عالىم ومارحانوۆ: ء“جۋرناليستىڭ جۇمىسى عالامتوردى اقتارۋمەن بىتپەيدى”

“قاسقىر مەن ءجۋرناليستى اسى­رايتىن اياعى” دەگەن قاناتتى ءسوزدىڭ جانى بار. بارماساڭ, كورمەسەڭ جازار ماقالاڭا دەرەكتى قالاي جينايسىڭ؟ ساپار كوپ. ەلدە مەملەكەت قام­قورلىعىنا العىس ايتۋشىلارمەن قاتار ارىز-شاعىم دا كەزىگەدى. باياعىداي جۇمىسسىزدىق, ايلىق, زەينەتاقى, جەر, جەسىر داۋىن عانا قوزعامايدى, ەلگە كەرەك, كەسەك دۇنيەلەر ايتىلادى. مۇقىم قازاق ءتاۋ ەتەتىن قازى-عۇرت تاۋىنىڭ قايقاڭىنان اسىپ تۇسسەڭىز, ويدا ساي جاعالاپ وتىرعان اۋىل كوزىڭىزگە وتتاي باسىلار ەدى. كىل قازاق, جارتى ورىس, جارتى وزبەگى جوق وسى “جىڭىشكە” اۋىلى شىمكەنتتىڭ ىرگەسىندە وتىرىپ, قازاقستان تەلەارنالارىن ەمەس, وزبەك تەلەۆيدەنيەسىنىڭ قىزىعىن كورەدى. قازاعىنان جەرىنگەن تۇگى جوق, تەلەارنا كورسەتپەيدى. – قۇداي-اۋ, وزبەگى جوق اۋىلدا نەمەرەلەرىمىزدىڭ ءتىلى وزبەكشە شى­عىپ كەلەدى. تەلەارنادان كورەتىنى وزبەك مۋلتفيلمدەرى مەن كينو­لارى بولعان سوڭ تىلدەرى الاشۇ­بارلانىپ بارادى. ءبىز وسى قاي مەملەكەتتىڭ جۇرتىمىز؟! بيەسىن ساۋىپ, ىركىتىن قايناتىپ وتىرعان قوڭدى اۋىلدىڭ اقساقال­دارى اكىم بىتكەندى وسىلايشا شاۋ­جايلاي­تىن. وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تول­تىرۋ وبلىس اكىمى اسقار مىر­زاح­مەتوۆتىڭ ەنشىسىنە ءتيدى. قازىر قا­زى­عۇرتتاعى اعايىن تيىش. بالالارى, نە­مەرەلەرى وزبەكشە گاپىرگەندى قويىپتى. جاقىندا “قازاقستان–شىم­كەنت” تەلەارناسىنىڭ توراعاسى, ءبىر كەزدە “ەگەمەن قازاقستاننىڭ” پاۆلودار وبلىس بويىنشا مەنشىكتى ءتىلشىسى قىزمەتىن اتقارعان سىرالعى دوس عالىم ومارحانوۆقا سوقتىق. ەردىڭ جاسىن ەندى ەڭسەرگەن بەساس­پاپ, كانىگى, مايتالمان ءجۋرناليستىڭ جاس بۋىنعا ايتارى بار. ءبىر قى­زىعى, شابىتقا, شىعارماشىلىققا تولى وتىز جىلداي ۋاقىتى پاۆلو­داردا, وبلىستىق گازەت پەن وبلىس­تىق تەلەديداردا, وبلىس اكىمدىگىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىندە وتكەن عالىم­نىڭ كىندىك قانى تامعان جەرى وڭ­تۇستىك قازاقستان وبلىسى, ورداباسى اۋدانى ەكەندىگىن كوپشىلىك بىلە بەرمەيدى. قازمۋ-ءدىڭ جۋرناليستيكا فا­كۋلتەتىنە مەكتەپتەن سوڭ تۇسە الماعان جاس جىگىت اۋىلعا كەلىپ, سول كەزدەگى “كوممۋنيزم تاڭى”, بۇگىنگى “ورداباسى وتتارى” گازەتىندە كور­رەك­توردان تىلشىگە دەيىن ءبىرجارىم جىل قىزمەت جاساعان. 1984 جىلى قازمۋ-ءدىڭ جۋرناليس­تيكا فاكۋل­تەتىن بىتىرگەن ەكى جىگىت, ءبىرى بۇگىنگى مىقتى قالامگەر, “ايقىن” گازە­تىنىڭ باس ديرەكتورى ءارى باس رەداك­تورى نۇرتورە ءجۇسىپ ەكەۋى جولدا­مامەن پاۆلودار وبلىسىنا بارادى. – ول گازەت “قىزىل تۋ” قازىر “سارىارقا سامالى” دەپ اتالادى. جيىرما جىل بويى جاس ماماندار كەلمەگەن وبلىستىق گازەت ۇجىمى ءبىزدى جىلى قارسى الدى. ءبىز دە جۇمىسقا بەلسەنە كىرىستىك. بەس ايدان سوڭ ەكەۋىمىز دە ءبولىم مەڭ­گەرۋشىلىگىنە كوتەرىلدىك. ماقتان­عانىم ەمەس, تاپسىرما تۇندە مە, كەشكە مە, قاي ۋاقىتتا بەرىلسە دە تا­ڭەرتەڭ باستىقتىڭ الدىندا جاتا­تىن. قازىرگى جاس جۋرناليستەردىڭ تاپسىرمانى ورىنداۋعا اسىعا قويمايتىنى تاڭعال­دىرادى, – دەيدى عالىم باۋىرىمىز. – وڭتۇستىكتەگى العاشقى باس رەداكتورىمىز بەلگىلى قازاق اقىنى نارماحان بەگاليەۆ بولاتىن. ناراعانىڭ مەكتەبىنەن كوپ نارسە ۇيرەندىك. ءسوز كيەسىن ويلاپ, اۋدارما جاساعاندا دا اباي بولاتىن ەدىك. ونىڭ پايداسى پاۆلوداردا ءتيدى. ورىستانىپ كەتكەن وبلىستا, ونىڭ گازەتىندە اۋدارمانىڭ نەشە اتاسىن جاسادىق. تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن نارسە, گازەتتە شىڭدالعان جۋر­ناليست تەلەديداردا دا, راديودا دا جۇمىس ىستەي الادى. ال, تەلەدي­داردان گازەتكە بارعان ءجۋرناليستىڭ جۇمىس ىستەپ كەتۋى ەكىتالاي. كەيدە جۇمىستا اشۋلان­عاندا “ميكروفون ۇستاعاننىڭ ءبارى جۋرناليست ەمەس” دەگەندى ايتىپ قالامىن. بىراق بۇل ماماندىقتىڭ ابدەن قادىرىن كەتىرىپ جۇرگەندەر جۋرناليستيكا فاكۋل­تەتىن بىتىرمەگەن, جۇمىسىن جوندەپ ىستەمەك تۇگىلى جۋرناليستيكانىڭ نە ەكەنىن تۇسىنبەيتىندەر دەپ وي­لايمىن. كولدەنەڭ قوسىلعاندار كوبەيىپ تۇر. بارىندە ەمەس, كوپتەگەن جاس جۋرناليستەردە ىزدەنىس, تال­پىنىس جوق. ءوزىمىز وسىلاردىڭ جاسىندا باس رەداكتوردىڭ, ونىڭ ورىنباسارلارىنىڭ تاپسىرماسىنان بولەك وزىمىزشە ىزدەنەتىنبىز. قازىرگى جاس بۋىننىڭ كوبىسى كورسەتىپ, باعىتتاپ بەرگەن تاپسىرماڭنىڭ ءوزىن زورعا ورىندايدى. ينتەرنەت پايدا بولعالى جالقاۋلىق جايلاپ العان سياقتى. عالامتوردان قالاعان اقپاراتىن الىپ, دايىنداپ بەرىپ وتىراتىن جۋرناليستەر كوبەيدى. اقپارات العان جاقسى. سول العان اقپاراتتى ودان ءارى زەرتتەۋ, ومىرمەن بايلانىستىرۋ جەتپەي جاتادى. ءجۋرناليستىڭ جۇمىسى بۇرىن ماتەريالعا كەرەكتى دۇنيەنى ءوزى جيناعاندا بىتەتىن ەدى. – ءبىراز اۋداندار قازاقشا تەلەارنالاردى كورە المايمىز دەپ شاعىم ايتاتىن ەدى. قازىر قالاي؟ – وبلىستىڭ 97 پايىزى تەلەارنانى كورىپ جاتىر. بۇل بۇعان دەيىن بولماعان. 14 ەلدى مەكەندە تەلەحابار تاراتۋشى ورناتىلدى. وعان 260 ميلليون تەڭگەدەن ارتىق قاراجات ءبولىندى. سونداي-اق, ءبىزدىڭ تەلەارنادا عارىشتىق جىلجىمالى تەلەستانسا بار. ونىڭ كومەگىمەن ءبىز كەز كەلگەن ۋاقىتتا الەمنىڭ بارلىق تۇكپىرىنە تىكەلەي تەلەحابار تاراتۋعا مۇمكىندىگىمىز بار. ءبىر عانا مىسال, بيىل كوكتەمدە ءبىزدىڭ وڭىردە وبلىس اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆتىڭ باستاماسىمەن داستۇرگە اينالا باستاعان “ىرىس الدى – ىنتىماق” اتتى اۋقىمدى ءىس-شارا قازىعۇرت تاۋىنىڭ ەتەگىندە ءوتتى. وسى ۇلكەن ءىس-شاراعا قاتىسقان “ەگەمەن قازاقستان” گازەتىنىڭ پرەزيدەنتى, ەلگە تانىمال ازامات ساۋىتبەك ابدراحمانوۆتى الدىندا عانا استانادا كەزدەستىرگەن جۇرت: “ساكە, ءبىز ءسىزدى شىمكەنتتىڭ تىكەلەي ەفي­رىنەن كورىپ وتىرمىز, وڭتۇستىككە قاشان, قالاي بارىپ قالعانسىز؟” دەپ تاڭدانىس ءبىلدىرىپتى. بۇل ءبىزدىڭ تەلەحابار تاراتۋداعى جەدەل­دىگىمىز­دىڭ ءبىر عانا كورىنىسى. سونداي- اق, ءبىزدىڭ وسى قوندىرعىلار ارقىلى ەلباسىمىزبەن بولاتىن تىكەلەي ەفيردى دە تولىق قامتاماسىز ەتىپ ءجۇرمىز. – “جولداسىڭدى كورسەت, كىم ەكەندىگىڭدى ايتايىن” دەپ ايتىلا­تىن ناقىل سەكىلدى ءسوز بار ەل ءىشىن­دە. ال, جۋرناليست عالىم ومار­حانوۆتىڭ وسى قيسىنعا سالعاندا كىمدەرى بار؟ – ءبىزدىڭ كۋرستا سايدىڭ تا­سىنداي جىگىتتەر وقىدى. مارقۇم التىنبەك سارسەنباەۆ, پرەزيدەنت اكىمشىلىگى ىشكى ساياسات ءبولىمنىڭ مەڭگەرۋشىسى دارحان مىڭباي, “ايقىن” گازەتىنىڭ باس رەداكتورى نۇرتورە ءجۇسىپ, “تۇركىستان” گازەتىنىڭ باس رەداكتورى ءشامشى پاتتەەۆ, “قازاقستان” گازەتىنىڭ باس رەداكتورى سەرعازى مۇحتاربەك, “ەگەمەن قازاقستان” گازەتى اق ۆيتسە-پرەزيدەنتى ەركىن قىدىر, بەل­گىلى جازۋشى جۇسىپبەك قورعاسبەك سياقتى جىگىتتەرمەن بىرگە وقىدىق. قىزداردان اقىندار بايان بەكەتوۆا, ءۇمىتحان التاەۆا جانە قاراشاش توقسانباي بار. ەلىمىزدىڭ باس گازەتى – “ەگەمەن قازاقستاندا” كوپتەگەن كۋرستاستارىمىز جەمىستى جۇمىس ىستەپ ءجۇر. دوستىق, شىعارماشىلىق بايلانىس سول ءبىرىنشى كۋرستان باستالىپ, ءالى جالعاسىپ كەلەدى. ەلۋدىڭ تورىنە شىعىپ وتىرعاندا جاڭا دوس, جاقسى دوس تابا الماي­مىز. ىزدەمەيمىز دە. جاس, جاقسى كەزدە ءبىر-ءبىرىمىزدى تاپتىق. ەندى قۇداي اجىراتپاسىن دەگەندى كەز­دەسكەندە ايتىپ وتىرامىز. ءبىزدىڭ كۋرستىڭ قىز-جىگىتتەرى مەملەكە­تىمىزدىڭ ىرگەسى بەرىك, شاڭىراعى بيىك بولۋىنا حال-قادەرىنشە ۇلەس قوسىپ كەلەدى. سول ءۇشىن ىشتەي سۇيسىنەمىز دە. باقتيار تايجان. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.