«وردا ورمانى وتالىپ جاتىر»– دەيدى ەل اعاسى ەسەنتاي نۇرلىباەۆ

كانە, تاعى ءبىر مارتە تابيعاتتىڭ, سونىڭ ىشىندە, وسىمدىكتەر مەن جانۋارلار دۇنيەسىنىڭ جانى شىرقىراعانى جونىندە كوزگە جاس كەلتىرە جازعان اباي اتامىزدىڭ ولەڭىن زەردەلەپ كورەيىكشى. دانىشپان اقىن بىلاي دەپ ەگىلمەۋشى مە ەدى؟! «مەن كوردىم ۇزىن قايىڭ قۇلاعانىن, باس ۇرىپ قارا جەرگە سۇلاعانىن. جاپىراعى سارعايىپ ولىمسىرەپ, بايعۇستىڭ كىم تىڭدايدى جىلاعانىن...». سۇمدىق ەمەس پە؟ كلاسسيكالىق تۋىندى دەگەنىمىز دە وسى شىعار. ويتكەنى, ونىڭ باس­تى ەرەكشەلىگى – ومىرشەڭدىگىندە. قاشان جازىلعانىنا قاراماستان قۇندىلىعىن جوعالتپاۋىندا عوي. ال اباي زامانى مەن بۇگىنگى قوعامىمىزدى كەم دەگەندە ەكى عاسىر ءبولىپ جاتقانى ايتپاسا دا بەلگىلى. بۇگىنگى كۇنى ءدال وسىنداي كورىنىس سوناۋ XIX عاسىردىڭ العاشقى شيرەگىندە جاڭگىر حاننىڭ باستاماسىمەن وتىرعىزىلعان وردا ورمان شارۋاشىلىعى اۋماعىندا ورىن الىپ وتىرعانىن, ۇشقان قۇستىڭ قاناتى مەن جۇگىرگەن اڭنىڭ اياعى تالاتىن الىس جەردەن «ەگەمەنگە» ارنايى كەلگەن زەينەتكەر, بوكەي ورداسى اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى ەسەنتاي نۇرلىباەۆ اشىنا ايتىپ بەردى. سونىمەن بىرگە, ول بىزگە وردا قاراعايلارىنىڭ تاس-تالقانى شىعىپ كەسىلىپ وتالىپ قالعانىن جانە ونىڭ بۇتاقتارى مەن كەسىندىلەرى بەي-بەرەكەت شاشىلعانىن بەينەلەيتىن فوتوسۋرەتتەردى قوسا كورسەتتى. سوندا بۇل قالاي بولعانى؟ جانى اشى­ماس­تىق پا, جوق الدە ۇزاق جىلداردان بەرى وردا جەرى مەن توپىراعىن دۇڭك-دۇڭك ەتكىزىپ, ەسىكتەرى مەن تەرەزەلەردى سولقىل­داتىپ سوعىپ جاتقان راكەتالىق پوليگون­داعى جارىلىستاردىڭ اسەرى مەن زاردابى ما؟ جوق الدە سوڭعى جىلدارى تابيعي تەپە-تەڭدىكتىڭ بۇزىلۋىنان تۋىندايتىن قاتقىل كاتاكليزمدەردىڭ سالقىنى ما؟ ارينە بۇل ءۇش فاكتوردىڭ اسەرىنىڭ ەشقايسىسىن جوققا شىعارۋعا بولمايتىن شىعار. دەگەنمەن, كىندىك قانى وسى وردادا كەسىلىپ, بۇكىل سانالى عۇمىرىن وسى كيەلى دە تاريحي توپىراقتا وتكىزىپ كەلە جاتقان ەلدىڭ سىيلى اقساقالى بۇل ارادا ادام فاكتورىن ءبىرىنشى ورىنعا قوياتىنىن اشىق ءبىلدىردى. ەستىگەننىڭ جالعانى بولار, سوندىقتان وردا قاراعايلارىنىڭ قۇرىپ بارا جاتقانىن ارنايى كەلىپ ءوز كوزىڭىزبەن كورگەنىڭىز دۇرىس بولار ەدى, دەيدى ول. بارۋعا ۋادە ەتكەنىمىزبەن سوڭعى ۋاقىتتا ونىڭ رەتى كەلمەگەنى ءۇشىن ەسەنتاي اعامىزدان كەشىرىم سۇراي وتىرىپ, ونىڭ وسى جانايقايىن وقىرماندار نازارىنا ۇسىنىپ وتىرعان جايىمىز بار. «ەگەمەنگە» ەلدەن كەلگەن اقساقال ەسەن­تاي نۇرلىباەۆتىڭ ايتۋىنشا, سەنگەنىم سەن بولساڭ دەگەندەي, مۇنداي كورىنىستەر وردا ورمان شارۋاشىلىعىندا قىزمەت جاسايتىن باسشى ازاماتتاردىڭ جانى اشىماستىعىنان بولىپ وتىرعان سىڭايلى. ولار اۋداندىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتتارى بولىپ تا سايلانىپتى. وسى جەتەكشى ازاماتتار وردانىڭ قاراعايلى ورمانىن ساقتاپ, وعان باس-كوز بولۋدىڭ ورنىنا كەرىسىنشە ونى كەسىپ قۇلاتىپ جۇرگەندەردى كورسە دە كورمەگەندەي كەسكىن كورسەتەتىنە ەرىكسىز قىنجىلادى. ءتىپتى, قاراعايلارعا قىرعيداي تيگەندەر ونى ەلەكتر اراسىنىڭ كۇشىمەن تاقتاي ەتىپ ءتىلدىرىپ, بۇدان ءۇيدىڭ قۇراستىرمالى دەتالدارىن جاساپ ساتۋدى ادەتكە اينالدىرىپتى. ءارى وسىنداي لاس ءىس-ارەكەتتەردىڭ باسى-قاسىندا ورمان شارۋاشىلىعى باسشى­لارى­نىڭ وزدەرى جۇرگەنىن دە ەسەنتاي نۇرلىباەۆ قوسا ايتىپ بەردى. بۇرىن اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق سانالعان اعاشتار مەن ەكپە اعاشتاردى زاڭسىز كەسۋ قازىرگى تاڭدا ورمان كودەكسىنە ەنگىزىلگەن وزگەرىستەرگە سايكەس قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىققا جاتادى, دەيدى «ەگەمەنگە» ەلدەن كەلگەن ەل اعاسى. سوندىقتان دا, مەن وزىنە تاپسىرىلعان جاۋاپتى قىزمەتتى ساۋدا-بيزنەس جاساۋعا يكەمدەگەن باسشى ادامداردىڭ ءىس-ارەكەتىنە قۇقىقتىق باعا بەرىلگەنىن ءجون, دەپ ءسوزىن اياقتادى ەسەنتاي نۇرلىباەۆ. تەمىر قۇسايىن, «ەگەمەن قازاقستان». باتىس قازاقستان وبلىسى, بوكەي ورداسى اۋدانى, وردا اۋىلى. سۋرەتتە: كەسىلگەن, وتالعان وردا قارا­عايلارىنىڭ قازىرگى كەيپى وسىنداي.