ازاماتتىق نەكە: ماحاببات پا, الدە الدامشىلىق پا؟

وسى كۇنى جاستار اراسىندا ازاماتتىق نەكە دەگەن پالە پايدا بولدى. پالە دەيتىنىم, ەكى جاس بىرگە تۇرادى. ال ءوزارا كەلىسپەي قالعان جاعدايدا ەكەۋى ەكى جاققا كەتە بارادى. ءسىز نە دەيسىز؟ وسىنداي وداققا نەكە دەگەن قاسيەتتى ءسوزدى جالعاۋعا بولا ما؟ نەكە دەگەن اراب تىلىنەن اۋدارعاندا  “نيكاح”,   ۇيلەنۋ دە­گەن ماعىنانى بىلدىرەدى. بۇل ەكى جاسقا  جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيتىن اۋىر سەرت. ءيا, نەكە الدىمەن اللانىڭ, سوسىن تۋعان-تۋىس, جەكجات-جۇراعات, جورا-جولداس, ياعني قوعامنىڭ الدىندا جاريا تۇردە وتباسىن قۇرۋدىڭ شارتى. ال قازىرگى ۋاقىتتا ءبىز ازاماتتىق نەكەدەمىز دەگەندەردىڭ ءتىپتى نەكە دەگەن ءسوزدى قولدانۋلارىنا ەشبىر قۇقىلارى جوق. سەبەبى, ولاردىڭ بىرگە ءومىر ءسۇرۋى كوپ جاعدايدا ەشبىر ناتيجە بەرمەيدى. انىقتاپ ايتساق, ازاماتتىق نەكە دەگەنىمىز, بۇل ەر ادام مەن ايەل ادامنىڭ ەشبىر قۇجاتسىز, نەكە كۋالىگىنسىز بىرگە تۇرۋى. وسىنداي تارتىپپەن بىرگە ءومىر ءسۇرۋدى قالاعان وتبا­سىندا بالا بولىپ قالعان جاع­دايدا دا ەشكىم ەشتەڭەگە جاۋاپ بەرمەيدى. پسيحولوگتاردىڭ ايتۋىنشا, ازاماتتىق نەكەنى ءجون كورگەن ەر ادام بىلاي ويلايدى ەكەن: “ول ماعان ۇنايدى. بىراق, مەن ەشتەڭە ۋادە ەتە المايمىن. الدىن-الا ەسكەرتتىم, مەن باسى بوس, ەركىن اداممىن. رەنجىسكەن كۇننىڭ وزىندە كەتە سالامىن. ايەل دەگەن جەتىپ ارتىلادى ەمەس پە؟”. ال ايەل بولسا: “ونى قولعا ءتۇسىردىم عوي, قايدا كەتەر دەيسىڭ” دەگەن ءۇمىت جەتەگىندە جۇرەدى ەكەن. ءسويتىپ, ول كونبىستىككە سالىنىپ, كۇندىز-ءتۇنى “قاي جاعىنان الىپ قاراعاندا دا مەنەن ارتىق تاپ­پايسىڭ” دەپ ءوزىن-ءوزى دالەلدەۋ­مەن كۇنى وتەتىن كورىنەدى. ازا­ماتتىق نەكە شەتەلدەن كەلگەن اعىم. مىسالى, ەۋروپادا نەمەسە امەريكادا ازاماتتىق نەكەنى ايەلدەر قاۋىمى مەنىڭ “بوي­فرەن­دىم” بار دەسە, جىگىتتەر مەنىڭ  “گيەلفرەندىم” بار دەيتىنىن ەستىپ ءجۇرمىز. اۋدارماسى ايەل دوسىم, ەركەك دوسىم دەگەن ءسوز. قايمانا قازاقتىڭ قۇلاعىنا تۇرپىدەي ءتيىپ وتىرعان ازاماتتىق نەكە, مىنە وسىدان كەلىپ شىققان. ولار ءبىر ايەل, ءبىر ەركەكتەن نەمەسە ەكى ەركەك, سول سياقتى ەكى ايەل دە ءبىر-بىرىمەن جىنىستارى بىردەي ەكەندىگىنە قاراماي تۇرا بەرەدى. ولاردىڭ بىرگە تۇرعانىمەن, ءبىر-بىرىنە دەگەن جاۋاپكەرشىلىگى جوق. جاسىراتىن نە بار, بۇگىندە ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە ازاماتتىق نەكەنىڭ جاستار مەن ستۋدەنتتەر اراسىندا ءتۇرى وتە كوپ. ەڭ سۇمدىعى سول, جاس­تار ونداي جايتتارعا كوزجۇم­بايلىقپەن قارايدا. بىلايشا ايتقاندا, وندايعا كوزدەرى ۇيرە­نىپ كەتكەن. ال اتا-انا شە؟ راس, ولار كوپ جاعدايدا بالاسىنىڭ نەمەسە قىزىنىڭ بىرەۋمەن زاڭدى تىركەلىمسىز بىرگە تۇرىپ جات­قاندىعىن بىلمەي دە قالادى. “قىزىم ۇيدە, قىلىعى تۇزدە” دەگەن سول. كوز جاسى قۇرعاماي, مۇڭدانىپ جۇرەتىن ءاليما ەسىمدى كەلىنشەكتىڭ بىردە ءوز سىرىن ماعان ايتقانى بار. ول ۇلكەن قالاعا كەلگەننەن كەيىن ءبىر جىگىتپەن بىرگە تۇرا باستايدى. ءسويتىپ, بىرەر جىل بىرگە ءومىر سۇرەدى. الايدا, “كۇيەۋى” اراققا جاقىن ادام بولعاندىقتان, ۇرىس-كەرىس جيىلەپ, ءاليما ۇلىن كوتە­رىپ, توركىنىنە قايتىپ كەتەدى. ءاليمانىڭ الدەقاشان بالالى-شاعالى بولعان ءۇش اعاسى بار ەكەن. ءبىراز ۋاقىتتان كەيىن ءالي­مانى ىزدەپ كەلگەن “كۇيەۋىنە” اعا­لارى ونىڭ ەكى جاسقا كەلگەن با­لاسىن قولىنا ۇستاتىپ جىبە­رە­دى. بۇل بالا قارىنداسىمىزعا بوگەت بولادى. ول ءالى تۇرمىسقا شىعىپ, باقىتتى بولىپ كەتۋى مۇمكىن. ءوزى ۇل بالا ەكەن, ءوز ەلىڭدە ءوسسىن دەگەن پىكىر ايتادى. باس كەزىندە اعالارىنىڭ ايتقانى دۇرىس شىعار دەپ كونگەنمەن, ءاليما كەيىنىرەك وڭباي قاتە­لەس­كەنىن تۇسىنەدى. ويتكەنى, اكەسى با­لا­نى ءوزى باقپاي, نەمەرە اعا­سى­نىڭ وتباسىنا بەرە سالعان كورى­نەدى. بوتەن ورتاعا تاپ بولعان بالا ىزاقور بوپ ءوسىپتى. تۋعان شە­شەسى ىزدەپ بارسا, جانىنا جولات­پاي قويىپتى. بالاڭدى نەگە زاڭ جولىمەن قايتادان المادىڭ دەگەن سۇراققا ول: قولىمدا نەكە تۋرالى دا, بالانىڭ تۋى تۋرالى دا كۋالىك بولمادى. وگەي شەشەسى ال­تى بالانىڭ ءۇس­تىنە, ءوز كۇيەۋى­نىڭ اتىنا زاڭدى تۇردە جازدىرىپ العان. مەن نە ىستەيمىن ەندى؟ كىشكەنتاي ءسابي كورسەم, كوز ال­دىما بالام ەلەس­تەيدى, دەپ ەڭىرەيدى الگى كەلىنشەك. ءيا, قازىرگى كەزدە ءاليما سياق­­تى زاڭدى تىركەلىمسىز بىرگە تۇرىپ, وپىق جەپ جۇرگەن قىز­دار از ەمەس... جوعارىدا ايتىپ وتكەنى­مىز­دەي, مۇنداي جايتتى كوپتەگەن جاستار ابەستىك ساناماي­تىن سياقتى. ەڭ باستىسى, تاتۋ-ءتاتتى تۇرىپ, جا­­راسىپ كەتۋ عوي. جاراسپاسا ىڭ-شىڭ­­سىز ارقايسىسى ءوز جونىنە كەتە بەر­گەنى ءجون ەمەس پە دەيدى ولار. مىنە, ەڭ قورقىنىشتىسى دا وسى ءسوز. قالاي دەسەك تە ازاماتتىق نەكە دەگەنىمىز – قوعامعا جات, ءدىن تاراپىنان قابىلدانبايتىن قۇبىلىس.  سەبەبى, ءومىرىمىزدى بىرگە سۇرەمىز, سوڭعى دەمىمىزگە دەيىن بىرگە بولامىز دەگەن اداممەن نەگە زاڭدى تۇردە ۇيلەنبەسكە؟! جاعدايىڭا قاراي توي جاساپ, ءوزىڭ ءسۇيىپ تاڭداعان عاشىق جارىڭمەن قوسىلىپ, باقىتتى عۇمىر كەش­كەنگە, قيىندىق پەن قۋانىشتى ساتتەردى بىرگە ءبولىسىپ, قول ۇس­تاسىپ بىرگە جۇرگەنگە نە جەتسىن؟! راۋشان نۇعمانبەكوۆا. ءسىز نە دەيسىز؟ ازاماتتىق نەكەنى قالايتىن ەر ادامدار شىن مانىندە ايەلدەرگە تاۋەلدى بولىپ قالامىن دەپ قورقادى. ءسويتىپ, ولار ءوز بويىنداعى وسىنداي پسيحولوگيالىق احۋالعا وراي كوپتەگەن پروبلەمالارعا تاپ بولادى. ايەلىنە ء“بىز بىرگە تۇرامىز, بىراق سەن مەنىڭ كوزىمە ءشوپ سالماۋىڭ كەرەك” دەپ تالاپ قويادى. بىراق, ءوزى مەن ازاماتتىق نەكەدە تۇرىپ جاتىرمىن دەپ ەسەپتەپ, بۇنداي اۋىر سالماقتان بويىن ادا ۇستايدى. زاڭمەن مورلەنگەن قۇجاتى جوق ەرىكتى ادام رەتىندە, نەنى قالاسا, سونى ىستەي الادى. ايەلدەر قانداي قۋلىققا بارسا دا, ازاماتتىق نەكەدە تۇرعان ەركەك ەرتە مە, كەش پە ادالدىعىنان تايىپ, باسقاعا كوز تىگەتىن بولادى. نەگە دەيسىز عوي؟ بىرىنشىدەن ول, ازاماتتىق نەكەدە بىرگە تۇرىپ جاتقان قۇربىسىنان سەسكەنەدى. سەسكەنۋى ونىڭ ايەل ماحابباتى مەن قامقورلىعىنا تاۋەلدى بولىپ قالامىن دەگەن سەنىمسىزدىكتەن تۋىندايدى. مەن وعان باسىبايلى بولىپ قالدىم دەگەن ەكىۇشتى وي وعان ۇنەمى مازا بەرمەي جۇرەدى. ءسويتىپ, ىشتەي پسيحولوگيالىق قالجىراۋعا تاپ بولىپ, باس ەركىندىگىن دالەلدەۋ ءۇشىن باسقا بىرەۋگە كوز تىگەتىن بولادى. ءتىپتى وسى قىلىعى ءۇشىن بىرگە تۇرىپ جاتقان قۇربىسىنىڭ الدىندا جاۋاپ بەرمەيدى. سەبەبى, موينىنا ەشقانداي مىندەتتەمە العان جوق. قالاعان كەزدە كەتە الادى. مۇنداي كەزدە ايەلدەر سەرىگى قايتادان ەسىن جيعانشا توسۋعا ءماجبۇر. مەن ازاماتتىق نەكەنىڭ كەلىسىم-شارتىن ورىنداپ, كولدەنەڭ كوك اتتىعا قاراماي ءجۇرمىن عوي.  ول ءبىر-ەكى رەت قاتەلەستى. قايتادان ەسىن جينار دەپ ويلايدى. مۇنداي جاعدايدا مەن پسيحولوگ رەتىندە ايەل ادامعا دەرەۋ قارىم-قاتىناستى ۇزگەن ءجون دەر ەدىم. ازاماتتىق نەكەدەگىلەردىڭ اراسىندا ءجيى كەزدەسەتىن تاعى ءبىر پروبلەما, ەكەۋى ءبىر-بىرىمەن مۇلدە ساناسقىسى كەلمەيدى. رەنىش, ايعاي-شۋلار ءجيى قايتالانادى. ءبىر شاڭىراقتىڭ استىندا تۇرسا دا وپ-وڭاي اجىراسىپ كەتە سالاتىن ازاماتتىق نەكەدە تۇرعانداردىڭ جان جاراسى وپ-وڭاي جازىلىپ كەتە سالمايدى. ايەل ادامدار پسيحولوگيالىق كۇيزەلىسكە ۇشىراپ جاتادى. وسىن­­داي نەكە سالدارىنان جالعىزباستى انالاردىڭ سانى دا جىلدان-جىلعا ءوسىپ كەلە جاتىر. بىرگە تۇرىپ,اقىرى الدانىپ, اياعى اۋىر بولىپ قالعان قىزدار بالانىڭ اكەسىنەن الەۋمەتتىك جاردەماقى الا الماۋى دا ءجيى ۇشىراسۋدا. سوندىقتان دا مەن بۇل قادامعا بارماستان بۇرىن سىزگە وسىنداي ءومىر كەرەك پە, جوق پا, سونى جاقسىلاپ ويلانىپ الىڭىزدار دەمەكپىن. گۇلدانا ەمەلباەۆا,  پسيحولوگ.