باعدارلاما باقىلاۋدا بولادى

ەلىمىزدە باسپانالى بولۋ ءالى دە كۇرمەۋى قيىن كۇردەلى الەۋمەتتىك ماسەلە كۇيىندە قالىپ وتىرعانى راس. ال ونى شەشۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى – ءتيىمدى جۇزەگە اسىرىلۋى ءتيىس تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسى. مۇنداي باعدارلاما بۇگىندە ءبىزدىڭ ەلدە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. ال ونىڭ ناقتى ناتيجەلەرى قانداي, قالاي جۇمىس ىستەۋدە؟ مىنە, بۇل ماسەلەنى ەندى ارنايى قۇرىلعان قوعامدىق كەڭەس باقىلاۋدا ۇستاماق. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى جونىندەگى مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ ورىندالۋىن, ياعني الەۋمەتتىك جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ۇيلەردى سالۋ-ساتۋدى قاداعالايتىن قوعامدىق كەڭەستىڭ كەشە العاشقى وتىرىسى ءوتتى. وعان ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باقىتجان ساعىنتاەۆ توراعالىق ەتتى. قوعامدىق كەڭەس «بايتەرەك» ۇلتتىق باس­قارۋشى حولدينگى باستاماسىمەن قۇرىلدى. ناقتىراق ايتقاندا, كەڭەس مۇشە­لەرى تۇرعىندارعا قۇرىلىس قارقىنىن, باعدار­لاماعا قاتىسۋعا تىلەك بىلدىرۋشىلەردىڭ ءتىزىمىن, پاتەرلەردىڭ ءادىل ءبولىنۋىن قاداعالاپ, ۇدايى حابارلاپ وتىراتىن بولادى. قوعامدىق كەڭەسكە ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باقىتجان ساعىنتاەۆ, پارلامەنت ءماجىلىسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى داريعا نازارباەۆا, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ وكىلدەرى, وبلىس اكىمدەرى مەن ولاردىڭ ورىنباسارلارى, قۇرىلىس كومپانيالارى مەن جەكە ينۆەس­تورلار, ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ وكىلدەرى, «بايتەرەك» ۇبح باسشىلىعى جانە وعان تيەسىلى ەنشىلەس قۇرىلىمدار – «قازاقستان يپوتەكالىق كومپانياسى» اق, «بايتەرەك دەۆەلوپمەنت» اق, سونىمەن قاتار, جۋرناليستەر وداعى باسقارماسىنىڭ توراعاسى سەيىتقازى ماتاەۆ مۇشە. كەشە قوعامدىق كەڭەستىڭ العاشقى وتىرىسىنا ونىڭ مۇشەلەرىنىڭ بارلىعى قاتىسىپ, تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسى اياسىنداعى تۇيتكىلدى ماسەلەلەردى تالقىلادى. وتىرىستا ءمالىم بولعانداي, ەلىمىزدە الداعى بەس جىلدا 1,5 ملن. شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي, ياعني 29 مىڭ الەۋمەتتىك جالعا بەرىلەتىن پاتەر سالۋ جوسپارلانعان. اعىمداعى جىلدىڭ وزىندە عانا 487 مىڭ شارشى مەتر جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي سالۋ كوزدەلگەن. «قازiرگi ۋاقىتتا قازاقستان بويىنشا, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق قورىندا 300 مىڭ ادام پاتەر كەزەگiندە تۇر. ولاردىڭ 130 مىڭنان استامى – حالىقتىڭ الەۋمەتتiك ءالسiز توپتارى, 124 مىڭى –بيۋدجەتتiك جانە مەملەكەتتiك قىزمەتكەرلەر, 44 مىڭى – جەتiمدەر. بۇل كەزەكتiڭ سانى ۇلعايىپ كەلەدi. «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا قۇرىلىس كومپانيالارى سالعان 29 مىڭنان استام پاتەر ساتىپ الىنباق. ارەندالىق پاتەرلەردiڭ 60 پايىزى الماتى, استانا, شىمكەنت, اقتوبە قالالارىندا جانە 40 پايىزى – وبلىس ورتالىقتارىندا, مونوقالالاردا, اۋىلدىق پۋنكتتەردە ورنالاسقان», دەدى پرەمەر-ءمينيستردىڭ بiرiنشi ورىنباسارى ب.ساعىنتاەۆ. سونداي-اق, ول ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, ايماقتاردىڭ دامۋ باعدارلامالارىنا ارەندالىق تۇرعىن ۇيلەردiڭ قۇرىلىسى سالاسىندا تيiستi وزگەرiستەر ەنگiزiلگەنىن اتاپ ءوتتى. «باعدارلاما بويىنشا, شاعىن پاتەرلەرگە باسىمدىق بەرiلەدi. وسىلايشا, بiر بولمەلi پاتەر – 33 شارشى مەتر, ەكi بولمەلi – 45 شارشى مەتر جانە ءۇش بولمەلi پاتەر 62 شارشى مەتردi قۇرايتىن بولادى. 50 شارشى مەتردi قۇرايتىن كەيiن ساتىپ الۋ قۇقىعى بار ارەندالىق پاتەرگە اي سايىن 56 مىڭعا تارتا تەڭگە, ساتىپ الۋ قۇقىعى جوق ارەندالىق پاتەرگە اي سايىن 28 مىڭ تەڭگە شىعادى», دەدi بiرiنشi ۆيتسە-پرەمەر. ونىڭ اتاپ وتكەنiندەي, پاتەرلەردi بەرۋ بارىسىندا كوپبالالى جانە تولىق ەمەس وتباسىلارىنا, مۇگەدەك بالالارى بار وتباسىلارىنا, ورالماندارعا, مەملەكەتتiك جانە بيۋدجەتتiك مەكەمە قىزمەتكەرلەرiنە باسىمدىق بەرiلەدi. سونىمەن قاتار, پاتەرلەردiڭ 50 پايىزى ۇيلەنگەندەرiنە 3 جىلدان كەم ەمەس, 35 جاسقا دەيiنگi جاس وتباسىلارىنا ۇلەستiرiلەدi. «ۇكiمەتتە ايماقتارمەن بiرگە جەرگiلiكتi دەڭگەيدە جەر تەلiمدەرiن ءبولۋ, كوممۋنيكاتسيانى جۇرگiزۋ, باعدارلامانىڭ ورىندالۋ بارىسى, ۇمiتكەرلەردi تاڭداۋداعى اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا بiز ءاردايىم سەلەكتورلىق جيىن وتكiزiپ وتىرامىز», دەدى ب. ساعىنتاەۆ. «جىل سوڭىنا دەيiن جالعا بەرۋ ماقساتىندا پاتەرلەردi ساتىپ الۋ جانە قۇرىلىسىن جۇرگiزۋ بويىنشا اي سايىنعى جوسپارلار جاسالدى. ناۋرىزدا العاشقى 1357 جالعا بەرىلەتىن پاتەردi استانا, الماتى, كوكشەتاۋ, قوستاناي جانە سەمەي قالالارىندا پايدالانۋعا بەرەمiز. «بايتەرەك» حولدينگi اتالمىش پاتەرلەر بويىنشا كەلiسiمشارتتار جاسادى جانە جەرگiلiكتi ورگاندارعا پاتەرلەردiڭ ماعلۇماتتارىن جiبەردi. اكiمدiكتەر سوعان وراي ۇمiتكەرلەردiڭ قورىتىندى تiزiمiن جاساپ بiتۋi تيiس. 20 ناۋرىز جانە 1 ءساۋiر ارالىعىندا بiز 1357 پاتەردi ۇلەستiرiپ بiتۋiمiز كەرەك», دەپ تولىقتىردى ول. بيىل ارەندالىق ماقساتقا 78,7 ملرد. تەڭگەگە 4,7 مىڭ شارشى مەتر بولاتىن بار­لىعى 9740 پاتەر سالىنادى جانە ساتىپ الىنادى. وسى رەتتە «پاتەرلەردi ۇلەستiرۋدەگi اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتۋدە بiزدiڭ قوعامدىق كەڭەستiڭ ءرولi وراسان زور», دەپ اتاپ ءوتتi ب.ساعىنتاەۆ. ال پارلامەنت ءماجىلىسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى داريعا نازارباەۆا كەڭەس وتىرىسى بارىسىندا جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسىن باقىلاۋ ءۇشىن «جەدەل جەلى» قۇرۋ قاجەتتىگى جايىندا وي تاس­تادى. «زاڭنامالاردىڭ بۇزىلۋى, قۇرىلىس مەرزىمدەرىنىڭ كەشىكتىرىلۋى, پاتەرلەردىڭ ساپاسىنىڭ سىن كوتەرمەيتىندىگى سىندى فاكتىلەرگە جول بەرمەۋ قاجەت. مەنىڭشە, ءبىزدىڭ قوعامدىق كەڭەستە «جەدەل جەلى» ۇيىمداستىرۋ كەرەك سياقتى. وندا ازاماتتار حابارلاسىپ, كەزەكتە تۇرعاندارعا قاتىستى ادىلەتسىز شەشىمدەردىڭ ورىن الۋى, قۇرىلىس مەرزىمىنىڭ كەشىكتىرىلۋى, پاتەردىڭ ساپاسىزدىعى جايىندا اقپارات بەرە الار ەدى», دەدى د.نازارباەۆا. سونداي-اق, ول مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باعدارلاماسىنىڭ تابىستى بولۋى پاتەرگە مۇقتاج جانداردىڭ باسپانالى بولۋىمەن ايقىندالاتىنىن ايرىقشا اتادى. «استانا مەن الماتىدا جانە تاعى دا بىرقاتار قالالاردا باستالاتىن باعدارلامانىڭ تابىستىلىعى شارشى مەتر­لەرمەن نەمەسە يگەرىلگەن قارجى كولەمىمەن ەمەس, شىن مانىندە پاتەرگە مۇقتاج جانداردىڭ باسپانالى بولۋىمەن ايقىندالادى», دەدى ول. ونىڭ اتاپ وتۋىنشە, الەۋمەتتىك جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ۇيلەردى سالۋ پايىزى قىمبات نەسيەلىك زايمدارعا شىنايى بالاما بولۋى ءتيىس. «بايتەرەك» حولدينگى اتالعان باعدارلاما بويىنشا پاتەرلەردى سالۋدا جانە ساتۋدا, سونىمەن قاتار ۇمىتكەرلەردى ىرىكتەۋگە قاتىستى ماسەلەلەردىڭ زاڭدى ءارى ءادىل بولۋىنا ايرىقشا نازار اۋدارۋى ءتيىس», دەدى د.نازارباەۆا. قوعامدىق كەڭەستىڭ وتىرىسى ەندى ءۇش ايدا ءبىر رەت وتكىزىلىپ تۇرماق. دينارا بىتىكوۆا, «ەگەمەن قازاقستان».