ەۋرازياداعى تۇڭعىش كەڭ اۋقىمدى جاھاندىق شارا

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن ومىرگە كەلگەن استانا ەكونوميكالىق فورۋمى (اەف) بۇگىندە ەكونوميكالىق مىندەتتەردى تالقىلاپ, كەشەندى ۇسىنىستار ازىرلەيتىن ەۋرا­زيا­داعى ساليقالى ۇنقاتىسۋ الاڭىنا اينالدى. مىنە, بيىل سەگىزىنشى رەت وتكىزىلگەلى وتىرىلعان اەف-كە الەمنىڭ 90 ەلىنەن 3000 استام دەلەگات قاتىسپاق. الەمدە كوپشىلىككە تانى­مال ساناۋلى حالىقارالىق ەكونو­مي­كالىق الاڭدار بار. ولاردىڭ ىشىندە داۆوس جاھاندىق فورۋمىن, سانكت-پەتەربۋرگ جانە بواو ازيالىق ەكونوميكالىق فورۋم­دارىن اتاپ وتۋگە بولادى. قازىر الەم ساراپشىلارىنىڭ پىكىرىنشە, استانا ەكونوميكالىق فورۋمىنىڭ اتالمىش ەكو­نو­ميكالىق الاڭ­دار­مەن دارەجەسى تەڭەسىپ ۇلگەردى. اەف-ءتىڭ باستى ماق­ساتى, الەمدىك ساراپشىلار قاۋىم­داستىعىن جاھاندىق ەكو­نو­مي­­كانىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى بويىن­شا ناقتى شەشىم شىعارۋعا جۇمىل­دىرۋ بولىپ تابىلادى. فو­رۋمدا ادامزاتتىڭ وسىنداي كوكەيكەستى ماقساتتارى بويىنشا ءىرى شارتتار مەن كەلىسىمدەرگە قول قويىلادى. وسى رەتتە اەف تاريحىنا توق­تالا كەتەتىن بولساق, 2007 جىلى سانكت-پەتەربۋرگ قالا­سىن­دا وتكەن حالىقارالىق ەكونو­مي­كالىق فورۋمدا مەملەكەت باس­شىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ عالىم­داردىڭ ەۋرازيالىق كلۋبىن قۇرۋ كەرەكتىگىن اتاپ وتكەن بولاتىن. ەل­باسىنىڭ وسى ۇسىنىسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى 2008 جىلعى داعدارىس قارساڭىندا «عالىمداردىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كلۋبى» قاۋىمداستىعىن قۇردى. قازاقستاندا جاڭادان ىرگە كوتەرگەن وسى قاۋىمداستىقتىڭ شەڭبەرىندە سول جىلى كوپتەگەن ەلدەردىڭ بەلگىلى عالىمدارىنىڭ, بيزنەس, ساياسات جانە حالىقارالىق ۇيىمدار وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن تۇڭعىش رەت استانا ەكونوميكالىق فورۋمى ءوتتى. شىن مانىندە داستۇرگە اينالعان بۇل فورۋمنىڭ باستى ارتىقشىلىعى جانە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى وزگە ءىس-شارالاردان ايىرماشىلىعىنا الەمدىك ەكونوميكانى ساۋىقتىرۋ مەن دامىتۋعا باعىتتالعان G-20 ەلدەرى ءۇشىن ۇسىنىستار ازىرلەۋ ماسەلەلەرى كىرەدى. اتالعان قۇجاتتىڭ جوعارى مارتەبەسىن ەسكەرتەتىن بولساق, ونى دايىنداۋدىڭ وزىنە الەمنىڭ تانىمال عالىمدارى قاتىسادى. بۇل جاھاندىق ەكونوميكالىق پىكىرسايىس الاڭىنىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى, عىلىمي جانە ىسكەرلىك قاۋىمداستىقتىڭ, سونىمەن قاتار, ساياساتكەرلەردىڭ استانا فورۋمىنىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا جىل سايىن ازىرلەنەتىن جالپى الەمدىك ەكونوميكالىق دامۋ جولدارىنا قاتىستى جيناقتالعان پىكىرلەرىن ايقىندايتىن داعدارىسقا قارسى ۇسىنىستارى دا باسىمدىققا يە بولىپ وتىر. بيىلعى فورۋم «ينفراقۇرىلىم: ەكونوميكانىڭ تۇراقتى دامۋىنىڭ درايۆەرى» دەگەن ورتاق تاقىرىپپەن وتكىزىلەدى. اەف-2015-ءتىڭ بۇدان بۇرىنعى وتكەن باسقا فورۋمداردان ەرەكشەلىگى – بارلىق سەسسيالار مەن تالقىلاۋلاردىڭ باستى تاقىرىپ اياسىندا وتەتىندىگىندە. فورۋمدا ەڭ جوعارى تيىمدىلىك پەن مازمۇنعا باسا نازار اۋدارىلادى. بيىلعى فورۋم باعدارلاماسىندا 30 سەسسيا وتكىزۋ جوسپارلانعان. ولاردىڭ ىشىندە «جوعارى دەڭگەيدەگى كونفەرەنتسيا», « ۇلى جىبەك جولىن جاڭعىرتۋ», «Invest in Kazaكhstan» ينۆەستيتسيالىق فورۋمى», «بولاشاققا باعدار – ءححى عاسىردىڭ الەمدىك ەكونوميكاسى» سياقتى ماڭىزدى سەسسيالاردى اتاپ وتۋگە بولادى. تاعى ءبىر ەرەكشەلىك, بيىلعى فورۋم العاش رەت «جاسىل ەكونوميكا» قاعيداتتارىنا نەگىزدەلىپ وتكىزىلگەلى وتىر. فورۋم جۇمىسى بارىسىندا وعان قاتىسۋشىلارعا تاراتىلاتىن ماتەريالداردىڭ باسىم بولىگى قايتا وڭدەلگەن ونىمدەردەن جاسالعان. فورۋمدا ءبىرىنشى رەت اقىلدى ناۆيگاتسيا قۇرالدارى قولدانىلادى. وسى تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ ارقىلى فورۋم قوناقتارى مەن دەلەگاتتارى تاۋەلسىزدىك سارايىندا عانا ەمەس استانا قالاسىندا دا ەمىن-ەركىن ءجۇرىپ تۇرا الادى. اەف-ءتىڭ ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسى ءۇشىن يگى ىقپالى زور. فورۋم ەل ەكونوميكاسىنا ينۆەستيتسيا تارتۋ ءۇشىن تاپتىرماس ورتا, سونداي-اق, تۋريزم مەن كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋىنا دا زور ىقپالىن تيگىزەدى. بيىل دا اەف شەڭبەرىندە قازاقستاننىڭ ين­دۋس­تريالىق-يننوۆاتسيالىق جوبا­لارىنا ميللياردتاعان ينۆەستيتسيا تارتىلادى دەپ كۇتىلۋدە. استانا ەكونوميكالىق فورۋمىنىڭ شەتەلدىك ۇيىمداستىرۋشىلارى مەن سەرىكتەستەرى قاتارىندا بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى (بۇۇ), ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى, بۇكىلالەمدىك ەكونوميكالىق فورۋم, حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى سياقتى بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمدار بار. سونىمەن بىرگە, بيىلعى فورۋمعا ءتورت نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى قاتىسادى. ولار: فين كيدلاند, ەريك ماسكين, توماس زيۋدوۆ, دجوردج سمۋت. تۇڭعىش رەت استانا فورۋمىنا الەمگە ايگىلى امەريكالىق ەكونوميست, گارۆارد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى كەننەت روگوفف كەلمەك. سونداي-اق, اتاقتى ەكونوميست, 2008 جىلى جاھاندىق قارجى داعدارىسىن بولجاعان نۋريەل رۋبيني, بەلگىلى امەريكالىق بيزنەسمەن, ساياساتكەر «Forbes» ىسكەرلىك اپتالىق جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى ستيۆ فوربس اەف-2015-ءتىڭ قوناقتارى بولماق. تاعى ءبىر ەرەكشە اتاپ وتەرلىك ماسەلە, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى قۇرمەتىنە ارنالعان سالتاناتتى جينالىستا استانا ەكونوميكالىق فورۋمىنىڭ نەگىزىندە (ەلەكتروندى جەلىلىك برەتتون-ۆۋد سياقتى) «G-Global» سۇحبات الاڭىن قۇرۋدى ۇسىندى. وسىعان وراي, 2012 جىلعى 12 قاڭتاردا www.g.global.aef.kz سايتىندا «G-Global» سۇحباتتاسۋ الاڭى رەتىندە زياتكەرلىك جەلى ىسكە قوسىلعان بولاتىن. «G-Global» جىل سايىنعى استانا ەكونوميكالىق فورۋمىنىڭ نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلعان, الەمدىك قارجى داعدارىسىنان شىعۋ بويىنشا تەتىكتەردى تالقىلاۋعا جانە ازىرلەۋگە باعىتتالعان حالىقارالىق جوبا. بۇل فورۋم اياسىندا دا «G-Global» سۇحبات الاڭى شەڭبەرىندە الەمدىك قارجى داعدارىسىنان شىعۋ ستراتەگيالارى تالقىلانادى. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندا ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا ءبىرىنشى كەزەكتە باسىمدىق بەرىلىپ وتىر. مەملەكەت باسشىسى «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» اتتى مەملەكەتتىك باعدارلامانى كۇن تارتىبىنە قويىپ, ەلىمىزدىڭ تاياۋ بولاشاقتاعى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىندا ينفراقۇرىلىمدىق دامۋدىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەندىگىن ايقىن كورسەتتى. VIII استانا ەكونوميكالىق فورۋمى تاقىرىبىنىڭ «ينفراقۇرىلىم: ەكونوميكانىڭ تۇراقتى دامۋىنىڭ درايۆەرى» دەپ اتالۋى دا تەگىن ەمەس. ەندەشە, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن ءداستۇرلى تۇردە دامىپ كەلە جاتقان استانا ەكونوميكالىق فورۋمى – ەلىمىز العا قويعان وسىنداي كەشەندى ماسەلەلەردى دە شەشەتىن تۇعىرلى الاڭ. جىلقىباي جاعىپار ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان».