كەشە ءماجىلىستىڭ كەزەكتى جالپى وتىرىسى ءتۇس قايتا وتكىزىلدى. بۇل تۇسكە دەيىن وتكەن «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ كەزەكتى حVI سەزىمەن بايلانىستى بولىپ وتىر. ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسى بارىسىندا پالاتا سپيكەرى قابيبوللا جاقىپوۆ «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ XVI سەزىندە ايتىلعان ماسەلەلەردىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى.
توراعا سەزدە الداعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا نۇرسۇلتان نازارباەۆتى كانديدات رەتىندە ۇسىنۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعانىن, اتالعان جيىندا ءسوز العان ەلىمىزدىڭ ءار ءوڭىرلەرىنەن كەلگەن دەلەگاتتاردىڭ قازىرگى ءىس باسىنداعى پرەزيدەنتتىڭ قازاقستاندىق مەملەكەتتىلىكتى قالىپتاستىرۋداعى تەڭدەسسىز رولىنە ايرىقشا نازار اۋدارعانىن ەرەكشە اتادى. سپيكەر ءسوز رەتى كەلگەندە ءماجىلىستىڭ دەپۋتاتتىق كورپۋسى حالىقتىڭ ءومىرىن جاقسارتۋ ءۇشىن ەلباسى جۇكتەگەن قوعام مەن مەملەكەت الدىندا تۇرعان بەس باسىم باعىتتى جۇزەگە اسىرۋ جولىندا بار كۇش-جىگەرى مەن ءبىلىمىن جۇمسايتىنىنا سەندىردى.
بۇدان كەيىن كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەر قارالدى. الدىمەن دەپۋتاتتار نازارىنا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە زياتكەرلىك مەنشىك سالاسىن قۇقىقتىق رەتتەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىنا سەنات ەنگىزگەن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ۇسىنىلدى. ءماجىلىس دەپۋتاتى وڭالسىن جۇمابەكوۆ ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر زاڭ جوباسىنىڭ تۇجىرىمدامالىق ەرەجەلەرىن قوزعامايتىندىعىنا نازار اۋدارتتى. سەنات ازاماتتىق كودەكسىنە زياتكەرلىك شىعارماشىلىق قىزمەتتىڭ ناتيجەلەرىن جانە دارالانۋ قۇرالدارىن زاڭنامالىق اكتىلەردە بەلگىلەنگەن جاعدايلاردا قۇقىق يەلەنۋشىنىڭ كەلىسىمىنسىز پايدالانۋعا قاتىستى وزگەرىستەر ەنگىزگەن. سونداي-اق, كەشەندى كاسىپكەرلىك ليتسەنزيا شارتىن تىركەۋ تۋرالى ەرەجەنى قولدانۋ دا نازاردان تىس قالماپتى. سونىمەن بىرگە, سەنات «اۆتورلىق قۇقىق جانە ساباقتاس قۇقىقتار تۋرالى» زاڭىنا ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەر اۆتورلاردىڭ, ورىنداۋشىلاردىڭ, فونوگراممالاردى جاساۋشىلاردىڭ, اۆتورلىق نەمەسە ساباقتاس قۇقىقتاردى وزگە دە يەلەنۋشىلەردىڭ م ۇلىكتىك قۇقىقتارىن ۇجىمدىق نەگىزدە باسقاراتىن ۇيىمنىڭ ۋاكىلەتتى ورگانىنا اقپارات ۇسىنۋىنا جاتاتىن نورماعا قاتىستى ءوز ۇستانىمدارىن دا ەنگىزىپتى. بۇدان باسقا جوعارى پالاتا تاۋار تاڭبالارى مەن مەنشىك وبەكتىلەرىنە قاتىستى جانە وزگە دە وزگەرىستەر ۇسىنعانى بەلگىلى بولىپ وتىر. ءماجىلىس اتالعان ۇسىنىستاردى قاراپ, وزدەرىنىڭ كەلىسىمدەرىن بەردى.
كۇن تارتىبىنە شىعارىلعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتىق پروتسەستىك ءىس جۇرگىزۋ كودەكسىنىڭ جوباسى جانە وعان ىلەسپە زاڭ جوبالارى ءبىرىنشى وقىلىمدا قارالىپ, قولداۋ تاپتى. زاڭ جوباسى سوت ءىسىن جۇرگىزۋدە ءبىتىستىرۋ رەسىمدەرىن بەلسەندى قولدانۋ ءۇشىن ونى جاڭعىرتۋ ارقىلى جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن سوتتا ءتيىمدى قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋگە, سونداي-اق سوتتاردىڭ قىزمەتىنە اقپاراتتىق تەحنيكالىق قۇرالداردى پايدالانۋدى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. بۇل رەتتە ءىستى سوت تالقىلاۋىنا دايىنداۋ مەرزىمى ۇلعايتىلىپ, سوت قۋىنىم ارىزىن قابىلداعاننان كەيىن سۋديا مەن پروتسەسكە باسقا قاتىسۋشىلاردىڭ ارەكەتى نەعۇرلىم ناقتى رەگلامەنتتەلگەن. سوتقا دەيىنگى تالقىلاۋعا بارلىق قاتىسۋشىلار دالەلدەمەلەردى ۇسىنۋعا ءتيىس. ەگەر ولار اعىمداعى كەزدە ۇسىنا الماسا, وندا دالەلدەمەلەر كەيىنىرەك, سوت تالقىلاۋى بارىسىندا ۇسىنىلۋعا ءتيىس. ەرەكشە جاعدايلاردا, ەگەر ۋاقتىلى ۇسىنباۋ سەبەپتەرى ءدالەلدى دەپ تانىلسا, وندا ولاردى اپەللياتسيالىق ساتى سوتىنا دا ۇسىنۋعا رۇقسات ەتىلەدى. مۇندا ازاماتتىق پروتسەستە ادۆوكاتۋرانىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ دە كوزدەلىپتى. كودەكس جوباسىندا ادۆوكاتتاردىڭ قاتىسۋىمەن ءبىتىستىرۋدىڭ جاڭا ءتاسىلى – پارتيسيپاتيۆتىك ءراسىم ەنگىزىلىپ وتىر. ول داۋعا قاتىسۋشىلارعا كەلىسسوزدەردى ادۆوكاتتاردىڭ بەلسەندى قاتىسۋى ارقىلى وتكىزۋ مۇمكىندىگىن بەرەدى. تاراپتاردى تاتۋلاسۋعا قوسىمشا ىنتالاندىرۋ ءۇشىن ولارعا سوتقا قۋىنىم بەرگەن كەزدە تولەگەن مەملەكەتتىك باج قايتارىلاتىن بولادى. جانە دە مەدياتسيا ينستيتۋتىن كەڭىنەن قولدانۋ, ونى سۋديا تاراپتاردىڭ ءوتىنىشحاتى بويىنشا جۇرگىزەتىنى ەرەكشە اتالدى. سوت بەكىتكەن مەدياتسيا تارتىبىمەن داۋدى رەتتەۋ تۋرالى كەلىسىم تاتۋلاسۋ كەلىسىمىنە ۇقساس ورىندالاتىن بولادى.
كودەكس جوباسىنىڭ ايرىقشا ءمانى ينۆەستورلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى سوتتاردىڭ مامانداندىرىلعان قۇرامدارىن ەنگىزۋ بولىپ تابىلادى. كودەكستىڭ جوباسىمەن استانا قالاسىنىڭ سوتىندا ينۆەستيتسيالىق داۋلاردى قاراۋ ءجونىندەگى مامانداندىرىلعان قۇرامدى قۇرۋ, سونداي-اق جوعارعى سوتتا اپەللياتسيالىق القا قۇرۋ كوزدەلگەن. بۇل شارا ينۆەستيتسيالاردى قۇقىقتىق قورعاۋدى ارتتىرۋعا, بيزنەستى جۇرگىزۋدىڭ قولايلى شارتتارىن قۇرۋعا باعىتتالعان.
جالپى, كودەكس جوباسىنىڭ ەرەجەلەرى تاتۋلاستىرۋ رەسىمدەرىن جانە داۋلاردى شەشۋدىڭ بالاما تاسىلدەرىن كەڭىنەن قولدانۋدى كوزدەيدى. وسىعان بايلانىستى زاڭ جوباسىندا زياتكەرلىك مەنشىك قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىندا, ەكولوگيالىق, جەر, نەكە-وتباسى قۇقىقتىق قاتىناستارى جانە ينۆەستيتسيالىق قىزمەتتەن تۋىندايتىن قۇقىقتىق قاتىناستار سالاسىندا داۋدى سوتقا دەيىن رەتتەۋدى مىندەتتى تۇردە قولداۋ قاراستىرىلعان. وسىعان وراي, زاڭ جوباسىندا داۋدى بەيبىت جولمەن رەتتەۋگە كومەكتەسۋدى ادۆوكاتۋرا مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە بەلگىلەۋ كورىنىس تاپقان. سوعان بايلانىستى ادۆوكاتتار زاڭ كومەگىن كورسەتە وتىرىپ تاتۋلاستىرۋ ءراسىمدەرىن دە جۇرگىزۋگە ءتيىس. بۇل رەتتە نوتارياتتىق ارەكەتتەردى جاساۋدىڭ جاڭا ءتۇرى – اتقارۋشىلىق جازبا ەنگىزىلىپ وتىر. ۇسىنىلىپ وتىرعان نورما ازاماتتىق قۇقىقتىق قاتىناستارعا قاتىسۋشىلاردىڭ داۋسىز تالاپتار بويىنشا بۇزىلعان قۇقىقتاردى سوتقا بارماي-اق قالپىنا كەلتىرۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى.
سونداي-اق, پالاتا «2009 جىلعى 6 قازانداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن فرانتسۋز رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى جەردى قاشىقتىقتان زوندتاۋدىڭ عارىش جۇيەسىن جانە عارىش اپپاراتتارىنىڭ قۇراستىرۋ-سىناۋ كەشەنىن قۇرۋ مەن پايدالانۋ شارتتارى تۋرالى كەلىسىمگە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن ءدۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى اراسىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ الماتى قالاسىندا دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ مەديتسينالىق-سانيتاريالىق العاشقى كومەك جونىندەگى گەوگرافيالىق جاعىنان قاشىق ورنالاسقان ءوفيسىن اشۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوبالارى بويىنشا قورىتىندى ازىرلەۋ مەرزىمدەرىن بەكىتىپ بەردى.
اسقار تۇراپباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
