ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىنا جاڭا كوزقاراس

 *مۇعالىمدەردىڭ تامىز ءماسليحاتى كەشە كونگرەسس-حوللدا استانا قالاسى پەداگوگتارىنىڭ ءداستۇرلى تامىز كەڭەسى بولىپ ءوتتى. جىل سايىن جاڭا وقۋ جىلى قارساڭىندا وتكەندى سارالاپ, الداعى وقۋ جىلىنا جوسپار قۇراتىن ءداستۇرلى باسقوسۋعا پارلامەنت دەپۋتاتتارى, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ, ەلورداداعى بارلىق دەڭگەيدەگى ءبىلىم مەكەمەلەرىنىڭ وكىلدەرى, ءبىلىم سالاسىنىڭ ارداگەرلەرى قاتىستى. وندا قالالىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەلميرا سۋحانبەرديەۆا «ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىن جاڭارتۋ: بولاشاققا باعىتتاۋ» اتتى تاقىرىپتا بايانداما جاسادى. «مەملەكەتىمىز قاشاندا ءبىلىم مەن تاربيە بەرۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە ماڭىز بەرىپ كەلەدى. ونىڭ ناقتى دالەلى – ەلباسىمىز بەلگىلەگەن «100 ناقتى قادام» باعدارلاماسى. اتالعان ۇلت جوسپارىنىڭ ءاربىر جولىنىڭ مازمۇنىندا «ءبىزدىڭ ەل, ءبىزدىڭ ۇلت, ءبىزدىڭ بولاشاق» اتتى جاسامپاز باعدار ايقىن كورىنىس تاپقان. ەندەشە, ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى جاڭارتىلادى. ياعني, ءبىلىم – الەمدىك, تاربيە ۇلتتىق دەڭگەيدە بولۋى ءتيىس. بۇل رەتتە ءسىز بەن بىزگە جۇكتەلەر مىندەت جۇگى دە اۋىر ەكەندىگى انىق», دەپ باستادى بايانداماسىن قالالىق ءبىلىم سالاسىنىڭ باسشىسى. ودان ءارى ەلميرا امانگەلدىقىزى وسىنداي ۇلكەن ماقساتتى جولدى جۇكتەلگەن جاۋاپكەرشىلىكتى ويداعىداي اتقارۋ ءۇشىن ءاربىر ۇستازعا جان-جاقتى ىزدەنىس, قازىرگى زامانىمىزعا ساي جاڭا تەحنولوگيالاردى يگەرۋ, جالپى تەرەڭ ءبىلىم اۋاداي قاجەت ەكەندىگىن اتاپ كورسەتتى. استانا قالاسىندا سوڭعى جىلدارى مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى مەكەمەلەردىڭ جۇمىسىن جاقسارتۋ ماقساتىندا كەشەندى شارالار جۇرگىزىلۋدە. جىل سايىن بىرنەشە مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى مەكەمەلەر سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلۋدە. الايدا, استانالىق بۇلدىرشىندەردى بالالار باقشاسىمەن تولىق قامتۋ ماسەلەسى ۇلكەن پروبلەما كۇيىندە قالۋدا. بۇگىندە قالا بويىنشا 83 582 ءبۇلدىرشىن بالالار باقشاسىنىڭ كەزەگىندە تۇر. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن الداعى ۋاقىتتا بۇل ماسەلەنى تولىق شەشۋ ماقساتىندا كەشەندى شارالار ءىس جۇزىنە اسىرۋدا. ەلوردانىڭ اۋقىمى ءوسىپ, كەرەگەسى كەڭەي­گەن سايىن ءبىلىم مەكەمەلەرىنە دەگەن سۇرانىس تا ارتۋدا. باس قالامىز دامىعان سايىن ءبى­لىم سالاسى دا قانات جايىپ, ءوسۋ ۇستىندە. جىل سايىن جاڭا مەكتەپتەر مەن بالالار باقشالارى ەسىگىن ايقارا اشادى. قالالىق ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندە يننوۆاتسيالىق جوبالار جۇزەگە اسىرىلىپ, ولاردىڭ ماتە­ريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى نىعايۋدا. قالا مەك­تەپتەرىن كومپيۋتەرلەندىرۋ تولىق كولە­مىندە جۇزەگە اسىرىلدى. مىنە, وسىنداي زاما­ناۋي تەحنولوگياعا ساي ءبىلىم بەرۋ ءناتي­جە­سىندە وقۋشىلاردىڭ ۇلگەرىمى دە جىل­دان-جىلعا جاقسارىپ كەلەدى. 2014-2015 وقۋ جى­لى­نداعى ۇبت-عا 3 399 تۇلەك قاتىستى. قالا مەكتەپتەرى بويىنشا, 2015 جىلعى ۇبت بالى 86,8 پايىزدى قۇرادى. بۇل رەسپۋبليكاداعى ەڭ جوعارى كورسەتكىش. قالا مەكتەپتەرىن «التىن بەلگىمەن» بىتىرگەن تۇلەكتەردىڭ 64,7 پايىزى العان بىلىمدەرىنىڭ دەڭگەيىن قۋاتتادى. بۇل وتكەن جىلعى كورسەتكىشتەن 5 پايىزعا جوعارى. وتكەن وقۋ جىلىندا قالا مەكتەپتەرىنىڭ 399 وقۋشىسى حالىقارالىق وليمپيادالارعا جانە عىلىمي جارىستارعا قاتىستى. ءبىزدىڭ تۇلەكتەر وليمپيادالىق جارىستاردا 239 مەدال­دى جەڭىپ الدى. ەلوردانىڭ وليم­پيادالىق كومانداسى رەسپۋبليكالىق وليمپيادادا ءبىرىنشى ورىندى يەلەندى. قالامىزدا دارىندى بالالار وقيتىن مەكتەپتەر جۇيەسى كەڭەيتىلۋدە. بيىلعى جىلعى قازان ايىندا ماتەماتيكا باعىتى بويىنشا دارىندى بالالار وقيتىن ارنايى مەكتەپ اشىلماق. جاڭا وقۋ جىلىنىڭ باسىندا بارلىق پاندەر اعىلشىن تىلىندە وقىتىلاتىن جاڭا مەكتەپ ەسىگىن ايقارا اشادى. بايانداماشى اتاپ كورسەتكەندەي, ەلوردالىق ءبىلىم سالاسىنىڭ قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرى ۇلكەن, الايدا, الدا تۇرعان مىندەتتەر اۋقىمى ودان دا جوعارى. بۇگىنگى باسقوسۋدىڭ تاقىرىبىندا اتاپ كورسەتىلگەندەي, ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىن جاڭارتۋ كۇن تارتىبىندەگى باستى مىندەت بولىپ تابىلادى. «ۇرپاق تاربيەسى – كەشەندى تۇردە جۇزەگە اسىرىلاتىن اسا جاۋاپتى ءىس. سوندىقتان دا, ءبىز بۇگىن ءبارىمىز, كوپ بولىپ جاستارىمىز­دى ءتالىمدى دە تاربيەلى ەتىپ باۋلۋعا ءتيىسپىز. ءومىر­گە كەلگەن ءسابي وتباسىندا ونەگەلى ءتار­بيە السا, وسكەندە دە ادەپتى, اقىلدى بولىپ, قوعامدا لايىقتى ورنىن الادى. بۇگىنگى كۇردەلى پروبلەمانىڭ ءبىرى – ءتۇرلى ءدىني سەكتالارعا ەنگەن وتباسىندا تاربيەلەنىپ جاتقان بالالار بولىپ وتىر. ولار مەكتەپ ەرەجەسىن مويىنداماي, ءوز «زاڭدارىمەن» ءجۇر­گىسى كەلەدى. قوعام تاراپىنان بۇل ماسە­لەگە ايرىقشا ءمان بەرىلۋى كەرەك», دەدى بايان­داما بويىنشا جارىسسوزگە شىققان ءال­كەي مارعۇلان اتىنداعى №40 ورتا مەكتەپ­تىڭ ديرەكتورى ەربول ىرگەباي. ول ءوزىنىڭ ءسوزىن­دە اتا-انا مەن مەكتەپ ارا­سىنداعى ىنتى­ماق­تاستىق بايلانىستى نى­عاي­تۋعا ارنال­عان كەشەندى ۇسىنىستاردى ورتا­عا سالدى. «ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «جاڭا الەم­دەگى جاڭا قازاقستان» اتتى جول­داۋىندا «قازاق­ستان الەمدەگى باسەكەگە بارىن­شا قابى­لەتتى 50 ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋ ءۇشىن ءبىلىمدى دە زەر­دەلى, جان-جاقتى دامىعان دارىن­دى, قابى­لەت­تى ۇرپاق كەرەك», دەگەن بولا­تىن. باسە­كەگە قابىلەتتى ۇرپاق تاربيەلەۋ – بۇگىن­گى مەكتەپ­تىڭ الدىندا تۇرعان ۇلى ءمىن­دەت», دەپ ءتۇيىن­دەدى ول ءسوزىن. بۇگىندە قالامىزدا 7 968 مۇمكىندىگى شەكتەۋلى مەكتەپ جاسىنداعى بالالار بار ەكەن. ولاردىڭ ارقايسىسى ءۇشىن ءبىلىم جولى اشىق تا جەڭىل بولۋ ءۇشىن نە ىستەۋىمىز كەرەك؟ مىنە, ناق وسى ماسەلە توڭىرەگىندە قالا­داعى №1 ساۋىقتىرۋ ورتالىعىنىڭ مۇعا­لىم-دەفەكتولوگى جانسۇلۋ بۇقاباەۆا قوردا­لانعان ماسەلەلەردى ورتاعا سالىپ, بىرقاتار ناقتى ۇسىنىستار ايتتى. استانالىق مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ ءبىلىمىن نىعايتىپ, دۇنيەتانىمىن كەڭەيتۋدە وقۋشىلار سارايىندا تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن ۇيىرمەلەردىڭ ماڭىزى زور. 2014-2015 وقۋ جى­لىندا وقۋشىلار سارايىندا تۇراق­تى جۇمىس ىستەگەن 118 ءارتۇرلى ءۇيىر­مە­لەر مەن سەكتسيالاردا 9 500 بالا ءدارىس الدى. كوپ­بالالى جانە از قامتاماسىز ەتىل­گەن وت­باسى­لارىنان شىققان بالالار, ­جە­تىم بالا­لار بۇل ۇيىرمەلەرگە تەگىن بارادى. وقۋ­شىلار سارايى «مۋزىكالىق قابىلەتتى ەرتە دامىتۋ» ۇيىرمەسىنىڭ جەتەكشىسى برونيسلاۆ بۋگيناستىڭ ايتۋىنشا, ۇيىرمەلەر مەن سەكتسيا­لاردى ءوز ىسىنە بەرىلگەن ناعىز تاجىريبەلى ماماندار جۇرگىزەتىن كورىنەدى. ماسەلەن, «جاس عارىشكەر» ۇيىرمەسىن سىناقشى-ۇشقىش, عارىشكەر ايدىن ايىمبەتوۆ جۇرگىزەدى. وقۋشىلار سارايىندا تاربيەلەنۋشىلەر تەك وتكەن وقۋ جىلىندا عانا حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق دارەجەدەگى جارىستاردا 391 رەت ديپلومداردى جەڭىپ العان. «مەملەكەت ءۇشىن ءبىلىم مەن تاربيەنىڭ ورنى قاشاندا ەرەكشە. ەلىمىزدە جاستاردىڭ ساپالى ءبىلىم الۋىنا بارلىق جاعداي جاسالعان. الەمدىك ەكونوميكالىق داعدارىستارعا قاراماستان, بۇگىندە ەلوردامىزدىڭ ەكونوميكاسى قارقىندى دامۋدا. سونىمەن بىرگە, ءبىلىم سالاسىندا دا جاقسى كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزىپ كەلەمىز. ونىڭ دالەلى – بيىل استانالىق تۇلەكتەر ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدە ەڭ ۇزدىك ناتيجەگە قول جەتكىزدى», دەپ باستادى ەلوردالىق ۇستازداردىڭ تامىز كەڭەسىندە سويلەگەن قۇتتىقتاۋ سوزىندە استانا قالاسىنىڭ اكىمى ادىلبەك جاقسىبەكوۆ. اكىم ءوز سوزىندە قالا مەكتەپتەرىندە ەنگىزىلگەن جاڭا تەحنولوگيالار مەن يننوۆاتسيالىق جوبالار «استانا – اقىلدى قالا» دارەجەسىنە سايكەس دامىتىلىپ وتىرعاندىعىن اتاپ كورسەتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, استانالىق تۇرعىندار سانى ۇنەمى ءوسۋ ۇستىندە. قالا حالقىنىڭ تابيعي ءوسىمى جىلدان-جىلعا كوبەيىپ كەلە جاتقاندىعى دا قۋانتادى. ماسەلەن, 2014 جىلعى سايكەس مەرزىمدە قالا بويىنشا 11,8 مىڭ نارەستە دۇنيەگە كەلسە, ۇستىمىزدەگى جىلى ءدال وسى مەرزىمدە 12,5 مىڭ ءسابي دۇنيە ەسىگىن اشتى. وسىعان بايلانىستى قالامىزدا مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى مەكەمەلەردە ورىن تاپشىلىعى سەزىلەدى. اكىم بۇل پروبلەمانىڭ تاياۋ جىلداردا تولىق شەشىلەتىندىگىن مالىمدەدى. تەك ۇستىمىزدەگى جىلى 3 جاڭا بالالار باقشاسى سالىنىپ, 2 مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالالار مەكەمەسى پايدالانۋعا بەرىلگەن. قازىرگى كەزدە ەلوردادا 10 مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالالار مەكەمەسىنىڭ جانە 1 قوسىمشا عيماراتتىڭ قۇرىلىسى سالىنۋدا. سونىمەن بىرگە, قالا اكىمى كەلەسى جاڭا وقۋ جىلىن «استانا قالاسى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ يننوۆاتسيالىق جاڭارۋ جىلى» دەپ جاريالاۋدى ۇسىندى. اكىم ۇسىنىسىن تامىز كەڭەسىنە قاتىسۋشىلار قىزۋ قولدادى. استانا قالاسى مەكتەپتەرى مۇعالىمدەرىنىڭ ءداستۇرلى تامىز كەڭەسىنىڭ جۇمىسىنا قاتىس­قان ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسلان ءسارىنجىپوۆ الداعى جاڭا وقۋ جىلى ەلىمىز بويىنشا مەكتەپتەردى جاڭا ءبىلىم ستاندارتتارىنا كوشىرۋ كەزەڭى بولىپ تابىلاتىندىعىن اتاپ كورسەتتى. ول بۇل رەتتە مۇعالىمدەرگە قويىلاتىن تالاپتىڭ جوعارى بولاتىندىعىن ايتتى. مەكتەپ مۇعالىمدەرىنىڭ كاسىبي ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا كەشەندى شارالار جۇزەگە اسىرىلماق. وسى ۋاقىتقا دەيىن نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەت بازاسىندا 40 مىڭنان استام ۇستاز ءبىلىمىن جەتىلدىرگەن. الداعى ۋاقىتتا بۇل ءۇردىس ودان ءارى جالعاساتىن بولادى. ەلوردا ۇستازدارىنىڭ ءداستۇرلى تامىز كەڭەسىنىڭ قورىتىندىسىندا ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسلان ءسارىنجىپوۆ قالالىق ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ ءبىر توپ قىزمەتكەرلەرىن ماراپاتتادى. اتاپ ايتقاندا, استانا قالاسى ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەلميرا سۋحانبەرديەۆا «ىبىراي التىنسارين» مەدالىمەن, استانا قالاسى №9 «زەردە» دارىندى بالالارعا ارنالعان مەكتەپتىڭ گەوگرافيا ءپانىنىڭ مۇعالىمى گۇلنازيا بايۋلوۆا, №60 مەكتەپ-ليتسەيدىڭ بيولوگيا ءپانى مۇعالىمى ەلميرا مۇحانبەدينا, مەديتسينالىق كوللەدج ديرەكتورى اقبالا سارجانوۆا «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ قۇرمەتتى قىزمەتكەرى» توسبەلگىلەرىمەن ماراپاتتالدى. جىلقىباي جاعىپار ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان». استانا.