ءتورت قۇبىلانى تەڭ قامتىعان قۇجات

قانشاما قيىندىقتى باستان وتكەرسە دە, ەرىك-جىگەرى مىقتى حا­لىق­تىڭ ۇل-قىزدارى تاۋەلسىزدىك تۋ­ىن جەلبىرەتتى. ەل ەگەمەندىگىن الىپ, ەڭسەسىن كوتەرگەن ساتتەن باستاپ, مەم­لەكەتتىڭ ەڭ باستى قۇجاتى – قا­زاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونس­تيتۋتسياسى قابىلداندى. ال­عاش قابىلدانعان باستى قۇجاتتىڭ كەيبىر تاراۋلارىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلىپ, 1995 جىل­دىڭ 30 تامىزىندا بۇگىنگى قول­دا­نىستاعى قۇجات قابىلداندى. ەرەكشە سالتانات پەن قۇرمەتكە تولى كونستيتۋتسيانى ەلىمىزدىڭ تۇڭ­عىش پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆ ءوز حالقىنا جاريا ەتكەن ساتىنە تا­ريح كۋا. كسرو بۇعاۋىنان بوساعان مەملەكەت كوك اسپان تۇسىنە قاناتىن كۇن سۇيگەن قىرانىن شارىقتاتىپ تۋىن, ەلدىڭ ىرىسىنا دارىعان التىن ءدانىن نۇرعا شومىلدىرىپ ەلتاڭباسىن بەلگىلەدى. شامشىدەي ءبىرتۋار كومپوزيتوردىڭ بىرنەشە ون­­داعان جىلدار بۇرىن جازعان شى­عارماسىن ءانۇران ەتتى. الماتىداعى الاڭدا تۇرعان جاستاردىڭ دا اۋ­زىندا وسى “مەنىڭ قازاقستانىم” بولدى. قازاقستان رەسپۋبليكا­سى­نىڭ مەملەكەتتىك رامىزدەرى تۋى, ەلتاڭباسى جانە ءانۇرانىنىڭ سيپاتتاماسى مەن رەسمي پايدالانۋ ءتارتىبى كونستيتۋتسيالىق زاڭمەن بەكىتىلدى. قاسيەتتى دە كيەلى قازاق توپىراعىنداعى قۋانىش الەمنىڭ ءار تاراپىنا ءسۇيىنشى بولىپ اعىلىپ, ءوز تاۋەلسىزدىگىن جاريالادى. ورنىنان قاز تۇرىپ, بۇعاناسى بەكىپ, قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك مەم­­­لەكەت رەتىندە ورنىعىپ كەلە جات­قان ەلدىڭ باستى قۇندىلىعى – ادام جانە ادامنىڭ ءومىرى, قۇقىق­تارى مەن بوستاندىقتارى دەپ تا­نىل­دى. رەسپۋبليكانىڭ ازاماتىن ەشقانداي جاعدايدا دا ازامات­تى­عىنان, ءوزىنىڭ ازاماتتىعىن وزگەرتۋ قۇقىعىنان ايىرۋعا, سونداي-اق ونى قازاق­ستاننان تىس جەرلەرگە الاس­تاتۋعا بولمايتىندىعى ەسكەرتىلدى. توعىز بولىمنەن تۇراتىن كونستي­تۋتسيادا قازاقستان رەسپۋبليكا­سى­نىڭ ازاماتىنا تولىق جاعداي جا­سالعان. ولاردىڭ ءومىر سۇرۋىنە, ءبىلىم الۋىنا, قىزمەت ەتۋىنە جانە زەينەت­كەرلىككە شىعىپ, دەمالۋىنا ءمۇم­كىن­دىكتەر بەرىلگەن. جاسىنا, جى­نى­سىنا قاراماي, ەلدىڭ ءار ازاماتىنا ادام بالاسىنا قاجەتتى تۇرمىستىق تەحنيكا مەن قۇرالداردى قولدانۋعا, مەدي­تسينالىق ەم الۋ قۇقىعى بەرىلدى. حالقىنا قام جاساپ, جاس ۇرپاق­تىڭ وسكەلەڭ بولاشاعىن ويلاعان مەملەكەتتى – پرەزيدەنتتىك باسقارۋ نىسانىنداعى ءبىرتۇتاس مەملەكەت دەپ تانىدى. سان عاسىر بويى ارمان مەن مۇراتتىڭ جەمىستى ناتيجەسى بولىپ كەلگەن ەلىمىزدىڭ ەگەمەندىگى ونىڭ بۇكىل اۋماعىن قامتيتىنى, مەملەكەت ءوز اۋماعىنىڭ تۇتاستى­عىن, قول سۇ­عىل­ماۋىن جانە ءبولىن­بەۋىن قام­تاماسىز ەتەتىندىگى قۇجاتتا كورسەتىلدى. قازاقستان رەسپۋبلي­كا­سى­نىڭ زاڭ شىعارۋ قىزمەتىن جۇزەگە اسىراتىن رەسپۋبليكانىڭ ەڭ جو­عارى وكىلدى ورگانى – پارلامەنت دەپ تابىلدى. بيىل تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تولقۇ­جاتى – كونستيتۋتسياعا ون بەس جىل تولادى. دەر ۋاعىندا دۇرىس تاڭدال­عان باعىتتى ۇستانىپ, الىس-جاقىن شەتەلدەرگە تانىلىپ ۇلگەرگەن قا­زاقستان دامىعان, وركەنيەتتى ەل بولىپ قالىپتاسۋدا. مەملەكەت پەن حالىقتىڭ جاعدايىن كەڭ قامتىعان كونستيتۋتسيا تارماقتارى بويىنشا ءتيىستى زاڭنامالارعا سۇيەنە وتىرىپ, ەل يگىلىگىنە باعىتتالعان يگى ءىس-شا­رالار تولاسسىز اتقارىلۋىنىڭ ءنا­تي­جەسىندە كورشى ەلدەردەن ەكونو­مي­كامىز وزىق شىقتى. جاھاندى قامتىعان داعدارىس قىسپاعىنان قازاقستان حالقى قينالماي ءوتتى. بۇل جاسى 19-عا قادام باسقان مەم­لەكەت ءۇشىن ۇلكەن جەتىستىك. كوپ­تە­گەن مەملەكەتتەرگە سالقىنىن تيگىز­گەن داعدارىس بىرقاتار ەلدەر ارا­سىندا بيلىككە نارازىلىق تانىتىپ, حالىق اراسىندا تولقۋلار تۋىندات­تى. ءبىزدىڭ مەملەكەتتە مۇنىڭ بىردە-ءبىرى بولمادى. بۇگىنگى تاڭدا قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكونوميكا­لىق قارجى اينالىمىنا شىعا الا­تىن قۇندى قاعازى – ۆاليۋتاسى بار. قارجى رىنوگىندا قازاقستان ازۋلى مەملەكەتتەرمەن باقتالاس, باسەكە­لەس بولا الدى. حالقىنىڭ مارتەبەسىن بارىنەن جوعارى قوياتىن, ەلى ءۇشىن جۇرەگى ادال سوعاتىن ەلباسىن تاڭداۋدا قا­زاقستان حالقى جاڭىلعان جوق. قا­زاق تاريحىنداعى ۇلى ساياساتكەرلەر­دىڭ قاتارىنان ورىن العان تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز قابىرعاسىن ءوزى قا­لاعان تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ناعىز جاناشىرى, كوشباسشىسى بولا ءبىل­دى. باعىت العان جولىنان تاي­ماي­تىن ازامات ابىزدىڭ قازاق حالقىنا, قازاقستاندىقتارعا جاساعان جاقسى­لىعى ۇشان-تەڭىز. جۇزدەن اسا ۇلت مەكەن ەتكەن مەم­لەكەتتىڭ ىرگەسىن بەرىك, شاڭى­راعىن بيىك, داستارقانىنا بەرەكە توگىپ, تاتۋ ۇستاۋ كەز كەلگەن ادام­نىڭ قولىنان كەلە بەرمەيتىن ءىس. جالعىز قازاق ەمەس, باسقا دا ەتنوس­تاردىڭ ۇرپاعىن بىلىمگە ۇمتىلدى­رىپ, شەتەلدەرگە وقۋعا جىبەرىپ, ءتا­جىريبە الماستىرىپ, تۋعان توپى­راق­قا قىزمەت ەتۋدىڭ دە جولىن تاۋ­ىپ, ءبىلىمدى جاستار ءۇشىن “بولاشاق” باعدارلاماسىن قالىپتاستىردى. جەتىلىپ كەلە جاتقان جاس نارەس­تە­نىڭ دە وزىق ويلى ازامات بولىپ وسۋىنە جاعداي جاسايتىن “بالاپان” باعدارلاماسى دۇنيەگە كەلدى. مەملەكەتتىڭ كورىكتى جەرلەرى مەن سيرەك قۇبىلىستارعا يە مەكەن­دەر­دى ارنايى قورعاۋعا الىپ, قۇن­دى­­لىق­تاردى باعالاپ, كەلەر ۇرپاققا امانات ەتۋ جولدارىن قاراستىردى. شۇرايلى جەرلەرگە تۋريستىك دەما­لىس ورىندارىن سالىپ, ەلىمىزدىڭ ساياحات-تۋريزم سالاسى دامىپ كەلەدى. كورىكتى مەكەندەر ەل ابىرويىن اسقاقتاتۋدا. قازىر ەلىمىزدەگى حالىقتىڭ بار­لىعى دەرلىك ساۋاتتى. بىزدەگى ءبىلىم الۋ جۇيەسى زامانعا ساي, وركەنيەتتى مەملەكەتتەرمەن پارا-پار. قارىش­تاپ دامۋ مەن جاڭا ۇردىستەردى قا­بىلداۋعا بەيىم قازاق جۇرتى عاسىر­لار بويى اڭساعان ارماندارىنا قولىن جەتكىزدى. بىزدەگى بەيبىتشىلىك پەن توقشىلىق, جاسالىنىپ جاتقان جاعدايدى وزگە مەملەكەتتەردىڭ بارلىعىنان بىردەي تابا المايسىڭ. قازاقستاننىڭ دامۋ جولدارىنداعى تاجىريبەسىنە مويىنسۇنىپ, موي­ىنداپ, ءوز مەملەكەتتەرىنىڭ وركەن­دەۋى­نە جانە ونىڭ بولاشاعىن ساق­تاپ قالۋ جۇمىستارىنا ءبىزدىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولدارىمىزدى قولدانعىسى كەلەتىن ەلدەر دە بارشىلىق. مەملەكەت قازاق ەلىنىڭ اتىن الىپ, شارتاراپقا قازاقستان بولىپ تانىلعان سوڭ, ونىڭ مەملەكەتتىك ءتىلى – قازاق ءتىلى بولىپ بەكىتىلدى. بۇگىنگى تاڭدا تۋعان انا تىلىمىزدە 2000-نان اسا اقپاراتتىق باسى­لىم­دار مەن تەلە-راديو باعدارلامالارى تارالا­دى. بارلىق ۇلتتىق جانە ارا­لاس مەكتەپتەردە قازاق ءتىلى مىندەتتى ءپان رەتىندە وقىتىلادى. وزگەدەن بيىك, وزىڭدىكىنەن دارا, ابىرويىنا ايبارى تەڭ قازاق ەلىنىڭ كونستي­تۋ­تسياسى قازاق رۋحى مەن ءتىلىن اسپانعا كوتەرىپ, مارتەبەسىن ايقىنداپ بەردى. كونستيتۋتسيالىق زاڭنامالار بويىنشا بىزدەگى ازاماتتار تەڭ قۇ­قىلى. ياعني, زاڭ بۇزسا جازالانۋى مەن جاۋاپقا تارتىلۋى دا شەن مەن شەكپەنگە بولىنبەي, سوت ورىندا­رى­نىڭ الدىندا كەسىلگەن ۇكىممەن شارت­تى جازاسىن الادى. سونداي-اق, ازاماتتار اقسۇيەكتىك پەن قارا توپ دەپ ارا جىگىن اجىراتپاي ءبىلىم الۋعا, ءومىر سۇرۋگە, قىزمەت ىستەۋگە تەڭ قۇقىلى. كونستيتۋتسيامىزدا كورسەتىل­گەن­دەي ەلدىڭ تاريحى, مادەنيەتى ەرەكشە قورعاۋعا الىنىپ, كسرو كەزىندە بۇرمالاۋعا تۇسكەن جەر-سۋ اتتارى سا­راپ­تالىپ, عاسىرلار قويناۋىنان كەل­گەن تاريحي دالەلدەمەلەرمەن اتاۋ­لارى قايتارىلدى. قازاقتىڭ ۇلانبايتاق دالاسى – كەڭ قازى­نا­لى, ىرىسقا تولى. مەملەكەتتىڭ باي­لىعىن, قازىناسىن, ىشكى جانە سىرت­قى ءتارتىبىن, شەتەلدەرگە تا­­نىس­تى­رىلۋى تۇگەلىمەن زاڭدى تۇردە قام­تاماسىز ەتىلگەن. الەم كارتا­­سىنان ويىپ ورىن العان قازاق­ستان­نىڭ ءتورت قۇبىلاسىن تۇگەل قام­تىعان ءبىر­دەن-ءبىر باستى قۇجات – كونس­تيتۋتسيا ەل يگىلىگىنە ءالى دە ۇزاق شا­را­پاتىن تيگىزىپ, يگىلىگىنە جا­رارى حاق. عابيدەن ابدىرايىموۆ, كولىكتەگى وڭتۇستىك-شىعىس ءىىد باستىعىنىڭ ورىنباسارى, پوليتسيا پولكوۆنيگى.