شەت­ەلدىك ديپلوماتتاردىڭ قازاقستان توراعالىعىنىڭ ءبىرىنشى جارتى جىلدىقتاعى اتقارعان شارالارى مەن وسى بەيرەسمي كەزدەسۋدە ەقىۇ ءسامميتىن بيىلعى جىلدىڭ اياعىندا استانادا وتكىزۋ تۋرالى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇسىنىسىنا قاتىستى پىكىرلەرى

16-17 شىلدەدە الماتى قالاسىندا جانە الماتى وبلىسىنىڭ تالعار اۋدانىنداعى اقبۇلاق ساۋىق­تىرۋ-سپورت كەشەنىندە وتكەن ەۋروپاداعى قاۋىپ­سىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە ەلدەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ بەيرەسمي كەزدە­سۋىنەن كەيىن گازەت تىلشىلەرى وعان قاتىسقان شەت­ەلدىك ديپلوماتتاردان قازاقستان توراعالىعىنىڭ ءبىرىنشى جارتى جىلدىقتاعى اتقارعان شارالارى مەن وسى بەيرەسمي كەزدەسۋدە ەقىۇ ءسامميتىن بيىلعى جىلدىڭ اياعىندا استانادا وتكىزۋ تۋرالى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ  ۇسىنىسىنا قاتىستى پىكىرلەرىن ءبىلدىرۋدى وتىنگەن ەدى. تومەندە سول لەبىزدەردىڭ بىرقاتارى جاريالانىپ وتىر. اۆستريا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ميحاەل شپيندەلەگگەر: – اۆستريا قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىعىنىڭ العاشقى جارتى جىلدىعىن وڭ باعالايدى. ءبىزدىڭ ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى توراعا­سى, قر مەملەكەتتىك حاتشىسى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قانات ساۋداباەۆپەن قىزىقتى كەزدەسۋىمىز بولدى. مەن ونى ەقىۇ-نىڭ ءتور­اعاسى رەتىندەگى قازاقستاننىڭ تابىستارىمەن قۇتتىقتادىم. بيىلعى جىلى ەقىۇ-نىڭ كۇن تارتىبىندە, جالپى ءبىزدىڭ الدى­مىز­دا تۇرعان باستى سىناق – قىر­عىز­ستان. ول ەقىۇ-نىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ الماتىداعى بەيرەسمي كەزدەسۋىندە تالقىلاۋدىڭ باستى ءبىر تاقىرىبى بولدى. اۆستريا قازاقستانمەن ەكى جاقتى قاتىناستاردى, سونىڭ ءىشىن­دە ەكونوميكا سالاسىنداعى قاتى­ناستاردى ودان ءارى نىعايتۋعا ءمۇد­دەلى. مۇنى اۆستريا ساۋدا-ونەر­كاسىپ پالاتاسى وكىلىنىڭ استانادا بولۋى دا دالەلدەيدى. ءبىزدىڭ قازىر­گىدەن دە كوبىرەك ناقتى جوبا­لارى­مىز بولاتىنىنا سەنىمدىمىز. ەقىۇ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنىڭ پرەزيدەنتى پەتروس ەفتيميۋ: – ەقىۇ ءسامميتىن ۇستىمىزدەگى جىلى وتكىزۋ ۇيىمنىڭ ساياسي ءرولىن نىعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەگەر ەقىۇ ءسامميتى وسى جىلى وتسە, پايدالى بولادى. مۇنىڭ ءوزى ءبىزدىڭ قانات ساۋداباەۆپەن كەلىس­سوزدەرىمىزدىڭ نەگىزگى تاقىرىبى بولدى. ول بۇگىندە ءبىزدىڭ الدى­مىز­دا تۇرعان سىناقتار جاعدايىندا ەقىۇ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءجونىن­دەگى شارالارعا ارنالدى. ەقىۇ كەيدە وتە ماڭىزدى ءرول اتقارادى. كەيدە ول شەتقاقپاي قالىپ جاتا­دى. سوندىقتان ءبىز ونىڭ ءرولىن ارتتىرۋعا ءتيىسپىز. ۇلىبريتانيا سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى, ەۋروپا ىستەرى جونىندەگى ءمينيسترى دەۆيد ليدينگتون: – ءبىز ءۇشىن پىكىرتالاستارعا تولى وسى ەكى كۇن وتە ماڭىزدى وقيعا بولىپ, وندا قازاقستان پرەزي­دەنتى­نىڭ ۇيىم ءسامميتىن استانادا وتكىزۋ جونىندەگى باستاماسىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا شەشىم قابىلدان­دى. مەن سامميت قورىتىندىلارى بويىنشا جوعارى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزە الاتىنىمىزعا سەنىمدىمىن. ۇلىبريتانيادا قازاقستاندى ەقىۇ توراعاسىنىڭ رولىندە جانە كورشى ەلدەگى ساياسي جانە ەكونومي­كالىق داعدارىستى رەتتەۋدە ىزگى كور­شى رولىندە دە كورگەنىنە قانا­عات سەزىمىن بىلدىرەدى. پورتۋگاليا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى لۋيش امادۋ: – بۇل – مەنىڭ قازاقستانعا تۇڭعىش رەسمي ساپارىم, سون­دىق­تان مەن وسىناۋ قوناقجاي ەلدە بولعانىما قۋانىشتىمىن. بىزدە ساياسي جانە ەكونوميكا­لىق سالادا عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, مادەني-گۋمانيتارلىق سالادا دا بەرىك ارىپتەستىك قاتىناستاردى جول­عا قويۋعا بارلىق مۇمكىندىك­تە­رى­مىز بار. پورتۋگاليانىڭ افري­كا­لىق جانە لاتىنامەريكالىق مەم­لە­كەتتەرمەن, سونىڭ ىشىندە برازي­ليامەن, ال قازاقستاننىڭ رەسەي­مەن جانە ورتالىق ازيا رەسپۋب­ليكالارىمەن جاقسى بايلانىس­تا­رى بار. سوندىقتان دا ءبىزدىڭ ىن­تى­ماقتاستىق الەۋەتتەرىمىز وتە كەڭ. ءبىز ەقىۇ ءسامميتىن وتكىزۋ تۋرالى قازاقستاننىڭ باستاماسىنا قولداۋ بىلدىرەمىز. سامميت ناق وسى قازاقستاننىڭ توراعالىعى كەزىندە بولادى دەگەن سەنىمدەمىز. ماكەدونيا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى انتونيو ميلوشوسكي: – ءبىز قازاقستاننىڭ الماتىدا نە­مەسە استانادا سامميت وتكىزۋ ءجو­نىندەگى يدەياسىنا قولداۋ بىلدىرەمىز. مۇنىڭ ءوزى ەقىۇ-نىڭ عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, قازاق­ستان­نىڭ دا تاريحىندا باستى جانە نەگىزگى وقيعا بولماق. ەقىۇ-نىڭ سوڭعى ءسامميتى بۇدان 11 جىل بۇ­رىن, 1999 جىلى تۇركيادا وتكىزىل­گەن ەكەن. سوندىقتان دا 56 مەم­لەكەتتىڭ باسشىلارى بىرگە جينا­لىپ, ءبارىمىز مۇددەلىلىك تانىتاتىن ورتاق ماسەلەلەردى تالقىلايتىن ۋاقىت جەتتى. ءبىز ەقىۇ-نىڭ توراعاسى رە­تىندە قازاقستاننىڭ ناقتى قادام­دارىن كورىپ وتىرمىز. ءورشىل باعدارلاما ازىرلەنىپ, ەۋروپانى دامىتۋ ماسەلەلەرى تالقىلانۋدا. قىرعىزستانعا كەلەتىن بولساق, ءبىزدى وندا بولىپ جاتقان وقيعالار مازا­لايدى. ءبىزدىڭ بارىمىزگە وندا بو­لىپ جاتقان قاقتىعىستىڭ وسۋىنە جول بەرمەۋ ءۇشىن كۇش-جىگەرىمىزدى ۇيلەستىرۋ قاجەت. يزرايل ۆيتسە-پرەمەرى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى اۆيگدور ليبەرمان: – ەقىۇ-داعى ەڭ ىقپالدى ءتور­اعا­لىق – بۇل قازاقستاننىڭ ءتور­اعالىعى. ءسامميتتى وتكىزۋ ەقىۇ تاريحىنداعى ايرىقشا كەزەڭ بولىپ تابىلادى. ءبىزدىڭ قازاق­ستان­مەن جوعارى دەڭگەيدەگى تەڭ ءارى جاقسى قاتىناستارىمىز قالىپ­تاس­قان. سوندىقتان دا ءبىز قازاقستان ءۇشىن دە, سول سەكىلدى ەقىۇ ءۇشىن دە مۇنداي ماڭىزدى وقيعا لايىق­تى دەڭگەيدە وتەدى دەگەن سەنىم­دەمىز. گەرمانيا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى گۆيدو ۆەستەرۆەللە: – ءبىز ءسامميتتى قازاقستاندا وسى جىلدىڭ اياعىندا وتكىزۋ تۋرالى ۇسىنىسقا قولداۋ بىلدىرەمىز. الاي­دا بۇل بارلىق مەملەكەتتەردىڭ ماز­مۇندى كۇن ءتارتىبى بولۋى تيىستىگىن بىلدىرەدى. سامميتتە مىناداي ءما­سە­لەلەر قارالۋى ءتيىس دەپ بىلەمىن: ءبىرىنشى كەزەكتە ادامي ولشەمدەر اياسىندا مىندەتتەمەلەردىڭ كەپىل­دەن­دىرىلۋى, ەۋروپادا قاراپايىم قارۋ-جاراققا باقىلاۋ قۇرالدارىن نىعايتۋ, سونداي-اق اسكەري-ساياسي سالاداعى قازىرگى بار احۋالعا بەيىمدەلۋ جانە سەنىم شارالارى مەن قاۋىپسىزدىك. ءۇشىنشى – ترانس­ۇلتتىق سىناقتار. ەقىۇ ەسىرتكى ترافيگىمەن, ۇيىمداسقان قىلمىس­پەن جانە ادام ساۋداسىمەن كۇرەس­كە سۇبەلى ۇلەس قوسا الادى. ۋكراينا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى كونستانتين گريششەنكو: – ءبىز استانادا سامميت وتكىزۋ يدەيا­سىنا قولداۋ بىلدىرەمىز جانە بۇل تۋرالى بارلىق دەڭگەيدە ايتىپ ءجۇرمىز. ەقىۇ-عا مۇشە مەملە­كەت­تەر باسشىلارىنىڭ كەزدەسۋى بەل­گىلى ءبىر قورىتىندىلار شىعارىپ, ودان ءارى دامۋعا ەلەۋلى سەرپىن بەرۋى ءۇشىن بيىلعى جىلى ءوتۋى قاجەت. مۇنىڭ ءوزى جاڭا مىڭجىلدىقتىڭ جاڭا جاعدايىندا قىزمەتتىڭ باستى باعىتتارىن بەلگىلەۋ ءۇشىن دە كە­رەك. بۇل ەقىۇ-عا جۋىردا قو­سىل­عان مەملەكەتتەر ءۇشىن دە وتە ما­ڭىز­دى. ال كۇن تارتىبىنە كەلەتىن بول­ساق, ول از عانا مەملەكەتتەردىڭ ارا­سىندا ەمەس, ۇدەرىسكە قاتىسۋشى بارلىق مەملەكەتتەردىڭ اراسىندا تالقىلانۋى ءتيىس. استانا ۇسىنىپ وتىرعانداي, ەقىۇ ءسامميتىن ۇيىمنىڭ بولا­شاق دامۋ باعىتتارىن انىقتاۋ ءۇشىن وتكىزۋ كەرەك. مۇنداي فورۋم­دى ەقىۇ-عا جۋىردا قابىلدانعان ەلدەردىڭ بىرىندە وتكىزگەن ورىندى بولادى. بۇل ۇيىمنىڭ دامۋ با­عىت­تارىنىڭ ساياساتىن انىقتاۋدا تە­پە-تەڭدىك ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. يرلانديانىڭ ەۋروپا ىستەرى جونىندەگى ءمينيسترى ديك روش: – قازاقستان توراعالىعى باس­تا­ما­شىسى بولعان استانادا وتەتىن سام­ميت ەقىۇ-نىڭ ەۋروپانىڭ بو­لا­شاق قاۋىپسىزدىگى تۋرالى, كوپ­شى­لىك­كە كورفۋ ۇدەرىسى رەتىندە تا­نىس ماسەلە بويىنشا ۇنقاتىسۋدى ودان ءارى جالعاستىرۋ جونىندەگى جۇ­مىستى ورىستەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ءبىز قا­زىرگى كەزگە دەيىنگى قول جەت­كى­زىلگەن ۇدەرىستى جوعارى باعالاي­مىز. ير­لانديا بۇل ۇدەرىس قۇرى­لىم­دالعان پراكتيكالىق نەگىز بو­لادى دەگەن سەنىمدە. باستى نازاردا ناقتى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋ قاعيداتى جانە ەۋرووداق ۇسىنعان 4 باسىم­دىققا نىق قولداۋ ءبىلدىرۋ تۇرعانى ءجون. اتاپ ايتقاندا ەقىۇ-نىڭ جانجالداردىڭ ەرتە باس­تان الدىن الۋ, جول بەرمەۋ جانە رەتتەۋ, داع­دارىستاردى جانە جانجالداردان كەيىن قالپىنا كەل­تىرۋدى رەتتەۋ; ەقىۇ قابىلداعان نورمالاردى, قاعيداتتار مەن ءمىن­دەت­تەمەلەردى ادامي ولشەم ماسە­لە­لە­رىنە ايرىق­شا باسىمدىق بەرە وتىرىپ, ورىن­داۋدى كۇشەيتۋ; سەنىم شارالارى مەن قاۋىپسىزدىكتى, سونداي-اق ترانس­ۇلتتىق قاتەرلەرگە نازاردى ارت­تى­رۋدى قوسا العاندا قارۋ-جاراققا باقىلاۋ جەلىسىن نى­عايتۋ ءۇشىن بار­لىق ءۇش ولشەمدەگى مۇمكىندىكتەردى نىعايتۋ كەرەك. سونداي-اق ەقىۇ بەتپە-بەت كەلە­تىن سىناقتار العا قويا­تىن تالاپ­تار­عا ساي بولۋى كەرەك. ەكىنشى جا­عىنان, ءبىز ۇيىمعا جاڭا باعىت بەرە الامىز. ەقىۇ-نىڭ وزەكتىلىگىن ازايتۋ دۇرىس بول­مايدى. ءبىز قازاقستاندىق توراعا­لىق بويىنشا اسا ماڭىزدى ارالىق باياندامانى كوردىك. جانە تالداۋ مەن ۇنقاتىسۋ وسە تۇسكەنىن بايقا­دىق. مۇنىڭ ءوزى ءبىزدىڭ قىزمەتى­مىز­دىڭ ماڭىزدى ءساتى بولىپ تابىلادى. بىزدە بىردەن بارلىق پروبلەما­لار­دى شەشۋ مۇمكىندىگى جوق, سوندىق­تان دا از بولسا دا باسىم مىندەت­تەرگە نازار اۋدارۋعا ءتيىسپىز دەپ ويلايمىن. ەقىۇ-نىڭ باس حاتشىسى مارك پەررەن دە بريشامبو: – ۇيىمنىڭ ءسامميتىن قازاق­ستان باستاماسى بويىنشا وتكىزۋ قاۋىپ­سىزدىكتىڭ ورتاق كەڭىستىگىن قۇرۋ ءجو­نىن­دەگى جۇمىستى جەدەلدەتە الادى. ناقتى ءىس-ارەكەتكە كوشەتىن جانە ونىڭ قارقىنىن جەدەلدە­تە­تىن ۋا­قىت بولدى. الماتىداعى كەز­دەسۋدى جانە سامميت وتكىزۋ ءجو­نىن­دەگى ۇسىنىستى ەقىۇ جاۋاپ­كەر­شى­لى­گىن ارتتىرۋدىڭ, ورتاق قاۋىپسىز­دىك­تىڭ ءبىر­تۇتاس كەڭىستىگىن قۇرۋدىڭ ەۋرات­لانتيكالىق جانە ەۋر­ازيا­لىق وڭىرلەردىڭ تۇتاس بويىندا اجى­را­عى­سىز كەڭىستىك قۇرۋدىڭ ءمۇم­كىندىگى رەتىندە قاراستىرۋ كەرەك. ەقىۇ نەگىزىندە قۇرىلعان ورتاق قاعيداتتاردى, نورمالار مەن مىندەتتەمەلەردى ەسكە الا وتىرىپ, مۇشە مەملەكەتتەردىڭ الدىندا تۇرعان پروبلەمالاردى, ولارمەن بىرگە سوزىلمالى جانجالداردى جانە قارۋ-جاراققا باقىلاۋدى قاراستىرعاندا ورتاق پروبلەما­لاردى ەڭسەرۋ جونىندەگى ۇجىمدىق ىقپالدى شارالار ازىرلەۋ كەرەك. قازىرگى ەڭ ەلەۋلى مىندەت اۋعانستان پروبلەماسى بولىپ تابىلادى. ەگەر سامميت تۋرالى شەشىم قابىلداناتىن بولسا, ۇيىمعا قاتى­سۋشى مەملەكەتتەردىڭ ەقىۇ-نىڭ بارلىق ءۇش ولشەمىنە شولۋ جونىندە بارشانى قامتيتىن كون­فەرەنتسيا وتكىزۋ تالاپ ەتىلەدى. سونداي-اق سامميتكە ۇسىنى­لۋى مۇمكىن ەۋراتلانتيكالىق جانە ەۋرازيالىق قاۋىپسىزدىك ءجو­نىندەگى جوسپاردى انىقتاۋ جۇمى­سىن باستاۋ قاجەت بولادى. كورفۋ ۇدەرىسى – بۇل ءۇشىن جاقسى نەگىز. سونىمەن بىرگە ماسەلەنى كون­سەن­سۋسقا جەتكىزۋ ءۇشىن مىندەت­تەر­دىڭ ناقتى كەزەكتىلىگىن انىقتاۋ قا­جەت. كونسۋلتاتيۆتىك پوليتسيا توپ­تارىن قىرعىزستانعا ورنالاس­تىرۋ جونىندەگى ۋاعدالاستىقتى اياقتاۋ كەرەك. گرۋزياداعى جانە مولدوۆاداعى احۋالدى رەتتەۋدى جەدەلدەتىپ, تاۋلى قاراباقتا وڭ ىلگەرىلەتۋگە قول جەتكىزگەن ءجون. بۇل مىندەتتەردى شەشۋ ءۇشىن نەگىز قىرعىزستانداعى احۋالدى رەتتەۋ كەزىندە پايدالانىلعان رەسۋرستار بولا الار ەدى. ءبىزدىڭ ۇيىم قىرعىزستاندا قالىپتاسقان احۋالدا تيىمدىلىكپەن ارەكەت ەتۋگە ءوزىنىڭ قابىلەتتى ەكەنىن كورسەتىپ بەردى. ەقىۇ-نىڭ بارلىق كومپونەنتتەرى بىردەي ارەكەت ەتتى. ولاردىڭ ءبارى بىرلەسىپ قۇرالداردى ۇيلەسىمدى پايدالانۋ ناتيجەگە جەتكىزەتىنىن كورسەتتى. اتالعان ميسسيالاردا دا ءسامميتتىڭ بايىپتى كۇن ءتارتىبىن ازىرلەۋ ءۇشىن وسىنداي تۇرعىدا ارەكەت ەتۋ قاجەت.