قاي كەزدە دە ەلدى وتاندىق ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ وزەكتى. وسى تۇرعىدان العاندا مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ءۇشىن جاسالعان مەملەكەتتىك باعدارلامالار مەن قولجەتىمدى نەسيەلەر قانشالىقتى ناتيجەلى؟ وسى ساۋالدىڭ ناقتى جاۋابىن ىزدەپ سەيسەنبى كۇنى الماتى وبلىسىنىڭ ىلە اۋدانىنا جول تارتقان ەدىك.
ەگەر ەلدىڭ ەسىندە بولسا, وسىدان ءدال 4 جىل بۇرىن رەسپۋبليكامىزدا ءىرى قارا مال ەتىن ەكسپورتتاۋدى دامىتۋعا باعىتتالعان «سىباعا» اتتى باعدارلاما باستاۋ العان-دى. سودان بەرى مىڭداعان شارۋا قوجالىقتارىنا ءىرى قارا مالدىڭ باسىن كوبەيتۋ ءۇشىن اسىل تۇقىمدى بۇقالار مەن ەتتى ءىرى قارا مال ساتىپ الۋدا جەڭىلدەتىلگەن پايىزبەن نەسيەلەر بەرىلىپ كەلەدى. مۇنان دا بولەك, فەرمەرلەرگە شارۋاشىلىقتىڭ اينالىم قاراجاتتارىن تولىقتىرۋعا دا بيۋدجەتتەن اقشا بولىنگەن.
قىسقاسى, وسىناۋ مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ باستى مىندەتى – مال شارۋاشىلىعىن تۇراقتى دامىتىپ, فەرمەرلىك كاسىپورىنداردى ىرىلەندىرىپ, ەت ونىمدەرىنىڭ ساپاسىن جاقسارتا وتىرىپ, باعاسىن ارزانداتۋ بولاتىن. سونىمەن, «قازاگرو» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگىنە قاراستى «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» اق مالىمەتتەرىنە سۇيەنسەك, جىل سايىن ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماقتارىنان «سىباعا» باعدارلاماسىنا قاتىسۋعا ءمۇددەلىلىك تانىتىپ وتىرعان شارۋا قوجالىقتارىنىڭ سانى كوبەيىپ كەلەدى. وسى باعدارلاما قولعا الىنعاننان بەرى كورپوراتسيا سوماسى 29 ميلليارد تەڭگەدەن اساتىن 2400 دەن اسا جوبانى قارجىلاندىرىپ, بۇل 156 مىڭعا جۋىق ءىرى قارا مالىن ساتىپ الۋعا مۇمكىندىك بەرگەن. ماسەلەن, مۇنداي فەرمەرلەردىڭ قاتارىندا باق وكىلدەرى ارنايى ات- باسىن بۇرعان الماتى وبلىسىنداعى «بەكتوبە» شارۋا قوجالىعى دا بار. سونىمەن, ءباسپاسوز ساپارى بارىسىندا جۋرناليستەر ءىرى قارا مال باعۋدىڭ بارلىق جاي-جاپسارىنا ابدەن قانىق بولدى. جەڭىلدىكپەن بەرىلگەن قارىزدار اۋىل شارۋاشىلىعى بيزنەسىندە ناقتى تابىسقا قالاي جەتۋگە بولاتىنىن كورسەتىپ بەردى. مىسالى, ىلە اۋدانىنداعى «بەكتوبە» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى ەركەبۇلان ميعىمانوۆ شارۋاشىلىعىن ودان ءارى كەڭەيتۋگە قاراجات كوزىن ىزدەستىرىپ جۇرگەن. وتكەن جىلدىڭ باسىندا ونىڭ فەرماسىندا 44 سيىرى مەن ەكى جۇزدەي قويى بولعان. ەركەبۇلان وسىنداي جەڭىلدىكپەن بەرىلەتىن نەسيەنىڭ بار ەكەنىن ءبىلىپ, بىردەن وكىلەتتى مەكەمەلەرگە قۇجاتتارىن وتكىزەدى. اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى دا ءوتىنىشتى ساراپتاي كەلە جوبانى قارجىلاندىرعان. وسى قارجى قولعا تيىسىمەن «بەكتوبە» شارۋا قوجالىعى 20 ميلليون تەڭگە توڭىرەگىندەگى قاراجاتقا ءتورت اسىل تۇقىمدى بۇقا مەن 100 شاقتى انالىق باس ءىرى قارا مال ساتىپ العان. سودان بەرى دە ءبىر جىل وتپەگەن, ەسەسىنە جەلىندەرى جەر سىزعان سيىرلار بۇزاۋلاپ جاتقان جايى بار ەكەن. ۇرعاشى بۇزاۋلار تابىن سانىن كوبەيتۋ ءۇشىن فەرمادا قالدىرىلىپ, ال وگىزشەلەر ەت كومبيناتىنا وتكىزۋ ءۇشىن جەمدەيتىن جەرلەردە باعىلىپ جاتىر. وسى ارادا فەرمەرلەر جەمشوپتى وزدەرى دايارلاپ وتىرعانىن ايتا كەتۋ كەرەك. بۇل دا از ماڭىزعا يە ەمەس. بۇل ءۇشىن ارنايى ۋچاسكەلەردە ارپا, بيدايىق, جوڭىشقا, جۇگەرى وسىرىلۋدە. قىسقاسى, شارۋالار جوعارىداعى مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ تالاپتارى كوكەيدەن شىعاتىندىعىن ايتادى. ۇزاق مەرزىمدە وتەۋگە بولاتىن تومەن پايىزدىق نەسيە, نەگىزگى قارىزدى وتەۋگە قاراستىرىلعان جەڭىلدىكتەر قوجالىقتىڭ اياعىنان تۇرۋىنا ايتارلىقتاي سەپتىگىن تيگىزىپ وتىر. ياعني, نەسيە مەرزىمى مال باسىن كوبەيتىپ, ولاردى بورداقىلاپ ساتىپ, تابىس تابۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەندىگى جەردە اۋىل كاسىپكەرلەرى الداعى ۋاقىتتا ءىرى قارا مالدىڭ باسىن 400-گە دەيىن جەتكىزىپ, بورداقىلاۋ تسەحىن سالىپ, ەت پەن ءسۇت ءوندىرىسىنىڭ دە كولەمىن ۇلعايتۋدى كوزدەپ وتىر. وعان قوسا فەرمادا جۇمىس ىستەيتىن كومەكشىلەردىڭ دە جاعدايلارى قاراستىرىلىپ, ولارعا ءۇي, مونشا سالىنعان. «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» اق الماتى وبلىسى فيليالى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى الۋا بايمۇحامبەتوۆانىڭ ايتۋىنشا, وتكەن جىلى الماتى وبلىسىنداعى 83 شارۋا قوجالىعى وسىناۋ مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ ارقاسىندا 6500 ءىرى قارا مال ساتىپ الۋعا قول جەتكىزگەن. بيىل مال شارۋاشىلىعىنىڭ وركەندەۋى وتكەن جىلعىدان دا جاقسى دەۋگە بولادى. ياعني بۇل وڭىردە ۇستىمىزدەگى جىلى 9900 باس ءىرى قارا مال ساتىپ الۋ كوزدەلىپ وتىر. ال الەۋەتى بار قارىز الۋشىلارعا قويىلاتىن باستى تالاپ – بۇرىننان ءوزىنىڭ 25 پايىزعا جۋىق ءىرى قارا مالى مەن ولاردى ۇستاۋعا بولاتىن قورا-جايى, جەمشوپپەن قامتي الاتىن بازاسى, جاقىن ماڭدا جايىلىمى بولۋى قاجەت ەكەن.
ايناش ەسالي, «ەگەمەن قازاقستان».
الماتى وبلىسى, ىلە اۋدانى.
