ءبىر وتباسىندا التى دارىگەر

باسى اۋىرىپ, بالتىرى سىزداعان كەز كەلگەن ادامنان “قاي ەمدەۋ مەكەمەسىن تاڭدار ەدىڭىز؟” – دەگەن ساۋال قويساڭىز, كوبىسىنىڭ “نۇر اۆيتسەنۋم” مەد­ي­تسي­نا­لىق ور­تا­لى­عىن اتايتىنى انىق. سەبەبى, مۇنداعى دارىگەرلەر جو­­عا­رى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋمەن قا­­تار ادام جا­نىن قوسا ەم­دەپ, ءۇزىل­گەن ۇمىتتەرىن قايتا جالعاي­تىنىن ايتۋعا بو­لادى. كار­ديو­لو­گيالىق اۋ­رۋ­­لار­دى ەمدەۋگە باعىتتالعان ور­تالىقتىڭ زاماناۋي تەح­­­نيكامەن جابدىقتالۋى دا بۇل جاعىنان وزگەلەرمەن سالىستىرعان­دا تاعى دا الدا كەلەدى. سوندىقتان جان-جاقتان كەلىپ ەم­دە­لەتىندەر دارىگەرلەردىڭ جو­عا­رى كاسىبي ءبى­لىكتىلىگى مەن جۇمىستى ۇيىم­داس­­تى­رۋداعى شەبەر­لىگىنە ەرەكشە ءتانتى بولىپ, ورتا­لىق ديرەكتورى ۆلاديمير كرايس­ماندى اۋزىنان تاستامايدى. جاقسىنى بىلمەك پارىز دەگەندەي, مەيىرىمدى ماماندىق يەسى ۆلاديمير ان­تونو­ۆيچ­پەن كەزدەسىپ, ورتالىق جۇمىسىمەن جاقىنىراق تا­نىس­ۋدىڭ مۇمكىندىگى وسىلاي جالعاستى. وڭىرلىك كارديولوگيالىق اس­سو­تسيا­تسيا­سىنىڭ پرەزيدەنتى, امەري­كاندىق جۇرەك اس­سو­تسيا­تسيا­سى­نىڭ (انا) جانە ەۋروپالىق كار­ديو­لوگتار قوعامىنىڭ (ESC) ءمۇ­شە­سى, تاۋەلسىز مەديتسينالىق ساراپ­شى, مەديتسينا عى­لىم­دا­رى­نىڭ كان­دي­داتى ۆلاديمير كرايسماننىڭ باستاماسىمەن “نۇر اۆي­­تسەنۋم” مەديتسينالىق ورتالى­عى 1991 جىلى رەسمي تۇردە ءتىر­كەلىپ, اشىلىپتى. مەديتسينالىق ورتالىق باسشىسى اڭگىمەسىندە جاڭا تالاپتارعا تولىق جاۋاپ بەرە­تىن جەكە ورتالىق اشۋدى ءجۇ­زەگە اسىرۋعا بۇدان بىرەر جىل بۇرىن كى­رىس­كەنىن ايتادى. سەبەبى, سول جىلدارى ەلى­مىزدىڭ مە­دي­تسيناسى زامان اعى­­مىنان ارتتا قالىپ, تىڭ ىزدەنىستەردىڭ قاجەتتىگىن العا قويعان بو­لا­تىن. ونىڭ ۇستىنە جۇرەك, قان تا­مى­رلارى اۋرۋىمەن اۋىرا­تىن­دار قاتارى كو­بەيىپ, الاڭداتۋشىلىق تۋعىزعان. ولارعا ساپالى مەديتسي­نالىق قىزمەت كور­سە­تە­تىن كار­­ديو­لو­گيا­لىق ورتالىقتى مەم­­لەكەتتىك دەنساۋلىق ساق­تاۋ جۇيە­سىنىڭ ايا­سىن­دا اشۋ ءمۇم­كىن بول­مادى. سون­دىق­تان ءبى­لىك­تى ءدارى­گەرلەرمەن بىرىگىپ, وسىن­داي تاۋە­كەلگە بەل بۋدىق, دەدى ۆلا­­ديمير ان­تو­ن­وۆيچ. دۇنيەجۇزى بويىنشا جۇرەك-قان تامىر­لا­رى اۋرۋلارىمەن ناۋقاس­تا­ناتىنداردىڭ ءوسۋى وزەكتى ماسەلەگە اي­نال­عانى بەلگىلى. وڭىردە جىل سايىن كار­ديو­لوگ­يا­لىق سىرقاتپەن 42 مى­ڭ­نان استام ادام تىركەلەدى ەكەن. كوبىنە قايعىلى جاعداي­لاردىڭ كوپشىلىگى وسى سىر­قاتتىڭ سالدارىنان كەزدەسەدى. دارىگەرلەردى الاڭداتاتىن تا­عى ءبىر ماسەلە, ناۋقاستاردىڭ جاس ءمول­­شەرى جىل­دان-جىلعا جاسارىپ وتىر­عاندىعى. سونىمەن قاتار بۇدان بۇرىن ەر ادام­دار­دىڭ اراسىندا ءجيى كەز­دەسەتىن ميعا قان قۇيىلۋ جانە جۇرەك تالماسى سياقتى سىرقاتتار جاس ايەل­دەردىڭ اراسىندا دا ءجيى بەلەڭ الۋدا. مۇنىڭ ءوزى سالا ماماندارىن ويلاندىرىپ قانا قويماي, ولاردان كاسىبي بىلىكتىلىكتى تالاپ ەتىپ وتىر. قاراپ وتىرساق, بۇدان جيىرما جىل بۇرىنعى جاع­داي شىنىندا دا ءماز ەمەس ەدى. سول جىلدارى ءوڭى­رى­مىزدە مەم­لە­كەت­تىك ەمدەۋ مەكە­مە­لە­رىنەن باس­قا ناقتى كار­ديولوگيالىق اۋ­رۋ­لاردى ەم­دەۋ­­گە ماماندانعان ور­تالىق جوقتىعى دا ۆلاديمير ان­تونوۆيچتى وسى ءىستىڭ ىرگەتاسىن قالاۋىنا نەگىز بولىپتى. با­س­تا­ما تۇر­عىن­دار ءۇشىن اۋا­داي قا­جەت ەكە­نىن سول كەزدىڭ وزىندە ءبارى تۇسىنگەن. “نۇر اۆي­­­­تسەنۋم” ورتا­لىعى العاشقى كەزدە قالا­نىڭ شىعى­سىن­داعى وندىرىستىك ايماققا ور­نا­لاسىپتى. ءسويتىپ, ولار جۇمىسشى­لا­ردىڭ دەنساۋلىعىنا بەيقام قا­رامايتىن ۇجىم­دارمەن ءجا­نە باس­قا دا جۇمىس بە­رۋ­شى­لەر­مەن كە­لىسىم شارتقا وتىرىپ, حالىققا دارىگەرلىك قىزمەت كور­سەتۋدىڭ جاڭا ءۇردىسىن ەنگىزگەن. جاڭادان اشىلعان ورتالىق دارىگەرلەرى سۇرانىستىڭ كوپتىگىنەن تۇنگە دەيىن جۇمىس ىستەپتى. ويتكەنى, ولار­دىڭ جۇمىس كەستەسى كەلىسىم­ شارت­قا وتىرعان كاسىپورىن جۇ­مىس­شى­لارىنىڭ جانە جالپى تۇرعىنداردىڭ بوس ۋاقىتىنا بەيىم­دەل­ىپ, دارىگەرلەر جىل­دار بويى قالىپتاسقان شەڭبەر ايا­سى­نان شىعىپ, كوپشىلىك تۇر­عىن­دار­عا بىرتە-بىرتە جاقىنداي تۇسكەنىن باس دارىگەر ەسكە الا وتىرىپ, وي ساباقتادى. توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا شىعىس وندىرىستىك ايما­عىنداعى كاسىپورىندار داعدارىس سال­دا­رىنان جابىلعانىمەن ءدارى­گەر­لەر حالىققا كومەك كورسەتۋدى توقتاتپادى. ءتىپتى, قالا سىرتىندا, ياعني شىعىس وندىرىستىك اي­ما­عىنىڭ تۇپكى جاعىندا ورنالاسقان ورتا­لىققا تۇرعىنداردىڭ جەتۋىن وڭايلاتۋ ماقساتىمەن ولاردى ارى-بە­رى تاسىمالدايتىن ارنايى كولىك باعىتىن ۇيىمداستىرعان. جاع­داي قيىنداعان سوڭ سول كەزدەگى وب­لىستىق تۇرعىن ءۇي-كوم­مۋنالدىق شارۋاشىلىعى باس­قارماسى باس­تىعىنىڭ كومەگىمەن ورتالىققا قاراي جىلجىدىق, دەگەن ۆلاديمير كرايسمان قىزى­عى مەن قيىندىعى كوپ كۇن­دەردى ۇمىتپايتىنىن ءبىلدىردى. سوڭعى جىلدارى عانا مەم­لەكەتتىك ەمدەۋ مەكە­مە­لە­رىنىڭ ماماندارىن شەتەلگە جىبەرىپ, ار­نايى تاجىريبەدەن وتكىزۋ قولعا الىنعان. ال, “نۇر اۆيتسەنۋم” باسشىلىعى 1992 جىلدان بەرى دارىگەرلەرىن گەر­مانيا, شۆەي­تساريا, امەريكا سياقتى دامىعان مەملەكەتتەردىڭ ەڭ ۇزدىك اۋرۋ­حانالارىندا ءتاجى­ري­بەدەن وتكىزۋدى ۇيىمداستىرىپ كەلەدى. ورتالىقتىڭ 8 ما­ما­نى شەت ەلدە تاجىريبەدەن ءوتىپ كەلسە, ورتا­لىق­تىڭ ۇدەمەلى ەمدەۋ ءبو­لى­مىن­دە جۇمىس ىستەيتىن ەكى مەد­بي­كەنىڭ دە شەتەلدىك ءتاجى­ريبە­دەن وتۋىنە مۇمكىندىك جاسالىپتى. مۇنداعى دارىگەرلەرگە تىن­باي ىزدەنۋ ءتان دەسەك, مە­دي­تسينالىق ورتالىق ماماندارى 45 عىلىمي جۇمىسىن جاريالاپتى. ەلەۋلى جۇمىس­تا­ر ناتيجەسىندە “نۇر اۆي­تسە­نۋم” ۇجىمى حالىقارالىق جو­با دايىنداپ, 1993 جىلى امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ گرانتىن العاش رەت جەڭىپ الىپتى. بۇل مە­دي­تسينالىق ورتالىقتىڭ جەڭىپ العان گرانت­تا­رىنىڭ باستاماسى بولسا, قازىر ۇجىم حا­لىقارالىق ۇيىم­داردىڭ 9 گران­تىن يەلەنىپ, وزدەرىنە دەگەن سەنىمدى بيىكتەتە تۇسكەن. ورتالىققا ەل­با­سى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەلىپ, ۇجىم جۇمىسىنا جوعارى باعا بەرگەنىن دە ولار ەرەكشە ماق­تا­نىشپەن ەسكە الادى. وسىلايشا “نۇر اۆيتسەنۋم” ور­تا­لى­عىنىڭ تاريحىندا 1995 جىل اي­رىقشا جىل رەتىندە ەستە قالىپتى. جۇمىستىڭ تابىستى بولۋى وتبا­سىنداعى تۇسىنىستىك پەن مامى­راجاي جاعدايلارعا بايلانىستى بولعاندىقتان اڭگىمە بارىسىندا بۇل ماسەلەنى دە نازاردان تىس قالدىرمادىق. مۇنىمىز جاي ەمەس ەدى. ۆلاديمير انتونوۆيچ قازاقتىڭ ايا ەسىم­دى قى­زىنا ۇيلەنىپ, قىرمىزى قىزعالداقتاي ءتورت قىز تاربيەلەپتى. ءوزى سياقتى زايى­­بى دا دارىگەر. قىز­دا­رى­­نىڭ تورتەۋى اتا-اناسىنىڭ جولىن قۋىپ, قىزىعى مەن قيىندىعى مول كاسىپتى تاڭداپتى. كىشى قىزدارى اننا اسفەندياروۆ اتىنداعى الماتى ۇلتتىق مەديتسينالىق ۋنيۆەر­سيتەتىنىڭ 5 كۋرس ستۋدەنتى, ۇلكەنى الماتى قالالىق بالالار اۋرۋحا­نا­سىندا جۇ­مىس ىستەسە, ماريا­سى اكەسى­مەن بىرگە ماماندىعىنىڭ قىرى مەن سىرىن تەرەڭ مەڭگەرۋدە. ايگە­رى­مى بۇعان دەيىن “نۇر اۆي­تسەنۋمدا” جۇ­مىس ىستەپتى. قازىر ول قازاق جىگىتى­نە تۇرمىسقا شى­عىپ, ۇلىبري­تا­نيا­­دا تۇرىپ جا­تىر. كارديولوگيالىق سا­لا­نى تاڭداعان ما­ريا مەن ءاي­گەرىم گەرمانياداعى ۇزدىك ەمحانالاردا تاجىريبەدەن ءوتىپ, بۇگىندە جۇرەك اۋرۋلارىن ەمدەۋدەگى ەرەكشە قابىلەتتەرىمەن تانىلعان. دارىگەرلىك جانە وتباسىلىق ءومىردى ۇشتاستىرا بىلگەن ۆلاديمير انتونوۆيچ وڭىردەگى نەمىس ۇلتتىق مادەني ورتالىعىنىڭ مۇشەسى. بىلىكتى كار­ديو­لوگ ۇلتتىق مادەني ورتا­لى­ق­تىڭ قۇرىلۋىنا ۇيىتقى بولىپ, تالدىقورعان وڭىرلىك نە­مىس ۇلتتىق مادەني ورتالىعى ءتور­اعاسىنىڭ ورىنباسارى قىز­مەتىن دە اتقارىپتى. –وسى جاسىما دەيىن تالاي مەملەكەتتى ارالادىم. سوندا كو­زىمنىڭ جەت­­كەنى, قازاق حال­قى­نىڭ اقكوڭىلى باسقا ەلدەردەگىدەي جا­سان­دى ەمەستىگى. بۇل جەردەن اتا­مە­كە­نىنە كوشكەندەردىڭ كوبى تۋىس­تا­رىن ىزدەپ كەتتى. ولار­دىڭ ىشىندە قازاقستانعا قايتىپ ورال­­عاندارى دا بار. بىراق باسقا ەل­دەردەگىدەي ەشكىم ەشكىمدى قۋ­عان جوق. ءبىز مۇندا جەرگىلىكتى تۇر­عىندارمەن قاتار ەركىن ەڭبەك ەتىپ, ىنتىماق پەن بىرلىكتە بەيبىت ءومىر ءسۇرىپ جا­تىرمىز. بىزگە بۇدان ارتىق ەشتەڭە دە كەرەك ەمەس. ال ەلى­مىز­دە اسسام­بلەيانىڭ قۇرىل­عا­نى ءۇل­كەن جەتىستىك جانە باس­قا بارلىق ەلگە ۇلگى. وسىنداي اۋىزبىرلىگىمىز بولماسا, ءبىز بيىل ەقىۇ-عا توراعالىق ەتەر مە ەدىك, دەپ قازاق حال­قى­نا, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سارابدال سايا­سا­تى­نا دەگەن ريزاشىلىعىن دا ءبىلدىردى. بارلىق قازاقستان ازا­ما­تى­نىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەنۋىن قولدايتىن ۆلاديمير كرايسمان قاربالاس جۇمىسىنا قاراماستان قازاق تىلىندە سويلەۋگە دە ما­شىق­تانۋدا. دامۋدىڭ, تابىسقا جەتۋدىڭ نەگىزى – ءبىر­لىك­تە. قازاقستان حالقى اسسام­بلەيا­سى­نىڭ قۇرىلۋى وسى ءبىر­لىگىمىزدى ودان ءارى نىعايتا ءتۇس­كەنىن دە بۇگىندە ايقىن بايقاپ وتىرمىز. اينۇر ءنۇسىپباي, جۋرناليست, كۇمىسجان بايجان, الماتى وبلىسى.