ەلىمىزدىڭ ەكى رەت ىشكى ىستەر ءمينيسترى بولعان, ۇزاق جىلدار بويى ەرەن ەڭبەك ەتكەن شىراقبەك قابىلباەۆتىڭ ءومىرى مەن قىزمەتى جاس ۇرپاقتار ءۇشىن ۇلگى-ونەگە.
ش.قابىلباەۆ (1908-1976 جج.) – مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, قازاق كسر ىشكى ىستەر ءمينيسترى, گەنەرال-لەيتەنانت ء(ىى رانگىلى ىشكى قىزمەت گەنەرال-لەيتەنانتى), ءىىم ەڭبەك سىڭىرگەن قىزمەتكەرى. ول 1908 جىلى 9 ناۋرىزدا سەمەي گۋبەرنياسى (قازاق كسر سەمەي وبلىسى, ابىرالى اۋدانى) قارقارالى ۋەزى ابىرالى بولىسىنداعى №3 اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن.
ول كەزدە سەمەي قالاسى – قازاق زيالىلارىنىڭ جينالعان جەرى ءارى الاش وردانىڭ شىعىس ءبولىمىنىڭ ورتالىعى, مادەنيەتتىڭ دە ورتالىعى بولىپ سانالاتىن. ول كەزدە پەداگوگيكالىق تەحنيكۋم سياقتى وقۋ ورنى ءبىلىم ىزدەپ كەلگەن اۋىل جاستارى ءۇشىن قول جەتپەيتىن ارمان ەدى. 1916 جىلعى دۇربەلەڭ, قازان توڭكەرىسى, ازامات سوعىسى, اتىس پەن شابىس, وكىمەت تاراپىنان حالىققا جاسالعان وزبىرلىق – وسىنىڭ ءبارى جاڭا عانا ەرجەتىپ كەلە جاتقان جاس جىگىتتى سەرگەك, قىراعى, ساق بولۋعا ۇيرەتتى.
1931-1932 جج. ش.قابىلباەۆ پەداگوگيكالىق قىزمەتپەن اينالىسادى. 1931 جىلدىڭ 15 قازانىنان باستاپ 1932 جىلدىڭ 10 اقپانىنا دەيىن سەمەي ق., حالىققا ءبىلىم بەرۋ قالالىق ءبولىمىنىڭ ينسپەكتورى بولىپ قىزمەت اتقارادى. اعىمداعى جىلدىڭ 10 اقپانىنان باستاپ 25 قازانىنا دەيىن سەمەي وبلىسىنىڭ جاڭا-سەمەي قالاسى كولحوز جاستارىنىڭ ۇلگىلى جەتىلىك مەكتەبىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ قىزمەت اتقارادى. 1933 جىلدىڭ 20 قاراشاسىنان باستاپ 1938 جىلدىڭ 10 ناۋرىزىنا دەيىنگى ارالىقتا نكۆد ورگانىندا قىزمەت اتقاردى.
1936 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ 1937 جىلدىڭ 1 ماۋسىمىنا دەيىن قازاق كسر بويىنشا نكۆد باسقارماسى الماتى قالاسى ەرەكشە ءبولىمىنىڭ مقب جەدەل ۋاكىلى بولىپ قىزمەت اتقارادى. 1936 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا وعان «مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك سەرجانتى» اتاعى بەرىلەدى. 1937 جىلدىڭ 1 ماۋسىمىنان باستاپ 1938 جىلدىڭ 14 ناۋرىزىنا دەيىن قازاق كسر بويىنشا نكۆد باسقارماسىنىڭ الماتى قالاسى مقب 3-ءشى ءبولىمىنىڭ 5-ءشى بولىمشەسىنىڭ ۋاكىلى بولىپ قىزمەت اتقارادى. اتتەستاتسيا ماتەريالدارى بويىنشا وسى قىزمەت اتقارۋ ارالىعىندا: «ش.قابىلباەۆ نكۆد ورگانىنىڭ قىزمەت ۋاقىتىندا ءتارتىپتى, تاپسىرىلعان جۇمىسقا ادال قارايدى. ىنتالى, قيىن جاعدايلاردا جىلدام باعدار جاساي الادى. تۇرمىستا سىپايى. پارتيالىق-قوعامدىق جۇمىستارعا بەلسەنە قاتىسادى. ءوزىنىڭ يدەولوگيالىق دەڭگەيىن جوعارىلاتۋعا كۇندەلىكتى جۇمىس جاسايدى», دەپ مىنەزدەمە بەرىلگەن.
نكۆد ورگانىنىڭ قىزمەتىنەن بوساتىلعاننان كەيىن 1938 جىلدىڭ ناۋرىز ايىنان باستاپ تامىز ايىنا دەيىن ش.قابىلباەۆ قازاق كسر سحك قۇپيالى قىزمەتىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ قىزمەت اتقارادى.
1939 جىلدىڭ 7 قاڭتارىنان باستاپ قازاقستاننىڭ كپ وك حاتشىسى جۇماباي شاياحمەتوۆتىڭ كومەكشىسى بولىپ جۇمىسقا كىرىسەدى. وسى كەزەڭنەن باستاپ جۇماباي شاياحمەتوۆ شىراقبەك قابىلباەۆتىڭ ءتالىمگەرى جانە وقىتۋشىسى بولىپ تانىلادى. پارتيالىق تاپسىرىس تارتىبىندە ش.قابىلباەۆ وك پارتياسىنىڭ ەرەكشە سەكتورىندا پارتيانىڭ ۇيىمداستىرۋشىسىنىڭ ورىنباسارى بولىپ قىزمەت اتقارادى. 1941 جىلدىڭ 8 ناۋرىزىنا دەيىن قازاقستان كپ وك حاتشىسىنىڭ كومەكشىسى جانە قازاقستاننىڭ كپ وك كادر ءبولىمى نۇسقاۋشىسى بولىپ قىزمەت اتقاردى.
1941 جىلدىڭ 29 جەلتوقسانىندا جاڭا جىلدىڭ قارساڭىندا ش.قابىلباەۆ قازاقستان دەلەگاتسياسىن باسقارىپ, ازىق-ت ۇلىك تيەلگەن 15 ۆاگون-ەشەلوندى باتىس مايداندا ورنالاسقان پانفيلوۆ اتىنداعى 8-ءشى گۆارديالىق ديۆيزياسى بولىپ اتالعان جاۋىنگەرلەر قۇرامىنا سالەم-ساۋقاتتاردى تاپسىراتىن قازاقستان كپ وك وكىلى رەتىندە باردى. وسى تۇستا 1942 جىلعى 1 اقپانداعى «كازاحستانسكايا پراۆدا» گازەتىندەگى «ۆ ۆوسموي گۆاردەيسكوي» اتتى ماقالانىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك: «الماتى قالاسى جانە الماتى وبلىسى بىزدەرگە قۇرمەتتى تاپسىرما تاپسىردى. بىزدەر گەنەرال-مايور پانفيلوۆ اتىنداعى 8-ءشى گۆارديالىق ديۆيزيا بولىپ اتالعان قۇرامانىڭ جاۋىنگەرلەرىنە قازاقستاننىڭ ەڭبەكشىلەرىمەن جينالعان سالەم-ساۋقاتتاردى تاپسىرۋ كەرەك بولاتىنبىز. ونى اپاراتىن دەلەگاتسيا قۇرامىنىڭ باستىعى ەتىپ ش.قابىلباەۆ تاعايىندالعان ەدى. 29 جەلتوقسان كۇنى دەلەگاتسيانى ديۆيزيا وكىلى شتاب كوميسسارى جولداس فرولوۆ قارسى الادى. بىزدەر پانفيلوۆشى-جاۋىنگەرلەردىڭ اراسىندا مايدان ومىرىمەن تانىسىپ, جاۋىنگەرلەرمەن كەزدەسىپ, ولاردىڭ الدىندا ءسوز سويلەپ, كۇش-جىگەرلەرىن كوتەردىك. ەكىنشى جانە ءۇشىنشى كۇندەرى مومىش ۇلىنىڭ, كاپروۆتىڭ, كۋرگانوۆتىڭ جانە تاعى دا باسقا بولىنىستەردە بولىپ, ولاردىڭ الدىندا ءسوز سويلەدىك, پانفيلوۆشى-جاۋىنگەرلەردىڭ كوزدەرىنەن قۋانىش كوردىك.
ىسكەرلىگىمەن ساياسي جاعىن ەسكەرە وتىرىپ, 1954 جىلدىڭ 9 تامىزىندا ش.قابىلباەۆتى قازاق كسر ىشكى ىستەر ءمينيسترى جاۋاپتى لاۋازىمىنا تاعايىندايدى. ول كەزدە ش.قابىلباەۆ 46 جاستا بولعان ەدى. بۇل قازاقستاننىڭ ىشكى ىستەر ورگاندارى تاريحىندا جەرگىلىكتى كادرلاردىڭ ىشىنەن ش.قابىلباەۆ كپسس وك قاۋلىسىمەن قازاق كسر ىشكى ىستەر ءمينيسترى بولىپ بەكىتىلەدى. رەسپۋبليكانىڭ ىشكى ىستەر ءمينيسترى بولىپ تاعايىندالعاننان كەيىن, 1954 جىلدىڭ 6 قاراشا ايىندا وعان «ىشكى قىزمەت پولكوۆنيگى» اتاعى بەرىلەدى. ش.قابىلباەۆ اۋەلى ىشكى قىزمەتتىڭ پولكوۆنيگى, ال 1955 جىلدىڭ شىلدە ايىندا ىشكى قىزمەتتىڭ گەنەرال-مايورى (سول كەزدەگى اتاۋ بويىنشا ىشكى قىزمەتتىڭ 3-رانگىلى گەنەرالى) اتاعى بەرىلەدى.
ونىڭ مينيستر بولعان كەزىندە ىشكى ىستەر ورگاندارى جۇيەسىندە كۇردەلى وزگەرىستەر مەن رەفورمالار جاساۋ ءىسىن جۇرگىزۋ قاجەت بولدى. رەسپۋبليكا بويىنشا ىشكى ىستەر جۇيەسىندەگى بارلىق كادرلاردىڭ كۇش-جىگەرىن دۇرىس جۇمىلدىرا وتىرىپ, جۇزەگە اسىرۋدى تالاپ ەتتى. ءۇش جىلدىڭ ىشىندە (1954-1957 جج.) ءىىم 40 ساۆحوزدىق ءۇي-جايىلىمدار, كەشەندى تۇرعىن ءۇي جانە شارۋاشىلىق وبەكتىلەرى تولى 5 استىقتى پۋنكتتەر, اۆتوكولىكتى جولدار جانە باسقا دا ماڭىزدى وبەكتىلەر سالىندى. ول قازاقستاندا اۋىل شارۋاشىلىعىن وتكىزۋ كەزەڭدەرىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىنە ميليتسيانىڭ جۇمىسىنا ءوزى جەتەكشىلىك جاسادى.
1958 جىلى ش.قابىلباەۆتىڭ تىكەلەي باسشىلىق جاساۋىمەن ءىىم ەكى ءىرى وبەكت – ىستىقكولدەگى جوعارى تاۋلى اۆتوكولىك جولى جانە الماتى اۋەجايىنداعى ۇشىپ-قونۋ جولاعىن پايدالانۋ تابىس ەتىلدى. سونداي-اق, تىڭ يگەرۋ جولداماسى بويىنشا تەك قانا ماماندار, ەركىن – پاتريوتتار عانا كەلگەن جوق, سونىمەن قاتار, جەڭىل پايدا تابامىز دەپ قىلمىستىق ورتانىڭ وكىلدەرى دە كەلدى. سول سەبەپتەن قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى جانە قۇقىقتىق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋ سۇراقتارى كۇن تارتىبىندە باستى سۇراقتاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلدى.
ىشكى ىستەر ءمينيسترى ش.قابىلباەۆ كادر ساياساتىن ءتيىمدى ءجۇرگىزدى. ميليتسيا گەنەرال-مايورى ك.بەسپەرستوۆتىڭ ايتۋىنشا: «ش.قابىلباەۆ كادرلاردى جاقسى ىرىكتەي الدى. باسشىلىق لاۋازىمدارعا جاقسى ۇيىمداستىرۋشىلىق يكەمدىلىكتەرى بار, قىزمەتكەر, اقىلدى ادامداردى جيناقتادى. قازاقستاننىڭ ىشكى ءىستەر ورگاندارىنىڭ جۇمىسىنا ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرلەرى, اسكەري تاجىريبەسى مول, مايداننىڭ بارلىق شەپتەرىندە بولعان ادامداردى تارتتى. وسىنداي ادامدار زاڭدىلىق پەن قۇقىق قورعاۋ ءتارتىبىن ورناتۋ ءۇشىن ءمينيستردىڭ مىقتى تىرەگى بولدى. سونداي-اق, ش.قابىلباەۆ قىزمەتكە كاسىبي زاڭگەرلەردى, ساراپتاماشىلاردى, ينجەنەرلەر مەن تىلشىلەردى تارتتى». 1957 جىلدىڭ 17 ناۋرىزىندا ش.قابىلباەۆقا 3-رانگىلى ىشكى قىزمەت گەنەرال اتاعى بەرىلەدى. ول كەزدە ش.قابىلباەۆ 49 جاستا بولاتىن.
ش.قابىلباەۆتىڭ ءومىر جولىندا كەدەرگىلەر مەن بوگەتتەر كوپ كەزدەستى. سول كەدەرگىلەردىڭ ءبىرى – تەمىرتاۋ وقيعاسى. سول ۋاقىتتا تەمىرتاۋ قالاسىنداعى مەتاللۋرگيا كومبيناتىن قازاقستان ماگنيتكاسى دەپ اتاعان. 1959 جىلدىڭ جازىندا كومبينات قۇرىلىسىنا جۇمىسشى جاستار شەتتەن اكەلىندى. جۇمىسشىلارعا دۇرىس ماتەريالدىق جاعدايلار جاسالعان جوق, ازىق-ت ۇلىك جەتىسپەدى. وسىنىڭ سالدارىنان 1959 جىلدىڭ تامىز ايىندا جۇمىسشىلار ب ۇلىك شىعارادى, ميليتسيا ورگاندارىنا شابۋىل جاسايدى. وسى وقيعادان كەيىن ش.قابىلباەۆ جازىقسىز جازعىرىلىپ ورنىنان, ياعني ىشكى ىستەر قىزمەتىنەن 1959 جىلدىڭ 18 قاراشاسىنان باستاپ 16 جەلتوقسانىنا دەيىن تاعايىندالعان لاۋازىمىنان پارتيالىق جازا ءتارتىبىن سالۋمەن بوساتىلادى. سونداي-اق, ش.قابىلباەۆقا جانە قاراعاندى وبلىسى ءىىب پولكوۆنيگى ن.ن.ليۋبىح ەكەۋىنە قازاق كسر 145-بابى بويىنشا (بيلىگىن اسىرۋ) قىلمىستىق ءىس قوزعالادى. قابىلباەۆتىڭ وسى تۇستاعى ارىزى العاشقى تەرگەۋ اياقتالعاننان سوڭ, كسرو باس پروكۋرورى رۋدەنكومەن جەكە قارالىپ, نەگىزسىز جانە دالەلدەنبەگەن كىنالاردى الىپ تاستاۋعا نۇسقاۋ بەرەدى.
سودان سوڭ, ول 1959 جىلدىڭ 16 جەلتوقسانىنان باستاپ 1960 جىلدىڭ 27 اقپانىنا دەيىنگى ارالىقتا جاقق (جەرگىلىكتى اۋەگە قارسى قورعانىس) رەسپۋبليكانىڭ الماتى مەكتەبىنىڭ كۋرس باستىعى بولىپ قىزمەت اتقارادى.
1959 جىلعى قايعىلى تامىز كۇندەرىنەن كەيىن ش.قابىلباەۆتىڭ ومىرىندە ۇزاق كۇتكەن تاريحي ادىلدىك ورنادى.
كوكپ وك باس حاتشىسى ل.ي.برەجنەۆتىڭ كەلىسىمىمەن جانە قازاقستان كپ وك ءبىرىنشى حاتشىسى, كوكپ وك ساياسي بيۋروسىنىڭ مۇشەسى, د.ا.قوناەۆتىڭ ۇسىنىسى بويىنشا ش.قابىلباەۆ ەكىنشى رەت جاۋاپتى دا جوعارى لاۋازىمدى قىزمەتكە تاعايىندالادى. 1967 جىلدىڭ 1 قاراشاسىندا ش.قابىلباەۆقا 2-رانگىلى ىشكى قىزمەت گەنەرال اتاعى بەرىلەدى.
وسىنداي تاريحي تۇلعانىڭ ەل الدىنداعى قىزمەتىن جانە ونىڭ ىشكى ىستەر ورگاندارى سالاسىنداعى مەملەكەتتىك جانە كادرلىق ساياساتىن جەتىلدىرۋگە قوسقان ۇلەسىن ەسكەرە وتىرىپ, 2014 جىلعى 9 جەلتوقساندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ №1287 قاۋلىسىمەن جانە ول جونىندە ماڭگى ەستە قالدىرۋ, بولاشاق جاستارعا ۇلگى-ونەگە بەرۋ ماقساتىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءىىم قوستاناي اكادەمياسىنا شىراقبەك قابىلباي ۇلى قابىلباەۆتىڭ قۇرمەتتى ەسىمى بەرىلدى.
ميرلان قىزىلوۆ,
زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, پروفەسسور, ءىىم شىراقبەك قابىلباەۆ اتىنداعى قوستاناي اكادەمياسىنىڭ باستىعى.
• 03 شىلدە, 2015
ەكى مارتە ىشكى ىستەر ءمينيسترى بولعان شىراقبەك قابىلباەۆ تۋرالى نە بىلەمىز؟
ەلىمىزدىڭ ەكى رەت ىشكى ىستەر ءمينيسترى بولعان, ۇزاق جىلدار بويى ەرەن ەڭبەك ەتكەن شىراقبەك قابىلباەۆتىڭ ءومىرى مەن قىزمەتى جاس ۇرپاقتار ءۇشىن ۇلگى-ونەگە.
ش.قابىلباەۆ (1908-1976 جج.) – مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, قازاق كسر ىشكى ىستەر ءمينيسترى, گەنەرال-لەيتەنانت ء(ىى رانگىلى ىشكى قىزمەت گەنەرال-لەيتەنانتى), ءىىم ەڭبەك سىڭىرگەن قىزمەتكەرى. ول 1908 جىلى 9 ناۋرىزدا سەمەي گۋبەرنياسى (قازاق كسر سەمەي وبلىسى, ابىرالى اۋدانى) قارقارالى ۋەزى ابىرالى بولىسىنداعى №3 اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن.
ول كەزدە سەمەي قالاسى – قازاق زيالىلارىنىڭ جينالعان جەرى ءارى الاش وردانىڭ شىعىس ءبولىمىنىڭ ورتالىعى, مادەنيەتتىڭ دە ورتالىعى بولىپ سانالاتىن. ول كەزدە پەداگوگيكالىق تەحنيكۋم سياقتى وقۋ ورنى ءبىلىم ىزدەپ كەلگەن اۋىل جاستارى ءۇشىن قول جەتپەيتىن ارمان ەدى. 1916 جىلعى دۇربەلەڭ, قازان توڭكەرىسى, ازامات سوعىسى, اتىس پەن شابىس, وكىمەت تاراپىنان حالىققا جاسالعان وزبىرلىق – وسىنىڭ ءبارى جاڭا عانا ەرجەتىپ كەلە جاتقان جاس جىگىتتى سەرگەك, قىراعى, ساق بولۋعا ۇيرەتتى.
1931-1932 جج. ش.قابىلباەۆ پەداگوگيكالىق قىزمەتپەن اينالىسادى. 1931 جىلدىڭ 15 قازانىنان باستاپ 1932 جىلدىڭ 10 اقپانىنا دەيىن سەمەي ق., حالىققا ءبىلىم بەرۋ قالالىق ءبولىمىنىڭ ينسپەكتورى بولىپ قىزمەت اتقارادى. اعىمداعى جىلدىڭ 10 اقپانىنان باستاپ 25 قازانىنا دەيىن سەمەي وبلىسىنىڭ جاڭا-سەمەي قالاسى كولحوز جاستارىنىڭ ۇلگىلى جەتىلىك مەكتەبىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ قىزمەت اتقارادى. 1933 جىلدىڭ 20 قاراشاسىنان باستاپ 1938 جىلدىڭ 10 ناۋرىزىنا دەيىنگى ارالىقتا نكۆد ورگانىندا قىزمەت اتقاردى.
1936 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ 1937 جىلدىڭ 1 ماۋسىمىنا دەيىن قازاق كسر بويىنشا نكۆد باسقارماسى الماتى قالاسى ەرەكشە ءبولىمىنىڭ مقب جەدەل ۋاكىلى بولىپ قىزمەت اتقارادى. 1936 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا وعان «مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك سەرجانتى» اتاعى بەرىلەدى. 1937 جىلدىڭ 1 ماۋسىمىنان باستاپ 1938 جىلدىڭ 14 ناۋرىزىنا دەيىن قازاق كسر بويىنشا نكۆد باسقارماسىنىڭ الماتى قالاسى مقب 3-ءشى ءبولىمىنىڭ 5-ءشى بولىمشەسىنىڭ ۋاكىلى بولىپ قىزمەت اتقارادى. اتتەستاتسيا ماتەريالدارى بويىنشا وسى قىزمەت اتقارۋ ارالىعىندا: «ش.قابىلباەۆ نكۆد ورگانىنىڭ قىزمەت ۋاقىتىندا ءتارتىپتى, تاپسىرىلعان جۇمىسقا ادال قارايدى. ىنتالى, قيىن جاعدايلاردا جىلدام باعدار جاساي الادى. تۇرمىستا سىپايى. پارتيالىق-قوعامدىق جۇمىستارعا بەلسەنە قاتىسادى. ءوزىنىڭ يدەولوگيالىق دەڭگەيىن جوعارىلاتۋعا كۇندەلىكتى جۇمىس جاسايدى», دەپ مىنەزدەمە بەرىلگەن.
نكۆد ورگانىنىڭ قىزمەتىنەن بوساتىلعاننان كەيىن 1938 جىلدىڭ ناۋرىز ايىنان باستاپ تامىز ايىنا دەيىن ش.قابىلباەۆ قازاق كسر سحك قۇپيالى قىزمەتىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ قىزمەت اتقارادى.
1939 جىلدىڭ 7 قاڭتارىنان باستاپ قازاقستاننىڭ كپ وك حاتشىسى جۇماباي شاياحمەتوۆتىڭ كومەكشىسى بولىپ جۇمىسقا كىرىسەدى. وسى كەزەڭنەن باستاپ جۇماباي شاياحمەتوۆ شىراقبەك قابىلباەۆتىڭ ءتالىمگەرى جانە وقىتۋشىسى بولىپ تانىلادى. پارتيالىق تاپسىرىس تارتىبىندە ش.قابىلباەۆ وك پارتياسىنىڭ ەرەكشە سەكتورىندا پارتيانىڭ ۇيىمداستىرۋشىسىنىڭ ورىنباسارى بولىپ قىزمەت اتقارادى. 1941 جىلدىڭ 8 ناۋرىزىنا دەيىن قازاقستان كپ وك حاتشىسىنىڭ كومەكشىسى جانە قازاقستاننىڭ كپ وك كادر ءبولىمى نۇسقاۋشىسى بولىپ قىزمەت اتقاردى.
1941 جىلدىڭ 29 جەلتوقسانىندا جاڭا جىلدىڭ قارساڭىندا ش.قابىلباەۆ قازاقستان دەلەگاتسياسىن باسقارىپ, ازىق-ت ۇلىك تيەلگەن 15 ۆاگون-ەشەلوندى باتىس مايداندا ورنالاسقان پانفيلوۆ اتىنداعى 8-ءشى گۆارديالىق ديۆيزياسى بولىپ اتالعان جاۋىنگەرلەر قۇرامىنا سالەم-ساۋقاتتاردى تاپسىراتىن قازاقستان كپ وك وكىلى رەتىندە باردى. وسى تۇستا 1942 جىلعى 1 اقپانداعى «كازاحستانسكايا پراۆدا» گازەتىندەگى «ۆ ۆوسموي گۆاردەيسكوي» اتتى ماقالانىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك: «الماتى قالاسى جانە الماتى وبلىسى بىزدەرگە قۇرمەتتى تاپسىرما تاپسىردى. بىزدەر گەنەرال-مايور پانفيلوۆ اتىنداعى 8-ءشى گۆارديالىق ديۆيزيا بولىپ اتالعان قۇرامانىڭ جاۋىنگەرلەرىنە قازاقستاننىڭ ەڭبەكشىلەرىمەن جينالعان سالەم-ساۋقاتتاردى تاپسىرۋ كەرەك بولاتىنبىز. ونى اپاراتىن دەلەگاتسيا قۇرامىنىڭ باستىعى ەتىپ ش.قابىلباەۆ تاعايىندالعان ەدى. 29 جەلتوقسان كۇنى دەلەگاتسيانى ديۆيزيا وكىلى شتاب كوميسسارى جولداس فرولوۆ قارسى الادى. بىزدەر پانفيلوۆشى-جاۋىنگەرلەردىڭ اراسىندا مايدان ومىرىمەن تانىسىپ, جاۋىنگەرلەرمەن كەزدەسىپ, ولاردىڭ الدىندا ءسوز سويلەپ, كۇش-جىگەرلەرىن كوتەردىك. ەكىنشى جانە ءۇشىنشى كۇندەرى مومىش ۇلىنىڭ, كاپروۆتىڭ, كۋرگانوۆتىڭ جانە تاعى دا باسقا بولىنىستەردە بولىپ, ولاردىڭ الدىندا ءسوز سويلەدىك, پانفيلوۆشى-جاۋىنگەرلەردىڭ كوزدەرىنەن قۋانىش كوردىك.
ىسكەرلىگىمەن ساياسي جاعىن ەسكەرە وتىرىپ, 1954 جىلدىڭ 9 تامىزىندا ش.قابىلباەۆتى قازاق كسر ىشكى ىستەر ءمينيسترى جاۋاپتى لاۋازىمىنا تاعايىندايدى. ول كەزدە ش.قابىلباەۆ 46 جاستا بولعان ەدى. بۇل قازاقستاننىڭ ىشكى ىستەر ورگاندارى تاريحىندا جەرگىلىكتى كادرلاردىڭ ىشىنەن ش.قابىلباەۆ كپسس وك قاۋلىسىمەن قازاق كسر ىشكى ىستەر ءمينيسترى بولىپ بەكىتىلەدى. رەسپۋبليكانىڭ ىشكى ىستەر ءمينيسترى بولىپ تاعايىندالعاننان كەيىن, 1954 جىلدىڭ 6 قاراشا ايىندا وعان «ىشكى قىزمەت پولكوۆنيگى» اتاعى بەرىلەدى. ش.قابىلباەۆ اۋەلى ىشكى قىزمەتتىڭ پولكوۆنيگى, ال 1955 جىلدىڭ شىلدە ايىندا ىشكى قىزمەتتىڭ گەنەرال-مايورى (سول كەزدەگى اتاۋ بويىنشا ىشكى قىزمەتتىڭ 3-رانگىلى گەنەرالى) اتاعى بەرىلەدى.
ونىڭ مينيستر بولعان كەزىندە ىشكى ىستەر ورگاندارى جۇيەسىندە كۇردەلى وزگەرىستەر مەن رەفورمالار جاساۋ ءىسىن جۇرگىزۋ قاجەت بولدى. رەسپۋبليكا بويىنشا ىشكى ىستەر جۇيەسىندەگى بارلىق كادرلاردىڭ كۇش-جىگەرىن دۇرىس جۇمىلدىرا وتىرىپ, جۇزەگە اسىرۋدى تالاپ ەتتى. ءۇش جىلدىڭ ىشىندە (1954-1957 جج.) ءىىم 40 ساۆحوزدىق ءۇي-جايىلىمدار, كەشەندى تۇرعىن ءۇي جانە شارۋاشىلىق وبەكتىلەرى تولى 5 استىقتى پۋنكتتەر, اۆتوكولىكتى جولدار جانە باسقا دا ماڭىزدى وبەكتىلەر سالىندى. ول قازاقستاندا اۋىل شارۋاشىلىعىن وتكىزۋ كەزەڭدەرىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىنە ميليتسيانىڭ جۇمىسىنا ءوزى جەتەكشىلىك جاسادى.
1958 جىلى ش.قابىلباەۆتىڭ تىكەلەي باسشىلىق جاساۋىمەن ءىىم ەكى ءىرى وبەكت – ىستىقكولدەگى جوعارى تاۋلى اۆتوكولىك جولى جانە الماتى اۋەجايىنداعى ۇشىپ-قونۋ جولاعىن پايدالانۋ تابىس ەتىلدى. سونداي-اق, تىڭ يگەرۋ جولداماسى بويىنشا تەك قانا ماماندار, ەركىن – پاتريوتتار عانا كەلگەن جوق, سونىمەن قاتار, جەڭىل پايدا تابامىز دەپ قىلمىستىق ورتانىڭ وكىلدەرى دە كەلدى. سول سەبەپتەن قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى جانە قۇقىقتىق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋ سۇراقتارى كۇن تارتىبىندە باستى سۇراقتاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلدى.
ىشكى ىستەر ءمينيسترى ش.قابىلباەۆ كادر ساياساتىن ءتيىمدى ءجۇرگىزدى. ميليتسيا گەنەرال-مايورى ك.بەسپەرستوۆتىڭ ايتۋىنشا: «ش.قابىلباەۆ كادرلاردى جاقسى ىرىكتەي الدى. باسشىلىق لاۋازىمدارعا جاقسى ۇيىمداستىرۋشىلىق يكەمدىلىكتەرى بار, قىزمەتكەر, اقىلدى ادامداردى جيناقتادى. قازاقستاننىڭ ىشكى ءىستەر ورگاندارىنىڭ جۇمىسىنا ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرلەرى, اسكەري تاجىريبەسى مول, مايداننىڭ بارلىق شەپتەرىندە بولعان ادامداردى تارتتى. وسىنداي ادامدار زاڭدىلىق پەن قۇقىق قورعاۋ ءتارتىبىن ورناتۋ ءۇشىن ءمينيستردىڭ مىقتى تىرەگى بولدى. سونداي-اق, ش.قابىلباەۆ قىزمەتكە كاسىبي زاڭگەرلەردى, ساراپتاماشىلاردى, ينجەنەرلەر مەن تىلشىلەردى تارتتى». 1957 جىلدىڭ 17 ناۋرىزىندا ش.قابىلباەۆقا 3-رانگىلى ىشكى قىزمەت گەنەرال اتاعى بەرىلەدى. ول كەزدە ش.قابىلباەۆ 49 جاستا بولاتىن.
ش.قابىلباەۆتىڭ ءومىر جولىندا كەدەرگىلەر مەن بوگەتتەر كوپ كەزدەستى. سول كەدەرگىلەردىڭ ءبىرى – تەمىرتاۋ وقيعاسى. سول ۋاقىتتا تەمىرتاۋ قالاسىنداعى مەتاللۋرگيا كومبيناتىن قازاقستان ماگنيتكاسى دەپ اتاعان. 1959 جىلدىڭ جازىندا كومبينات قۇرىلىسىنا جۇمىسشى جاستار شەتتەن اكەلىندى. جۇمىسشىلارعا دۇرىس ماتەريالدىق جاعدايلار جاسالعان جوق, ازىق-ت ۇلىك جەتىسپەدى. وسىنىڭ سالدارىنان 1959 جىلدىڭ تامىز ايىندا جۇمىسشىلار ب ۇلىك شىعارادى, ميليتسيا ورگاندارىنا شابۋىل جاسايدى. وسى وقيعادان كەيىن ش.قابىلباەۆ جازىقسىز جازعىرىلىپ ورنىنان, ياعني ىشكى ىستەر قىزمەتىنەن 1959 جىلدىڭ 18 قاراشاسىنان باستاپ 16 جەلتوقسانىنا دەيىن تاعايىندالعان لاۋازىمىنان پارتيالىق جازا ءتارتىبىن سالۋمەن بوساتىلادى. سونداي-اق, ش.قابىلباەۆقا جانە قاراعاندى وبلىسى ءىىب پولكوۆنيگى ن.ن.ليۋبىح ەكەۋىنە قازاق كسر 145-بابى بويىنشا (بيلىگىن اسىرۋ) قىلمىستىق ءىس قوزعالادى. قابىلباەۆتىڭ وسى تۇستاعى ارىزى العاشقى تەرگەۋ اياقتالعاننان سوڭ, كسرو باس پروكۋرورى رۋدەنكومەن جەكە قارالىپ, نەگىزسىز جانە دالەلدەنبەگەن كىنالاردى الىپ تاستاۋعا نۇسقاۋ بەرەدى.
سودان سوڭ, ول 1959 جىلدىڭ 16 جەلتوقسانىنان باستاپ 1960 جىلدىڭ 27 اقپانىنا دەيىنگى ارالىقتا جاقق (جەرگىلىكتى اۋەگە قارسى قورعانىس) رەسپۋبليكانىڭ الماتى مەكتەبىنىڭ كۋرس باستىعى بولىپ قىزمەت اتقارادى.
1959 جىلعى قايعىلى تامىز كۇندەرىنەن كەيىن ش.قابىلباەۆتىڭ ومىرىندە ۇزاق كۇتكەن تاريحي ادىلدىك ورنادى.
كوكپ وك باس حاتشىسى ل.ي.برەجنەۆتىڭ كەلىسىمىمەن جانە قازاقستان كپ وك ءبىرىنشى حاتشىسى, كوكپ وك ساياسي بيۋروسىنىڭ مۇشەسى, د.ا.قوناەۆتىڭ ۇسىنىسى بويىنشا ش.قابىلباەۆ ەكىنشى رەت جاۋاپتى دا جوعارى لاۋازىمدى قىزمەتكە تاعايىندالادى. 1967 جىلدىڭ 1 قاراشاسىندا ش.قابىلباەۆقا 2-رانگىلى ىشكى قىزمەت گەنەرال اتاعى بەرىلەدى.
وسىنداي تاريحي تۇلعانىڭ ەل الدىنداعى قىزمەتىن جانە ونىڭ ىشكى ىستەر ورگاندارى سالاسىنداعى مەملەكەتتىك جانە كادرلىق ساياساتىن جەتىلدىرۋگە قوسقان ۇلەسىن ەسكەرە وتىرىپ, 2014 جىلعى 9 جەلتوقساندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ №1287 قاۋلىسىمەن جانە ول جونىندە ماڭگى ەستە قالدىرۋ, بولاشاق جاستارعا ۇلگى-ونەگە بەرۋ ماقساتىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءىىم قوستاناي اكادەمياسىنا شىراقبەك قابىلباي ۇلى قابىلباەۆتىڭ قۇرمەتتى ەسىمى بەرىلدى.
ميرلان قىزىلوۆ,
زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, پروفەسسور, ءىىم شىراقبەك قابىلباەۆ اتىنداعى قوستاناي اكادەمياسىنىڭ باستىعى.
سوڭعى جاڭالىقتار
مەملەكەت باسشىسى مەن وزبەكستان پرەزيدەنتى بەيرەسمي كەزدەسۋ وتكىزدى
پرەزيدەنت • كەشە
قازاقستاندا نەگىزگى ۇبت-عا تىركەلۋ باستالادى
ءبىلىم • كەشە
مەملەكەت باسشىسى بەلگىلى عالىمداردى ماراپاتتادى
پرەزيدەنت • كەشە
بۇگىن ەلىمىزدىڭ التى قالاسىندا اۋا ساپاسى ناشارلايدى
اۋا رايى • كەشە
الماتىدا عالىمدار ماراپاتتالدى
عىلىم • كەشە
