تاعدىرىمىز تاسجولعا تىرەلگەندەي

جاسىمىز ۇلعايعان شاعىندا وتىرىك ايتىپ نەمىز بار, بارلىق وتانداستارىمىز سياقتى ءبىز دە ءار جىل سايىن تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز ەلباسىنىڭ حالىققا ارناعان جولداۋىن جاقسى ۇمىتپەن كۇتەمىز. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءار ۇندەۋى­نەن جاڭا دەم, تىڭ سەرپىلىس سەزىل­گەندە ءبىزدىڭ دە بولاشاققا, بالالارىمىز بەن نەمەرەلەرىمىزدىڭ ەرتە­ڭىنە دەگەن سەنىمىمىز ۇلعايا تۇسە­دى. جولداۋداعى ناقتى قادامدار مەن اتقارىلار اۋقىمدى ىستەر بارلىق قازاقستاندىقتار ءۇشىن ابىرويمەن كوتەرىپ شىعار قوماقتى جۇك ەكەندىگىن بار جانىمىزبەن ۇعامىز. بيىلعى جىلى دا الەۋەتتىڭ ءال-اۋقاتىن, حالقىمىزدىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋدى كوزدەيتىن «نۇر­لى جول – بولاشاققا باستار جول» اتتى جولداۋدا ۇلتتىق قور­­دى پايدالانۋدى جانە ونى ەل ەكو­نوميكاسىنىڭ قانداي سالاسى­نا جۇمساۋ قاجەتتىگى ايتىلدى. اتاپ ايتساق, كولىك-لوگيستيكا, ەنەرگەتيكالىق, يندۋس­تريالىق جانە الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمداردى, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا باسا ءمان بەرىپ, ەكسپو-2017 قارساڭىندا استاناعا ءار باعىتتان كەلەتىن كولىك-لوگيستيكا ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ ماسەلەسىن توتەسىنەن قويدى. وسى رەتتە, كولىك-لوگيستيكا باعى­تىن دامىتۋ شەڭبەرىندە جا­ڭا اۆتوكولىك جولدارى بويىن­­شا جوبالاردىڭ جۇزەگە اسى­رى­لاتىندىعى ايتىلعان. وسىنىڭ ىشىندە «ورتالىق-وڭتۇستىك», «ور­تالىق-شىعىس», «ورتالىق-باتىس» جوبالارى جانە وسى ءۇش جوبا اتاۋى ايتىپ تۇرعانداي, وسى وڭىرلەردەگى ايماقارالىق موبيلدىلىكتىڭ وسال تۇسىن جويادى دەپ كۇتىلۋدە دەلىنگەن. مىسالى, استانا مەن الماتىنىڭ اراسى قاراعاندى مەن بالقاشتىڭ ۇستىمەن, ال استانا مەن باتىستىڭ اراسى «استانا – ارقالىق – تورعاي – شالقار – بەينەۋ – اقتاۋ» ماگيسترالىمەن قوسىلاتىندىعى, ءۇش جوباعا ۇلتتىق قوردان 2015 جىلى 178 ملرد. تەڭگە, 2016 جىلى 143,3 ملرد. تەڭگە, بولىنەتىندىگى جانە وسى جوبالاردى تولىقتاي قارجىلاندىرۋ 2020 جىلعا دەيىن جالعاساتىندىعى ايتىلعان. كار­تاعا ءۇڭىلىپ قاراعان ءار ادام دا «ورتالىق-باتىس» جوباسىندا ەڭ توتە جول وسى «استانا – ارقالىق – تورعاي – ىرعىز – شالقار – بەينەۋ – اقتاۋ» ەكەندىگىنە ءشۇبا كەلتىرمەيدى. بارلىق جول بويى ەلدى-مەكەندەردىڭ ۇستىمەن وتەتىندىگىن كورۋگە بولادى. ال كەيىننەن, رەسپۋبليكالىق «ەكونوميكا» گازەتىنىڭ وسى جىلعى №2 سانىندا مۇحانبەت-ءشارىپ كەنجەباي اتتى ازاماتتىڭ ماقالاسىندا «تورعاي-ىرعىز» تاسجولىنىڭ ىرگەسىندە قۇيىلىس ەلدى مەكەنىنەن باسقا 40 شاقىرىمنان جاقىن بىردە-ءبىر ەلدى مەكەن ورنالاسپاعاندىعى ايتىلىپتى. بۇل قاتە دە جالعان دەرەك ەكەندىگى ءسوزسىز. بۇعان دالەل, پاتشالىق رەسەي زامانىندا دا, كەيىن دە تورعاي مەن ىرعىزدىڭ اراسىندا ءار 16-18 شاقىرىم سايىن ەل قونىستانىپ, 1904 جىلدارى ەڭ توتە تەلەگراف باعانالارى قويىلىپ, جەلىسى تارتىلعاندىعىن جانە ءوز زامانىندا قىزمەت ىستەپ قانا قويماي, كەيىنگى كەڭەستىك زامانعا دەيىن حالىققا پايداسى تيگەندىگىن بىلەمىز. قازىرگى تاڭدا سول ەڭ توتە جەلىنىڭ بويىندا, ءار 16 شاقىرىم سايىن قونىستانعان ەلدىڭ, يەسىز قالماي, ءالى دە بولسا ءتۇتىن تۇتەتىپ وتىرعان حالىقتىڭ بار ەكەندىگىن تىزبەلەپ ايتىپ­ ­بەرە الامىز. اڭگىمەنى اۋدان بويىنشا 13000 حالقى بار تورعايدان باستاساق, 16 شاقىرىمنان كەيىن شەگەن اۋىلى, ودان 16 شاقىرىم قارعالى اۋىلى, ودان 16 شاقىرىم جىڭعىلدى, ودان 16 شاقىرىم تۇيەمويناق اۋىلى, ودان 16 شاقىرىم اقشىعاناق پەن ودان 10 شاقىرىم جەردە قازاسالعان اۋىلى, ودان 25 شا­قىرىم مامىر مەن, ودان 15 شاقىرىم ىرعىز اۋدانىنىڭ نۇرا اۋىلى, ءارى قارايعى 90 شاقىرىم بويىنا «ورازىمبەت», «ارقاباي», «جاۋلىباي», «تاستەنبەك» جەكە شارۋا قوجالىقتارى ورنالاسقان, ءبارى وسى كۇرەجولدىڭ بويىندا تىرلىگىن كەشۋدە. جانە اۋىلداردىڭ كۇرەجولدان ەڭ قاشىق ورنالاسقانى 5-7 شاقىرىم عانا بولادى. بۇل جولدىڭ تاعى ءبىر تيىمدىلىگى ىرعىز اۋدانىنا كەلىپ تۇرعان گازدى تورعاي – ارقالىق ارقىلى شىعارۋعا قولايلى. ول وسى جولدى جاعالاي ورنالاسقان قانشاما ەلدى مەكەننىڭ گازدانۋىنا, ينفراقۇرىلىمىنىڭ وركەندەپ دامۋىنا, حالقىنىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ارتۋىنا الىپ كەلەر ەدى. ىرعىز بەن تورعاي ۇلتىمىزدىڭ ۇيىتقىسى, حالقىمىزدىڭ قايماعى بۇزىلماعان قازاقي مادەنيەتىن ۇستانعان حالىقتىڭ قونىستانعان جەرى, احمەت پەن مىرجاقىپتاي الىپتاردى دۇنيەگە كەلتىرگەن, ىبى­راي ءالتىنساريننىڭ قازاق­ستانداعى العاش قازاق مەكتەبىن اشقان جەرى, وسىلاي تىزبەلەي بەرسەك تورعايدا تۇنعان تاريحتا شەك جوق. تۇڭعيىقتان تارتىلعان شەجىرەلەرى بار وسىنداي اۋدانداردىڭ جول قيىندىعىن تارتۋى, نەسىن جاسى­رايىق, قارت كوڭىلىمىزدى الاڭداتادى. ەگەر وسى جول سالىنسا, جول بويىمەن گاز وتسە, وندا الداعى ۋاقىتتا ىرعىز بەن تورعايدىڭ قارىشتاپ دامۋىنا جاقسى ءبىر بەتبۇرىس بولار ەدى. گازەت «حالىقتىڭ كوزى ءھام قۇلاعى» دەپ احاڭ ايتقانداي, قوردالى ماسەلەلەردى كوتەرە ءبىلىپ, ونى جارىققا شىعارۋشى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنە بىلدىرەر العى­سىمىز كوپ. وسى رەتتە 2015 جىلدىڭ 26 اقپانداعى № 38 سانىندا بەرىلگەن «تاسجول تاعدىرى» نەمەسە «قارابۇتاق-تورعاي» تراسساسىنىڭ قيسىنسىزدىعى حاقىندا» دەگەن نۇرقاسىم سارسەنباي ۇلىنىڭ ماقالاسىن تولىقتاي وقىپ شىقتىق, ماقالا دەرەكتەرگە سۇيەنە وتىرىپ جاقسى جازىلعان. كورسەتىلگەن ەلدى مەكەندەر دە, ولاردىڭ ارا-قاشىقتىعى دا ناقتى بەرىلىپ دۇرىس جازىلعان. ءبىز تورعاي ەلىنىڭ ءبىر پۇشپاعى, اقشىعاناق اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى وسى ماقالانى تولىق قۋاتتايمىز. بىرىنشىدەن, تورعايدان قارابۇتاققا دەيىن توتە جول سالۋ ءتيىمدى دەسە, وندا بۇل قاتەلىك. سەبەبى, تورعايدان تامبۇلاققا دەيىن 170 كم. ەكەندىگى جانە وسى ارالىقتا نە قونىستانعان ەل, نە سالىنعان ەسكى جولدىڭ تورابى جوقتىعى اقيقات. ەكىنشىدەن, قارابۇتاققا دەيىن تۋرا 187 شاقىرىم ەمەس, 263 شاقىرىم ەكەندىگى دە سونداي شىندىق. بۇل جولعا كەمىندە 3 كوپىردىڭ قۇرىلىسى مەن قانشاما كوكتەمگى سۋ وتكىزگىشتىكتەرىن سالۋ قاجەتتىگى تۋاتىنى دا سونداي شىن­دىق. استانادان اقتاۋعا قاي جول تۋرا ەكەندىگىن قولىنا كارتانى الىپ قاراپ وتىرعان ادام استانا – ارقالىق – تورعايدان كەلگەن جولدىڭ قارابۇتاق – اقتوبەگە تارتقانىن كورسە, جولدىڭ ەداۋىر بۇرىلىپ كەتكەندىگىن بايقايتىنى انىق, ول كوزگە وقشىرايىپ كورىنىپ-اق تۇر. ال كەرىسىنشە, «استانا – ارقالىق – تورعاي – ىرعىز – شالقار – بەينەۋ – اقتاۋ» جولى باتىسقا قاراي اتقان وقتاي تارتىلعان جاڭا كولىك ءدالىزى بولار ەدى. وسى جول قۇرىلىستارىن جوبالاۋدا, پىسىقتاپ بەكىتۋدە ءتيىستى مەملەكەتتىك وكىلەتتى ورىن­دارداعى, ەلباسىمىز سەنىم ءبىلدىر­گەن باسشىلىق لاۋازىمداعى تۇلعا­لاردان ەل ءۇشىن, حالىق ءۇشىن دۇرىس شەشىم جاسالادى دەپ كۇتەمىز جانە سوعان ۇلكەن ءۇمىت ارتامىز. جول بار جەردە تىرشىلىك, جول بار جەردە ءومىر بار. ەل يگىلىگىنە سالىناتىن جولدا بالا-شاعامىز ەڭبەك ەتسە, قوسىمشا جۇمىس ورىندارى اشىلار ەدى-اۋ دەپ ارمانداپ, سول جاقسىلىقتى كوزىمىز كورسە دەپ قيالدايمىز.  ماناش سۇيىن ۇلى, تىل ارداگەرى. اسانحان شالاباي ۇلى, ەڭبەك ارداگەرى. قوستاناي وبلىسى.