بۇگىندە الەم ەكونوميكاسى وتە كۇردەلى جاعدايدى باستاپ كەشىپ وتىر. وعان بەلگىلى ءبىر دارەجەدە شيكىزات كوزدەرىنىڭ قۇنسىزدانۋى, اتاپ ايتقاندا, مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋى دا سەبەپكەر بولۋدا. بۇل احۋالدىڭ الەمدىك رىنوكقا ءوز تاۋارلارىن شىعاراتىن ءبىزدىڭ ەلىمىزدى دە اينالىپ وتە الماسى انىق. وسىعان وراي قازاقستان ۇكىمەتى ەل ەكونوميكاسىنىڭ ودان ارعى تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن تەڭگە باعامىنىڭ ەركىن اينالىمىن قامتاماسىز ەتۋ سياقتى ناقتى قادامدارعا بارىپ وتىر.
بۇل ماسەلەنى قالىڭ جۇرتشىلىق قالاي قابىلداۋدا؟ ۇكىمەت نە ىستەۋدە؟ تومەندەگى
ماتەريالداردا مىنە, وسى جونىندە ايتىلادى.
باعا قاتاڭ باقىلاۋدا
باعانىڭ نەگىزسىز وسۋىنە, اسىرەسە, الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ونىمدەردىڭ جانە قىزمەتتەردىڭ باعاسىنىڭ قىمباتتاۋىنا جول بەرمەۋ تۋرالى ۇكىمەتتىڭ تاپسىرمالارىنا سايكەس الماتى قالاسىندا باعاعا مونيتورينگ جاساۋ جانە ينفلياتسيالىق ۇدەرىستەرگە توسقاۋىل قويۋ جونىندەگى جۇمىس توبىنىڭ بەلسەندىلىگى ارتتىرىلدى. سونىمەن بىرگە, قالانىڭ بارلىق اۋداندارىندا جۇمىس توبىنىڭ قىزمەتى جانداندىرىلدى. ولاردىڭ قىزمەتىنە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ماماندارى تارتىلدى. مونيتورينگ الەۋمەتتىك ماڭىزى بار 33 ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى بويىنشا جۇرگىزىلۋدە. مونيتورينگكە سايكەس, 20.08.2015 جانە 21.08.2015 مەرزىمى ارالىعىندا باعانىڭ ءوسۋى بايقالمادى. بىرقاتار تاۋارلاردىڭ باعاسى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى بەكىتكەن بولشەك ساۋدا باعاسىنان تومەن بولدى. ساۋدا كاسىپورىندارىنىڭ قويمالارىنداعى كۇندەلىكتى جەتكىزىلەتىن (نان, ءسۇت ونىمدەرىن) تاۋارلاردى ەسەپتەمەگەندە ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ قورى 1,5-2 اپتاعا جەتەدى. سونىمەن قاتار, كوكونىس ونىمدەرى ورتالىقتارىندا ساۋدا لوگيستيكانى تولتىرۋ ءجونىندەگى جۇمىس باستالدى. سونداي-اق, جانار-جاعارماي ونىمدەرىنىڭ باعاسىنا دا مونيتورينگ جاسالۋدا. الماتى قالاسى بويىنشا, بارلىعى 229 ازس جۇمىس ىستەيدى. وتكىزىلگەن مونيتورينگ قورىتىندىسى بويىنشا, قالاداعى جانار-جاعارماي باعاسى ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى بەلگىلەگەن بۇرىنعى دەڭگەيىندە قالعان. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن قالانىڭ مۇناي بازالارىنداعى جيناقتالعان قوردىڭ كولەمى قالاداعى ازس-تەردەگى قوردى ەسەپتەمەگەندە 46,3 مىڭ توننانى قۇرايدى. مۇناي ونىمدەرىنىڭ قورى قالا سۇرانىسىن 2 اپتا بويى تولىق قامتاماسىز ەتۋگە جەتەدى. 21.08.2015 جىلى جۇرگىزىلگەن مونيتورينگ قورىتىندىسى بويىنشا 19.08.2015 جىلعى مەرزىمدە قولما-قول شەتەل ۆاليۋتاسى: اقش دوللارى باعامىنىڭ ءوسۋى: ساتىپ الۋ – 20, 94%, ساتۋ – 21,15 %; ەۋرو كۋرسىنىڭ ءوسىمى: ساتىپ الۋ – 24, 09%, ساتۋ – 24,0%; رەسەي ءرۋبلى باعامىنىڭ ءوسۋى: ساتىپ الۋ – 15,36%, ساتۋ – 20,52 %; الماتى قالاسىندا 630 ايىرباس پۋنكتى تىركەلگەن. ۇلتتىق بانكتىڭ الماتى فيليالىنىڭ اقپاراتى بويىنشا, ايىرباس پۋنكتتەرىندەگى جۇمىس قالىپتى رەجىمدە جۇرگىزىلۋدە, شەتەل ۆاليۋتالارىنا دەگەن تاپشىلىق جوق. بۇل ماسەلەلەردىڭ ءبارى ساعات سايىن باقىلاۋعا الىنعان. «ەگەمەن-اقپارات».سىناقتان وتەتىنىمىزگە سەنەمىن
نۇرعالي بيعازيەۆ, كاسىپكەر, اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ كانديداتى. الەم ەكونوميكاسىنداعى اۋىرتپالىق اۋىلعا دە كەلىپ جەتتى... سوتسياليستىك جۇيەنىڭ جەمىسىن 70 جىل بويى جەگەن حالىققا نارىق ەكونوميكاسىنا, ونىڭ وقتىن-وقتىن سوعىپ تۇراتىن داۋىلى مەن دابىلىنا بوي ۇيرەتۋ وڭاي دەيسىز بە؟ دەگەنمەن, كوڭىل قۋانتارلىعى بۇگىندە اۋىل حالقى كەشەگىدەي ەمەس, قوعامداعى جاڭا وزگەرىستەرگە بەيىمدەلىپ العان. وسى ارادا اشىپ ايتاتىن ءبىر جايت بار: اۋىلداعى اعايىندار ارا-تۇرا قامشىلاپ تۇرعاندى جاقسى كورەدى. كەشەگى تەڭگە داعدارىسى سامارقاۋلانا باستاعان جەرلەستەرىمنىڭ ىسىنە جاقسى ماعىنادا تۇرتكى بولدى. اڭگىمەنىڭ اشىعى وسى. ەلگە جول تارتىپ بارا قالسام, كوڭىلىم تولىپ قالادى. اۋىلدىڭ توڭىرەگىندە كوز قۋانتىپ اجەپتەۋىر مالدار جايىلىپ جۇرەدى. بىردەن جانىڭ جادىرايدى. ءىرى قارا ءوسىرىپ, ونى بورداقىلاۋ, ودان تۇقىم الۋ, ەتىن جەپ, ءسۇتىن ءىشۋ – ءبىزدىڭ قانىمىزبەن كەلگەن قاسيەت. اتا كاسىبىمىزدەن ەشۋاقىتتا قول ۇزبەيىك. سوندا عانا ەلدىڭ بولاشاعى زور بولادى دەپ ويلايمىن. سوندا عانا حالقىمىز داعدارىستىڭ اششى ءدامىن تاتپايدى. وسى ارادا ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جەرگىلىكتى بيلىك باسشىلارىنا كۇندەلىكتى تۇتىناتىن تاۋارلاردىڭ باعاسىن قاداعالاۋ تۋرالى ايتقان تاپسىرماسى كوڭىلگە قونادى. اۋىل جۇرتى مومىن. تەك اتقارعان ءىسىن عانا بىلەدى. تەڭگە قۇلدىراۋىن پايدالانىپ, وتپەلى ءساتتىڭ وڭتايلى ءساتىن ءوز پايداسىنا جاراتا قالعىسى كەلەتىندەر بار. شىنايى ومىردە ونى كورىپ تە, بايقاپ تا ءجۇرمىز. پرەزيدەنتىمىزدىڭ بۇل تاپسىرماسىنا جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارى اسا مۇقيات بولادى عوي دەگەن ويدامىن. بۇل سىناقتان دا وتەرمىز... الماتى.ماسەلەنىڭ ۇلكەنى وتاندىق وندىرىسكە قولداۋ كورسەتۋدە
ەركەبۇلان ءىلياسوۆ, «كەنتاۋ ترانسفورماتور زاۋىتى» اق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى. وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارىنىڭ سوڭى. وڭتايسىز جەكەشەلەندىرۋدەن تەك قازاقستان ەمەس, كەشەگى كسرو سەنىمدى الىپ مەملەكەتتىڭ ۋىعىن قۇراعان ءىرى كاسىپورىندار شالعىمەن ورعان قۇراقتاي باۋداي ءتۇسىپ, جاپپاي جابىلىپ جاتقان كەز. تىكەلەي ماسكەۋگە قاراعان كەنتاۋ ترانسفورماتور زاۋىتىنىڭ جاعدايى دا مۇشكىل. كسرو اۋىر ماشينا جاساۋ مينيسترلىگى 300-گە تارتا زاۋىت, كاسىپورىن باسشىلارىن جيناپ الىپ, «ەندى بىزدە حال جوق, ءوز كۇندەرىڭدى وزدەرىڭ كورىڭدەر», دەپ نوقتالارىن ءتۇرىپ قويا بەرگەن. كەشەگى وندىرىستەر ورتالىعى كەنتاۋدىڭ ءجۇنى ج ۇلىنعان تاۋىقتاي سىقپىتى كەتكەن. ەرەۋىلدەگەن كەنشىلەر اكىمشىلىك ءۇيىن باسىپ الىپ, وداقتىق ماڭىزى بار جولدى جاۋىپ الەك. كەنتاۋ ترانسفورماتور زاۋىتىنىڭ قارىزى باسىنان اسقان, قۇلاعان كاسىپورىننىڭ قاراقشىسىنداي قالقايىپ وتىرعان 25 جاستاعى جىگىت سەرعازى كۇنتۋاروۆ ءبىر كۇنى ەسىكتەن سايدۋللا قوجاباەۆ كىرىپ كەلگەندە ولگەنىم ءتىرىلىپ, وشكەنىم جانعانداي قۋانىپ كەتتىم دەيدى. وسىلايشا, زاۋىتتىڭ جاڭا تاريحى 1997 جىلى Alageum Electric حولدينگتىك كومپانياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى سايدۋللا قوجاباەۆ كەلگەن كەزدە باستالدى. بۇگىندە كتز قازاقستاننىڭ اۋىر ماشينا جاساۋ سالاسىنداعى برەندى دەسەك بولادى. «كەنتاۋ ترانسفورماتور زاۋىتى» اق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاريحىندا تۇڭعىش رەت سالماعى 110 توننا, كەرنەۋى 110كۆ, قۋاتى 63000 كۆا ەلەكترلى ماشينالاردىڭ سەريالى ءوندىرىسىن جولعا سالدى. قازاقستاندىق ەلەكترەنەرگەتيكادا جاڭا ءداۋىر باستالدى. مۇنداي كلاستاعى جانە قۋاتتاعى ترانسفورماتورلاردى يگەرۋ – «كتز» اق ۇجىمىنىڭ ۇلكەن جەتىستىگى مەن جەڭىسى. اسىرەسە, بۇل ماڭىزى اسا زور وقيعا «كتز» اق-تىڭ 55 جىلدىعى قارساڭىندا بولعانى كوڭىل سۇيسىندىرەدى. ايتسە دە, الەمدىك داعدارىستىڭ سالدارى كەشە عانا كورشى ەلدەردىڭ كوزقۇرتى بولعان كەنتاۋ ترانسفورماتور زاۋىتىنا زاردابىن تيگىزبەي قويعان جوق. بۇل جاعدايدى ەلباسى بيزنەس وكىلدەرىمەن وتكىزگەن كەزدەسۋدە نازاردان تىس قالدىرمادى. وسىعان بايلانىستى ءبىز كەنتاۋ ترانسفورماتور زاۋىتى ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى ەركەبۇلان ءىلياسوۆتىڭ ويىن بىلگەن ەدىك. – كەڭەستە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى كەنتاۋ ترانسفورماتور زاۋىتىن ايرىقشا اتادى, – دەدى ەركەبۇلان ءىلياسوۆ. – راسىندا, ەلىمىزدىڭ دوللار باعامىن مەيلىنشە ۇستاپ تۇرۋىنان كاسىپكەرلەر زيانعا شىقتىق. قازاقستان الەمدە مىس, تەمىر جانە مىرىشتان ءىرى ەكسپورتشى رەتىندە بولعانىمەن الەم نارىعىنداعى كۇردەلى جاعدايلارعا بايلانىستى ءبىز تابىس جاعىنان قيىندىققا ۇشىرادىق. مۇنىڭ سالدارى بيۋدجەت تۇسىمدەرىنە دە سالماق ءتۇسىردى. ەگەر ءبىزدىڭ كاسىپورىننىڭ تاريحىنا ۇڭىلەر بولساڭىز, بيىلعى جىلى قازاقستانعا ۋكراينا, قىتاي جانە رەسەيدەن ءىرى كولەمدە ترانسفورماتور ونىمدەرى تاسىمالداندى. يمپورتتىڭ وتكەن جىلدارعا قاراعاندا كوبەيگەندىگىن, باعاسىنىڭ تومەندىگىن بايقاۋعا بولادى. مىسال رەتىندە ايتار بولساق, 2014 جىلى ءبىزدىڭ زاۋىت 23471 ترانسفورماتوردى نارىققا شىعارسا, بيىل مىقتاعاندا 11 000 ترانسفورماتوردى وندىرىسكە بەرە الدىق. – ترانسفورماتور زاۋىتتارى كورشى وزبەكستان, رەسەيدە بارى بەلگىلى. شىرشىقتاعى زاۋىت اياعىنان تۇرىپ كەتە الماعانىمەن رەسەي باسەكەگە قابىلەتتى ەل. قازىرگى جاعداي قالاي؟ – بار ماسەلە وسىندا. رەسەي ونىمدەرى ءبىزدىڭ تاۋارلارىمىزدى ءوز ەل نارىعىندا شەتكە ىسىرىپ تاستادى. سونىڭ سالدارىنان رەسەيگە ەكسپورتتايتىن ونىمدەرىمىز 47 پايىزعا قىسقاردى. تاۋار وتپەگەننەن كەيىن جۇمىسشىلارىمىزدى قىسقارتۋعا ءماجبۇر بولدىق. ال مەملەكەتكە 30 ملن. تەڭگەنىڭ سالىعى تولەنبەدى. مۇنىڭ ءبارى كەشە عانا الەمدىك نارىققا كىرۋگە جاعدايى جەتىپ تۇرعان كاسىپورىن ءۇشىن وڭاي ەمەس. قازىردىڭ وزىندە رەسەيدەگى ارىپتەستەرىمىز ءوز ونىمدەرىنىڭ 28 پايىزعا قىمباتتاعانىن ايتىپ وتىر. ءالى دە باعا كوتەرىلەتىندىگىن حات ارقىلى ءبىلدىرىپتى. – مۇنداي جاعدايدا نە ىستەمەكسىزدەر؟ – بىزگە ۇكىمەتتىڭ كومەگى جەتىسپەي جاتىر. ماسەلەن, الماتى قالاسىنىڭ اكىمدىگى 2014 جىلى ۋنيۆەرسيادا وتكىزۋ جانە «كوك جايلاۋ» نىساندارىنا بايلانىستى ەلەكتر جابدىقتاۋعا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدى وتكىزدى. بۇل جوبا بويىنشا 110 كۆ قۋات كۇشى بار 4 ترانسفورماتور ساتىپ الىنۋعا ءتيىس بولاتىن. سمەتالىق قۇجات بويىنشا 4 ترانسفورماتور ءۇشىن بيۋدجەتتە 871 ملن. تەڭگە قارالدى. ال ءبىزدىڭ كتز-نىڭ ترانسفورماتورلارى بار بولعانى 537 ملن. تەڭگە بولاتىن. ايىرماشىلىعى باقانداي 434 ملن. تەڭگە بىراق, تاپسىرىس بەرۋشىلەر ءبىزدى اتتاپ كەتىپ, شەتەلدىك تاۋار جەتكىزۋشىلەرىنىڭ جەتەگىندە كەتتى. ءبىزدىڭ وتاندىق جوبالاۋشىلار مەن تاپسىرىس بەرۋشىلەرىمىز شەتەلدىك جەتكىزۋشىلەردىڭ مۇددەسىن قورعاۋ ارقىلى قر ۇكىمەتىنىڭ 2014 جىلعى 19 جەلتوقساندا قابىلدانعان №1363 قاۋلىسىن اياققا تاپتادى دەسە دە بولادى. بۇل جاعداي ءبىرىنشى رەت قايتالانىپ وتىرعان جوق. كومپانيا اقپاراتى بويىنشا, 2014 جىلعى تامىز ايىندا «ەمبىمۇنايگاز» اق مۇناي-گاز كاسىپورنى «اقتاۋويلماش» جشس-دان (نارىقتا ءوزىن «قازمۇنايگاز» حولدينگىنىڭ كاسىپورنى رەتىندە كورسەتۋشى) ترانسفورماتورلار مەن جيىنتىقتى ترانسفورماتور قوسالقى ستانسالارىن جەتكىزۋگە ۇزاق مەرزىمدى شارت جاساسادى. كتز ماماندارى اتالمىش كاسىپورىننىڭ ايتىلعان جابدىقتاردىڭ كەيبىر تۇرلەرىن ەشقاشان دا وندىرمەگەنىنە نازار اۋداردى. ولاردى ءوندىرۋ «اقتاۋويلماش» جشس قامتاماسىز ەتە المايتىن مۇلدەم وزگەشە جابدىقتار مەن ءوندىرۋ جاعدايىن تالاپ ەتەدى. ەلباسىنىڭ وتاندىق بيزنەس وكىلدەرىمەن كەزدەسۋىندە تالاي تۇيتكىلدەردىڭ ءتۇيىنى تارقاتىلدى. ەندى وزىمىزبەن دەڭگەيلەس شەتەلدىك كاسىپورىن ونىمدەرىنە ەمەس, باسەكەگە قابىلەتتى وتاندىق كاسىپكەرلەرگە باسىمدىلىق بەرىلەدى. بۇل ءبىزدىڭ سونە جازداعان ءۇمىتىمىزدى قايتا جاندىردى. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت. وتاندىق كاسىپورىنداردىڭ مەملەكەت قامقورلىعىن شىن سەزىنۋىنە تىلەكتەسپىز, الەمدىك نارىقتاعى ورىندارىڭىز بيىك بولعاي. اڭگىمەلەسكەن باقتيار تايجان, «ەگەمەن قازاقستان». وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.وي. پىكىر. ۇسىنىس
قازاقستاننىڭ تاۋار وندىرۋشىلەرى مەن ەكسپورتتاۋشىلارى اتىنان جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتقا جانە جاڭا اقشا-كرەديت ساياساتى رەجىمىنە كوشۋ تۋرالى ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك قابىلداعان شەشىمدەردى تولىق قولدايتىنىمدى ءبىلدىرەمىن. سوڭعى ۋاقىتتا, قازىرگى قالىپتاسقان ەكونوميكالىق جاعدايلاردا بارلىق وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەر مەن ەكسپورتتاۋشىلار ءبىزدىڭ رىنوكتا شەتەلدىك باسەكەلەستەر قىسىمىن ايتارلىقتاي سەزىنىپ كەلدى. وعان ءبىزدىڭ كورشىلەرىمىزدىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتالارى باعامىنىڭ تومەندەۋى سەبەپكەر بولدى. ونىڭ ءوزى شەتەلدىك تاۋارلاردىڭ نەعۇرلىم تومەن باعامەن بىزگە قاراي اعىلۋىنا اپارىپ سوقتىردى. ءبىز ءوز ونىمدەرىمىز يمپورتتىق تاۋاردان ايتارلىقتاي قىمبات بولعان جاعدايعا تاپ بولدىق. سوندىقتان دا مەن قازاقستان ۇكىمەتى مەن ۇلتتىق بانك قابىلداعان شارالاردى ۋاقتىلى جانە دۇرىس شارالار دەپ ەسەپتەيمىن. قابىلدانعان قادامدار وتاندىق وندىرۋشىلەرگە ءوز پوزيتسيالارىن, ءبىرىنشى كەزەكتە, ىشكى رىنوكتاعى پوزيتسيالارىن نىعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سوعان سايكەس بيزنەستى جۇرگىزۋ جاعدايلارى جەڭىلدەپ, وسىعان بايلانىستى بارلىق جۇمىس ورىندارىن ساقتاۋ مۇمكىندىگى تۋىندايدى. نيكولاي رادوستوۆەتس, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاۋار وندىرۋشىلەرى مەن ەكسپورتتاۋشىلارى وداعى» رەسپۋبليكالىق زاڭدى تۇلعالار بىرلەستىگىنىڭ پرەزيدەنتى. *** قازاقستاننىڭ قۇرىلىس سالۋشىلار اسسوتسياتسياسى جاڭا اقشا-كرەديت ساياساتىنا كوشۋگە بايلانىستى ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانككە قولداۋ ءبىلدىرەدى. مۇنى وتاندىق قۇرىلىس ماتەريالدارىن ءوندىرۋدە, قازاقستاندىق مازمۇندى دامىتۋدا, سالانىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنە قولداۋ كورسەتۋدە قاجەتتى شارا دەپ ەسەپتەيمىز. سونىمەن بىرگە, جۇمىس ورىندارىن ساقتاۋعا جانە قازاقستاندىق قىزمەتشىلەرگە الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتۋدى قامتاماسىز ەتۋگە دايىن ەكەنىمىزدى راستايمىز. ايدىن راحىمباەۆ, «قازاقستاننىڭ قۇرىلىس سالۋشىلار اسسوتسياتسياسى» زتب پرەزيدەنتى. «ەمبىمۇنايگاز» جشس ۇلتتىق بانك پەن ۇكىمەتتىڭ جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتقا جانە جاڭا اقشا-كرەديت ساياساتى رەجىمىنە كوشۋ تۋرالى شەشىمىن تولىق قولدايدى. ەكسپورتتىق تاۋارلارعا دەگەن سىرتقى كونيۋنكتۋرا سوڭعى ۋاقىتتارى ناشارلاي تۇسۋدە. مۇنايدىڭ الەمدىك باعالارى باررەلىنە 115 دوللاردان 48,5 دوللارعا دەيىن, ياعني ءىس جۇزىندە 2,5 ەسە تومەندەدى. مۇناي ونىمدەرىنە باعانىڭ ايتارلىقتاي تومەندەۋى جاعدايىندا بىزدە تابىستاردىڭ ەلەۋلى تۇردە تومەندەۋى بايقالدى. تاياۋ ۋاقىتتارى ءىرى مۇناي ءوندىرۋشى ەل بولىپ تابىلاتىن يراننان سانكتسيالار الىنادى دەپ كۇتىلۋدە. حالىقارالىق رىنوكقا ءىرى ويىنشى شىعادى, ال ول مۇناي ونىمدەرى باعاسىنىڭ كەزەكتى تومەندەۋىنە سەبەپكەر بولماق. قالىپتاسقان جاعدايدا تارگەتتەلگەن ۆاليۋتا ساياساتىنا كوشۋدى مەن دۇرىس جانە ۋاقتىلى شارا دەپ ەسەپتەيمىن. بۇل قادامدار قازاقستان ەكونوميكاسىن, ونىڭ ءىشىندە, ءبىزدىڭ كاسىپورنى- مىز – «ەمبىمۇنايگازدى» نىعاي- تۋعا جاعداي جاسايدى. قابىلدانعان شارالار ءبىزدىڭ ءوز جۇمىسشىلارىمىزعا الەۋ- مەتتىك قولداۋ كورسەتۋ بويىنشا قابىلداعان بارلىق مىندەتتەمەلەرىمىزدى ورىنداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسىلايشا, بىزگە شتاتتاردى قىسقارتۋعا, سول سياقتى, ەڭبەكاقىلاردى تومەندەتۋگە جول بەرمەۋدىڭ ءساتى تۇسەدى. قۇرمانعازى ەسقازيەۆ, «ەمبىمۇنايگاز» جشس باس ديرەكتورى. *** قازاقستان ەكونوميكاسىنداعى ءىرى سالانىڭ وكىلى رەتىندە جانە ءوزىمنىڭ بيزنەس بويىنشا ارىپتەستەرىمنىڭ اتىنان ۇكىمەت قابىلداعان شارالاردى قولدايمىن جانە ولاردى قالىپتاسقان جاعدايدا قاجەتتى ءارى وتە ۋاقتىلى دەپ سانايمىن. ءبىز الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە تەرىس ەكونوميكالىق ۇدەرىستەردىڭ بولىپ جاتقانىن كورىپ وتىرمىز, ولار قازاقستانعا دا اسەرىن تيگىزەدى. ماسەلەن, رەسەي رۋبل باعامىن تومەندەتكەن ساتتەن باستاپ, قازاقستاننىڭ قۇس شارۋاشىلىعى سالاسى ەلەۋلى قيىندىقتاردى باستان كەشۋدە. ۇكىمەت قابىلداعان شارالار وتاندىق بيزنەستى قولداۋدا دۇرىس جانە ۋاقتىلى بولىپ تابىلادى. باعامنىڭ ايىرماشىلىعىنان مىنە, بىرنەشە ايدان بەرى قازاقستاندىق كاسىپورىندارعا ءوندىرىس كولەمىن تومەندەتۋگە تۋرا كەلىپ وتىر, ال 5-6 مىڭ جۇمىس ورىندارى قىسقارتۋ قاۋپىندە تۇردى. بىراق, قابىلدانعان الدىن الۋ شارالارى بۇل كەرى اسەرلەردى جۇمسارتۋعا جاعداي جاسايدى. وتاندىق ءونىمنىڭ يمپورتتىق ونىمنەن ەش كەم ەمەس ەكەنىن جانە ءرۋبلدىڭ تەڭگەگە شاققانداعى باعامى جوعارى بولعان كەزدە باسەكەلەستىكتە ەشقانداي پروبلەما تۋىنداماعانىن اتاپ كورسەتكىم كەلەدى. ياعني, تەڭ نارىقتىق جاعدايدا قازاقستاننىڭ قۇس شارۋاشىلىعى سالاسى شەتەلدىك ونىمگە باسەكەلەس بولا الادى. ونىڭ سىرتىندا ۇستىمىزدەگى جىلى قۇس وسىرۋشىلەر وداعى اكەلىنەتىن قۇس ەتىنىڭ ساپاسىن زەرتتەۋ ءۇشىن استانا مەن الماتى رىنوكتارىنا تالداۋ جۇرگىزدى. سوندا كوپتەگەن ونىمدەردىڭ ساپا جاعىنان بىزدىكىنەن كەم ەكەنى, بىراق باعا ايىرماشىلىعىنا بايلانىستى ولاردىڭ ءبارىبىر سۇرانىسقا يە ەكەنى انىقتالدى. وسىعان وراي ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك قابىلداعان شارالار ءبىزدىڭ قۇس شارۋاشىلىعى سالاسىنا ەلەۋلى قولداۋ كورسەتپەك. ءبىز وسىناۋ ەلىمىز ءۇشىن كۇردەلى ۋاقىتتا قىزمەتكەرلەرىمىزدى بارىنشا الەۋمەتتىك جاعىنان قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن مۇمكىن دەگەننىڭ ءبارىن جاسايتىن بولامىز. ونىڭ سىرتىندا ەڭبەكاقىنى كوتەرۋ ءۇشىن قوسىمشا شارالار كەشەنىن قابىلداپ, بيزنەستى وڭتايلاندىرماقپىز. كوپتەگەن ساراپشىلار الەمدىك ەكونوميكا جاعدايىنىڭ ناشارلايتىنىن ەرتەدەن-اق بولجاعان ەدى. تەرىس تەندەنتسيالاردىڭ شيەلەنىسۋى ءبىزدىڭ سالامىزعا, اسىرەسە, ەلدىڭ شەكارا ماڭىنداعى وڭىرلەرىندەگى وندىرۋشىلەر ءۇشىن كەرى ىقپالىن تيگىزەدى. وسىعان بايلانىستى ءبىز قابىلدانعان شارالاردىڭ ماڭىزدىلىعىن تاعى ءبىر اتاپ وتكىمىز كەلەدى. سەرىك تولىقباەۆ, «وسكەمەن قۇس فابريكاسى» اق باس ديرەكتورى.
