلىپ وتىر. ءبىزدىڭ كوز قۋاناتىن, ماقتان تۇتۋعا بولاتىن دۇنيەلەرىمىز بارشىلىق. اگروونەركاسىپتىك كەشەن جوعارى قارقىنمەن دامىپ كەلەدى, – دەگەن پرەمەر-مينيستر ك.ءماسىموۆ, – قايتا وڭدەلگەن ءونىمنىڭ نومينالدىق ماندەگى كولەمى ەڭبەك ونىمدىلىگى سەكىلدى ەكى ەسەگە دەرلىك ءوستى. وڭىرلەردە كەز كەلگەن باستامالاردى ىسكە اسىرۋعا مەملەكەت جاعداي جاساپ وتىر. بۇل اۋىل تۇرعىندارىنىڭ دا, اگروبيزنەستى دامىتۋعا ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان جانداردىڭ دا وزدەرىنە سەنىمدى سەرپىلىستە بولۋلارىنا مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى. سونداي-اق ول بيىل سۋبسيديالاۋدىڭ جاڭا تەتىكتەرى ىسكە اسىرىلا باستاعانىن, اتالعان شارالار اگروونەركاسىپتىك كەشەندى جەدەل ارتاراپتاندىرۋعا جاعداي جاسايتىنىن جانە وسىعان ۇقساس كورمەلەردى وتكىزۋ ءتۇرلى باعىتتاعى مامانداردىڭ مۇددەلەرى مەن كۇش-جىگەرلەرىن بىرىكتىرۋگە ىقپال ەتەتىن ماڭىزدى قۇرال ەكەنىن دە نازاردان تىس قالدىرمادى.
جارمەڭكەنىڭ اشىلۋ سالتاناتىنان سوڭ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترى اقىلبەك كۇرىشباەۆ ۇكىمەت باسشىسىن جارمەڭكەدەگى “اگرووندىرىس كەشەنىندەگى يننوۆاتسيالار”, “اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋعا ارنالعان ونىمدەر”, “عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەتتەر” سەكىلدى ءۇش سەكتسياعا ءبولىنىپ ورنالاسقان ەكسپوزيتسيالارمەن تانىستىردى. اتالعان جارمەڭكەگە بيىل ءۇش جۇزدەي قاتىسۋشى تىركەلىپتى.
“قاراوتكەل-2010” جارمەڭكەسى وعان جينالعان بىلايعى جۇرت پەن ءوز ونىمدەرىن ۇسىنۋعا كەلگەن بارلىق ازاماتتاردى ەرەكشە ءبىر سەزىمگە بولەگەندەي. قاراساڭ كوزدىڭ جاۋىن الاتىن اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارى مەن اسىل تۇقىمدى ءتورت ت ۇلىك, ودان قالدى ءدامى ءتىل ءۇيىرەتىن ءتۇرلى ۇلتتىق تاعامدار ءجارمەڭكەنى ءتىپتى اجارلاندىرا ءتۇسكەندەي. قاز-قاتار تىگىلىپ ءبىرىنەن ءبىرى ءوتىپ تۇرعان كيىز ۇيلەر دە ەرىكسىز كوز تارتادى.
ءتورت ت ۇلىك دەسە ەت جۇرەگى ەلجىرەمەيتىن قازاق جوق شىعار, ءسىرا. جارمەڭكەگە كەلگەن بەتتە-اق اسىل تۇقىمدى ت ۇلىكتەردى ماڭايلاعانبىز. شىلبىرىن ءۇزىپ كەتەردەي بولىپ كىسىنەپ تۇرعان جىلقىلارعا تامسانا بەردىك. وسى جەردە وليمپيادا چەمپيونى, ايگىلى بالۋان جاقسىلىق ۇشكەمپىروۆتى جولىقتىردىق. الماتى وبلىسى, بالقاش اۋدانىندا ورنالاسقان “جاقسىلىق” شارۋا قوجالىعىن باسقاراتىن اعامىزدىڭ اسىل تۇقىمدى جىلقى وسىرەتىنىنەن سىرتتاي حاباردار بولاتىنبىز. بۇل جەردە ول ءتۇرلى جاستاعى جابى جىلقىلارىمەن كەلىپتى. جىلقىنى ءجىتى ءبىلگىسى كەلگەن جانعا ەرىنبەي-جالىقپاي ونىڭ قىر-سىرى جايىن سيپاتتاپ تۇر. ماماندىعى مال مامانى ەكەنىن ەسكەرسەك, جاقسىلىق اعانىڭ وسى جولى ءوز كاسىبىنە شىن بەرىلگەن ازامات ەكەنىن تاعى ءبىر اڭعاردىق.
ءدامى ءتىل ۇيىرەتىن بال قىمىز دا ءجارمەڭكە سورەسىنەن ورىن العان. سولتۇستىكقازاقستاندىق “ارقالىق” شارۋا قوجالىعىنىڭ قىمىزدارى ءدامىن تاتقان جاندى ەرىكسىز سول جەرگە قايتا اپارعانداي. شارۋا قوجالىعىنىڭ تسەح مەڭگەرۋشىسى ءزاۋرەش مۇستافينا كۇنىنە شامامەن 65 جىلقى ساۋىلاتىنىن, ولاردان 400-500 شولمەك قىمىز شىعاراتىنىن تىلگە تيەك ەتتى.
ەتتى, ءسۇتتى باعىتتاعى زەڭگى بابا تۇقىمى دا قاراعاننىڭ كوزىن قارىپ قالىپ تۇر. اقمولا وبلىسىنىڭ استانا ىرگەسىندەگى قوسشى اۋىلىندا ورنالاسقان مال تۇقىمىن اسىلداندىرۋمەن اينالىساتىن “اسىل ت ۇلىك” اق جەتىستىكتەرى دە جەتكىلىكتى ەكەن. ولار جارمەڭكەگە اكەلگەن سۋىر قارا الا تۇقىمى مەن شۆەد تۇقىمدى سيىرلاردى كورگەندە تاڭدانىسىڭدى جاسىرا المايسىڭ. اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ كانديداتى جورا المانتاي قوس جانۋار ءجونىندە: “مىناۋ سىزدەر كورىپ تۇرعان سۋىر قارا الا تۇقىمىنىڭ ءۇش جارىم جاستاعى انالىعى 305 كۇندە 12 184 ليتر ءسۇت بەرەدى. سالماعى تونناعا جۋىق. ال مىنا شۆەد تۇقىمىنىڭ سالماعى 1 توننا 200 كيلونى قۇرايدى. بۇل كوبىنە تاۋلى ايماققا بەيىمدى. ەكەۋى دە ەتتى, ءسۇتتى باعىتتاردا ءونىم بەرەدى”, – دەيدى. سونىمەن قاتار ول وسىنداي جارمەڭكە جىل سايىن ءوز جالعاسىن تاۋىپ جاتسا يگى ەدى دەگەن تىلەگىن دە جاسىرمادى. ال قازاقتىڭ اق باس سيىرلارىمەن ءسولتۇستىك قازاقستان وبلىسى تايىنشا اۋدانىنان كەلگەن “الابوتا” اسىل تۇقىمدى مال زاۋىتى” جشس باس زووتەحنيگى انتون مالينوۆسكيدىڭ دە جارمەڭكەنىڭ ۇيىمداستىرىلۋىنا ريزاشىلىعى وزگەشە ەكەن.
– تاجىريبە الماسۋ مەن جاڭا ارىپتەستەر تابۋدا, سونىمەن بىرگە ۇقساتقان ءونىمىڭدى جالپاق جۇرتقا ۇسىنىپ, پىكىر الماسۋدا بۇگىنگى ءجارمەڭكەنىڭ ءجونى بولەك دەپ ەسەپتەيمىن. وسىنداي جارمەڭكەلەر ءجيى وتكىزىلىپ جاتسا, سالاداعى سەرىكتەستەرگە سەنىمدى سەرپىلىس بەرەتىنى ايقىن, – دەيدى ول.
اۋىل شارۋاشىلىعى دەگەندە ونىڭ تەحنيكالارى جونىندە دە ايتپاي كەتە المايسىز. سىمداي ءتىزىلىپ سامساپ تۇرعان ايگىلى “بەلارۋس” تراكتورلارى مەن ولاردىڭ تۇقىم سەبەتىن قوسالقى تىركەمەلەرى جارمەڭكەدە تۇگەلىمەن ءتۇر-تۇرىمەن ورىن الىپتى. سەمەيدەگى “سەماز” زاۋىتىنان كەلگەن تەحنيكانى جەتكىزىپ بەرۋ جونىندەگى مەنەدجەر اندرەي بازاروۆ تا تراكتور مەن ونىڭ بولشەكتەرى جايىندا جان-جاقتى ءتۇسىندىرىپ, قۇراق ۇشىپ تۇر.
قازاقتىڭ قول ونەرى دە ەش حالىقتان كەم ەمەس مادەني مۇرامىز ەكەنى بەلگىلى. ءتۇرلى جادىگەر زاتتار مەن كيىز ءۇي كورىنىستەرى جارمەڭكەنىڭ اجارىن اشىپ, كەلگەن جۇرتتىڭ تاڭدايىن ەرىكسىز قاقتىرىپ جاتتى. قاراعاندى وبلىسى اقتوعاي اۋدانى نارمامبەت اۋىلىنان كەلىپ كيىز ءۇي تىككەن ەرلى-زايىپتى قوس قاريا ساعىنتاي سۇلتانوۆ پەن جامال قوقىموۆانىڭ قۋانىشتارىندا شەك جوق. قاريالار ء“سارسەمبەكوۆ” شارۋا قوجالىعىنان شوپان اتا تۇقىمىن الىپ كەلگەن باتىربەك ءسارسەمبەكوۆ پەن ەرجان ءامىرقۇلوۆتىڭ كيىز ۇيلەرىن اكەلگەنىن ايتا كەلە, ەلوردانى كورۋ ءمۇمكىندىگىنە يە بولعاندىعىنا وزدەرىنىڭ شەكسىز ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ, ەلىمىز امان بولسىن دەگەن اتا-انالىق تىلەكتەرىن جەتكىزدى.
“قاراوتكەل-2010” جارمەڭكەسىندەگى بۇل جۇزدەن ءبىر كورىنىستەر دەسەك, جاڭىلىسپايمىز. جارمەڭكە اياسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن ءوندىرۋشىلەر ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ماركەتينگ, مال شارۋاشىلىعىندا جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەۋ سالاسىنداعى عىلىمي جەتىستىكتەر سەكىلدى باعىتتاردا سەمينار-كەڭەستەر وتكىزىلدى. شارانى ۇيىمداستىرۋ تاراپىنان ەلىمىزدىڭ ۇزدىك اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار ءوندىرۋشىلەرى “قاراوتكەل-2010” التىن مەدالىمەن ماراپاتتالسا, جارمەڭكەگە قاتىسۋشىلار مەن كەلۋشىلەر ارنايى كونتسەرتتىك باعدارلامانى تاماشالاپ, ەرەكشە كوڭىل-كۇيمەن تاراستى.
ءابدىراحمان قىدىربەك, سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ورىنباي بالمۇرات. استانا.
