قازاق ءتىلى زامانعا ساي قوعامنىڭ دامۋ پروگرەسىنە بەيىمدەلگەن تىلگە اينالۋى ءتيىس

مەملەكەتىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىنىڭ ءبىر نىشانى – مەملەكەتتىك ءتىل. قوعام دامىعان سايىن قازاق ءتىلىنىڭ ومىرشەڭدىگى مەن قا­جەتتىلىگىن ارتتىرۋ ماسەلەسى كۇشەيىپ كەلەدى. الەمنىڭ دامىعان ەلدەرى تەحنولو­گيالىق پروگرەستىڭ ناتيجەسىندە ءوز تىلدەرىن حالىقارالىق دەڭگەيدە سۇرا­نىسقا يە تىلدەرگە اينالدىردى. ءوز مەملەكەتىندە وزگە تىلدەردىڭ كولەڭ­كەسىندە قالىپ قويماۋى ءۇشىن قازاق ءتىلى دە جان-جاقتى دامۋى ءتيىس. وسى ماسەلەلەرگە بايلانىستى جاقىندا پارلامەنت ماجىلىسىندە “جاڭا قازاقستان” دەپۋتاتتىق تو­بىنىڭ كەزەكتى وتىرىسى ءوتتى. وتى­رىستىڭ كۇن تارتىبىندە قازاقستاندا بۇگىنگى تاڭداعى اقپاراتتىق تەحنو­لوگيالارعا جانە كۇندەلىكتى ومىردە قولدانىلاتىن جوعارى تەحنولو­گيالىق ونىمدەرگە قازاق ءتىلىن ەنگىزۋ ماسەلەسى قارالدى. سونىمەن بىرگە, قازاق ءتىلىن ۇيرەتۋدەگى كومپيۋتەرلىك باعدارلامالاردى جەتىلدىرۋ, قازاق ءتىلدى ءىT-مامانداردى دايىنداۋ, ۇيالى بايلانىس قىزمەتىندەگى قازاق ءتىلىن قولدانۋدىڭ جاي-كۇيى تال­قىلاندى. وتىرىستى اشقان دەپۋتاتتىق توپ­­تىڭ جەتەكشىسى ق.سادۋاقاسوۆ قا­زاق ءتىلىن جوعارى اقپاراتتىق تەح­نو­لوگيالار سالاسىنا ەنگىزۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىنە توقتادى. حالىق تۇتى­ناتىن ونىمدەردە جوعارى تەح­نولو­گيا­لىق بۇيىمداردىڭ كولەمى كۇن­نەن-كۇنگە ارتىپ كەلەدى. ۇيالى بايلا­نىس قۇرالدارىنىڭ تۇرلەرى ۋاقىت وتكەن سايىن جاڭارىپ, تەحنو­لوگيا­لىق تۇرعىدان كۇردەلەنۋ ءۇس­تىندە. جو­عارى تەحنولوگيانىڭ كو­مەگىمەن حا­لىققا قىزمەت كورسە­تۋگە مەملەكەت تا­راپىنان قولداۋ جاسالۋدا. ەلەك­ترون­دىق ۇكىمەت سو­نىڭ ءبىر كورىنىسى. قازاق ۇلتى زامان كوشىنەن قالىپ قويماۋى ءۇشىن وسى سالالاردا قازاق ءتىلى كەڭىنەن قول­دانىس تابۋى ءتيىس, دەدى ول. “بىزگە بۇل جونىندە بۇگىننەن ەمەس, ەرتەدەن بەرى ويلانۋ كەرەك ەدى. ءويت­كەنى, بولاشاقتا ءبىزدىڭ ءومى­رى­مىزدىڭ بارلىعى وسى ەلەكتروندىق قۇ­رالدار ارقىلى داميتىن بولادى. ءبىزدىڭ بايلانىسىمىز, ءوزارا قا­رىم-قاتى­ناسىمىز, تۇرمىستاعى قول­دانىلاتىن قۇرالداردىڭ ءبارى قا­زىر جوعارى تەح­نولوگيالىق ءونىم­دەر. ونىڭ بارلى­عى­نا قازاق ءتىلىن ەنگىزۋ قاجەت, قازىردەن باستاپ قازاق ءتىلىن سول ءونىم تۇرلەرىنە ەنگىزۋگە ءبىر­لەسىپ, بۇكىل قوعام بولىپ كۇش سا­لۋىمىز كەرەك. ەرتەڭگى تۇرمى­سى­مىزدى سول ەلەكتروندىق بۇيىم­دار­سىز, ەلەك­ترون­دىق قۇرالدارسىز ەلەس­تەتۋ ءمۇم­كىن ەمەس. ەندەشە, ءبىز ءبۇ­گىننەن باس­تاپ وسى باعىتتا شي­رىعىپ جۇمىس ىستەۋگە ءتيىسپىز. قازىر مەن سىزدەردى وسى ماسەلەلەردى ءبىر­لە­سىپ تالقىلاۋعا شاقىرعىم كە­لە­دى”, دەپ تۇيىندەدى ءوز ءسوزىن ق.سادۋاقاسوۆ. بايلانىس جانە اقپارات مي­نيسترلىگىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى ق.ءاب­ساتتاروۆ اتالعان سالا بويىن­­شا مينيسترلىك تاراپىنان اتقا­رى­لىپ جاتقان شارالار جونىندە اي­تىپ ءوتتى. مەملەكەتتىك ءتىل ماسەلەسى بويىنشا مينيسترلىكتە جوسپارلار بەكىتىلىپ جاتقانىن, تەرمينو­لو­گيا­لىق كو­ميس­سيا قۇرىلىپ جات­قان­دى­ع­ىن با­يان­دادى. ۇيالى بايلانىس سا­لاسىندا قازاق ءتىلىنىڭ جاي-كۇيى ءجو­نىندە بايلانىس جانە اقپارات­تان­دىرۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ر.نۇر­شابەكوۆ جان-جاقتى اڭگىمەلەپ بەردى. ءوز سوزىندە ر.نۇرشابەكوۆ كو­مي­تەتتىڭ اتقارىپ جاتقان ءىس-شارا­لا­رىنا كەڭىنەن توقتالدى. ونىڭ اي­تۋ­ىنشا, ۇيالى بايلانىس تەلەفون­دارىندا قازاق ءتىلىن پايدالانۋ ءۇشىن قازاق ارىپتەرىن ترانسليتەراتسيا جاساۋ قاجەت. وسىعان بايلانىستى كوميتەت وسى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن ەكى مەملەكەتتىك ستان­دارتتى جا­ساۋ­دى جوسپارلاعان. ءبىرىنشى ستاندارت – ۇيالى بايلانىس تەرمينال­دارى, ابونەنتتىك بەكەتتەر جانە تەلە­فون­دارعا ارنالعان تەحنيكالىق تالاپ­تار. ەكىنشى ستاندارت – تەلە­فون­دار­دىڭ پارامەترلەرىنە قاتىستى جانە ول مەملەكەتتىك ءتىلدى قولدا­نۋ­عا بايلا­نىستى تەحنيكالىق تالاپتار. “بۇل جۇمىستى ءبىز باستاپ كەتتىك. وسى جىلى اتالعان ستاندارتتاردى جاساپ ىسكە اسىراتىن بولامىز. ءون­دىرۋشىلەرمەن وتكەن جىلدان بەرى جۇ­مىس ىستەپ كەلەمىز. بىزدە “LG” كوم­پانياسى بويىنشا ۇلگىلى ءنات­ي­جەلەر بار. وسىنداي كەلىسسوزدى ء“Nokىa” كومپانياسىمەن جۇرگىزدىك. بۇگىندە ولار ءتيىستى اپپاراتتاردى داي­ىنداۋ ۇستىندە. اتالعان ستان­دارت­تاردى جوسپار بويىنشا جىل­دىڭ سوڭىنا قاراي بەكىتەمىز. ولاردى ەنگىزگەن سوڭ قازاقستاندا ۇيالى تەلەفونداردى ساتۋشىلار مەن وندىرۋشىلەردىڭ ەلى­مىزدىڭ رىنوگىنا اكەلەتىن قۇرال­دا­رىنا تالاپ قويا­مىز”, دەپ ناقتىلادى ر.نۇرشا­بە­كوۆ. ق.سادۋاقاسوۆ مينيس­ترلىكتىڭ ىستەرىنە ساتتىلىك تىلەي وتى­رىپ, قاجەتتى ستاندارتتاردى قابىل­داۋ جۇمىسىن 2010 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي اياقتاۋدى ءوتىندى. جيىندا ەۋرازيا ۇلتتىق ۋني­ۆەر­سيتەتىنىڭ ءىT-تەحنولوگيا كافە­درا­سىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, تەحنيكا عى­لىمدارىنىڭ دوكتورى ا.شارىپباەۆ ءوز ويىن ورتاعا سالدى. ونىڭ وي­ىن­شا, ەڭ الدىمەن قازاق ءتىلىنىڭ ءما­سە­لەسى شەشىمىن تابۋى ءتيىس. بۇگىندە باستى ماسەلە – قازاق ارىپتەرىنىڭ ترانسليتەراتسيالانۋى. بۇل كوپ قارجىنى تالاپ ەتەدى. ەڭ دۇرىسى – لاتىن الىپبيىنە كوشە وتىرىپ, بۇل ماسەلەلەردى تۇبەگەيلى شەشۋ دەپ ەسەپتەيدى ا.شارىپباەۆ. سەبەبى, قازاق ءتىلى اقپاراتتىق تەحنولو­گيا­لار باعدارلامالارىنا كىرمەيدى, سون­دىقتان دا ونى وقۋ قيىنعا سوعادى. بۇل پىكىرمەن ق.سادۋاقاسوۆ كە­لىسپەيتىندىگىن ايتتى. “الەمدە كوپ­تە­گەن ەلدەر ءوز تىلدەرىن اقپاراتتىق تەح­نيكالىق قۇرالدارعا ەنگىزىپ, جە­مىستى پايدالانىپ وتىر. لاتىن ال­فاۆيتىنە ءوتۋ بۇگىنگى كۇننىڭ كو­كەي­كەستى ماسەلەسى ەمەس, ءارى ساياسي تۇر­عى­دان بولسىن, ەكونوميكالىق جا­عىنان بولسىن ءالى شەشىمىن تاپقان جوق. سوندىقتان قوعامنىڭ بۇل ماسەلەگە بايىپپەن قاراعانى ءجون. بۇل سۇراقتىڭ اق-قاراسىن انىقتاۋ ءۇشىن ءالى كۇنگە ۇلكەن پىكىرتالاستار ءجۇرىپ جاتىر. سوندىقتان ءبىز قازاق ءتىلىن بۇگىن قولداپ, ءتۇرلى تەحنيكا­لىق سالالاردا بۇگىنگى قازاق الفا­ۆي­تىن قولدانىسقا تەرەڭ ەنۋىنە جاع­داي جاساۋىمىز كەرەك. قازاق ءتىلى زا­مانعا ساي, قوعام­نىڭ دامۋ پرو­گرەسىنە بەي­­ىمدەلگەن تىلگە اينالۋى ءتيىس. عالام­توردىڭ رەسۋرستارىندا, ء“Twىtter”, “Facebook” سياقتى الەۋ­مەتتىك جەلى­لەردە قازاق ءتىلى ەركىن قولدانىستا بولۋى كەرەك”, دەپ دەپۋتات ءسوزىن قورىتىندىلادى. سونداي-اق, وتىرىستا يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار مينيستر­لىگىنىڭ تەحنيكالىق رەتتەۋ جانە مەت­رولوگيا كوميتەتى توراعاسىنىڭ ور­ىنباسارى ا.ەرجانوۆ, مادەنيەت مي­نيسترلىگى ءتىل كوميتەتىنىڭ ءتو­راعاسى ب.وماروۆ اقپاراتتىق تەح­نو­لو­گيالارداعى مەملەكەتتىك ءتىل ماسەلەسى بويىنشا ءوز ويلارىمەن ءبولىستى. وتىرىستىڭ ناتيجەسىندە تالقى­لانعان ماسەلەلەردى شەشۋ جولدارى جوعارى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە قارالۋى تيىستىگى ۇسىنىلىپ, ناقتى شەشىمدەر قابىلداندى. اسقار تۇراپباي ۇلى.