الەمدىك قارجى داعدارىسىنىڭ قيىندىعىن ءبىرىنشى كەزەكتە ءىرى قۇرىلىس كومپانيالارى, جىلجىمايتىن م ۇلىك سالاسى سەزىنگەنى كەشە عانا. دۇنيە ءجۇزىن شارپىعان كۇيزەلىس ەلىمىزدەگى ۇلەسكەرلەردى دە اينالىپ وتكەن جوق. بانكروتقا ۇشىراعان كومپانيالارعا قوسىلىپ شاراسىز قالعان, ايلاكەرلەرگە الدانعان ۇلەسكەرلەر باسپانالى بولۋدان ءۇمىتىن ۇزگەن كەزدە مەملەكەت باسشىسىنىڭ پارمەنىمەن ۇكىمەت تاعدىرشەشتى قادامدارعا بارعانى ايان.
كەشە ەلباسى الماتىداعى ۇلەسكەرلەردىڭ ءبىر بولىگىنە ءوز قولىمەن پاتەر كىلتتەرىن تاپسىرىپ, “احسەل” حولدينگىنىڭ قۇرىلىس كومپانياسى تۇرعىزعان “احسەلكەنت” قالاشىعىنا “اقكەنت” دەگەن ادەمى اتاۋ سىيلادى.
الماتىنىڭ اق تاڭى كەشە شىجعىرىپ اتقانىنا قاراماستان, جۇزدەگەن ۇلەسكەر ەرتەلەتىپ جاڭا قونىستارىنا قاراي اسىققان ەكەن. ويتكەنى, ەلباسىنىڭ قولىنان كىلت الىپ, ەلباسىنىڭ تىكەلەي ىقپالىمەن ءۇيلى بولۋ باقىتى ەكىنىڭ بىرىنە بۇيىرماعان. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىن الىستان بايقاعان ەل شىلدەنىڭ اپتاپ كۇنىنە كۇيىپ تۇرعانىن ءاپ-ساتتە ۇمىتىپ, قۋانا قارسى الدى. كوپتىڭ شىنايى ىقىلاسىن سەزىنگەن ەلباسى بىردەن قونىس تويمەن قۇتتىقتاۋدى باستادى.
– سىزدەر قازىر قۋانىشتى ءساتتى باستان كەشىرىپ تۇرسىزدار! 1436 الماتىلىق بۇگىن پاتەر العالى تۇر. مىناۋ قالاشىقتىڭ اتىن مەن “اقكەنت” دەپ اتادىم, “اق قالا” دەگەن ءسوز. الماتىنىڭ ادەمى جەرىندە تۇرعان بۇل كەشەندە مەكتەپ تە, بالاباقشا دا بولادى. دۇكەندەرىڭىز دە بولادى. الاتاۋدىڭ باۋرايىندا, الماتىنىڭ ەڭ ادەمى جەرىندە ورنالاسقان قالاشىقتا ەلگە بارلىق جاعداي جاسالادى, – دەدى ەلباسى.
مەملەكەت باسشىسى:
– دۇنيە ءجۇزىن شارپىعان قارجى داعدارىسى كەزىندە سىزدەر ۇلەسكەرلەر بولىپ, وزدەرىڭىز قۇرىلىس كومپانيالارىن تاۋىپ الىپ, وزدەرىڭىز اقشالارىڭىزدى بەرىپ, اياعىندا نە اقشاسىز, نە پاتەرسىز قالدىڭىزدار. بۇل جەردە مەملەكەتتىڭ ەشقانداي مىندەتى جوق ەدى. “وزدەرىڭىز قالاي بەرسەڭىزدەر, سولاي تابىڭىزدار” دەپ قويا سالۋعا بولادى. دۇنيە جۇزىندەگى ءتارتىپ سولاي. وعان قاراماي, ەلىمىز ءدال وسى جەرگە 16,5 ميلليارد تەڭگە ءبولدى. اقشا ەشقايدان كەلىپ تۇسپەيدى. سوندىقتان دالادا قالدىرماعان مەملەكەتكە سىزدەر ريزا بولۋلارىڭىز كەرەك بارلىق جاعدايدا. مەملەكەتتىڭ جاعدايى كوتەرگەن سوڭ وسىنداي قادام جاساپ وتىر. ەگەردە قازاقستاننىڭ جاساپ جاتقان جۇمىسى, كۇردەلى ەكونوميكالىق رەفورمالاردىڭ جەمىسى بولماسا, مەملەكەتتىڭ قالتاسىندا قاراجاتى بولماسا, بۇل ماسەلە شەشىلمەيتىن ەدى. بۇل تاۋەلسىزدىكتىڭ التىن بەسىگى بولعان قالاعا دەگەن قامقورلىقتىڭ ءبىر بولىگى بولىپ سانالادى, – دەدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ اقيقات سوزىنە ۇلەسكەرلەر رياسىز ىقىلاسپەن قول سوعىپ, قوشەمەت ءبىلدىردى.
ەلباسى ۇلەسكەرلەردىڭ قاراجاتىن قالتاسىنا باسىپ كەتكەندەر جازاسىز قالمايتىندىعىن, كىنالى ادامداردىڭ مۇلكى تاركىلەنىپ, ءتيىستى شارالار قولدانىلاتىندىعىن اتادى. تالاي جانداردىڭ تاعدىرىنا كۇيزەلىس اكەلگەن قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ جەتەكشىلەرى تابىلىپ تا, تەرگەلىپ تە جاتقانىن ايتتى.
وسىدان كەيىن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى الماتىداي شىرايلى شاھار ەشقاشان مەملەكەت نازارىنان تىس قالمايتىندىعىن اتادى.
– ماسەلەن, مۇندا جولايرىقتار قۇرىلىسى, مەترو, سپورتتىق جانە مادەني نىساندار سالىنۋدا. بۇل قالادا ازيادا ويىندارى ءوتكەلى وتىرعاندىقتان, الماتىلىقتار ءۇشىن كوپتەگەن سپورت نىساندارى تۇرعىزىلىپ جاتىر. سول سياقتى سپورت سارايى مەن مەدەۋ كۇردەلى جوندەۋدەن وتۋدە. كوممۋنيكاتسيالار مەن جولدار تارتىپكە كەلتىرىلۋدە. سپورتپەن شۇعىلدانىپ, دەمالىستى ءساندى وتكىزۋ ءۇشىن جاعداي جاسالىنۋدا – مۇنىڭ ءبارى مەملەكەتتىڭ الماتى مەن الماتى تۇرعىندارىنا دەگەن انىق قامقورلىعى, – دەگەن ەلباسىنىڭ سوزىنە ەشكىم كۇمان كەلتىرمەس.
وسى كۇندەرى الماتى ازيادا الدىنداعى قاربالاس دايىندىقتى باستان وتكىزىپ وتىر. نەگىزگى كوشەلەردىڭ ءبارى قايتا قوپارىلىپ, جاياۋ جۇرگىنشىلەر جولدارى تۇبەگەيلى قايتا جاسالىنۋدا. كارى اعاشتار كەسىلىپ, اباي داڭعىلى قايتا جاسانىپ جاتقان جايى بار. مەدەۋ مەن شىمبۇلاققا باستايتىن دوستىق داڭعىلى دا قايتا تۋعانداي جاڭعىرتىلدى.
مۇنداي زاماناۋي, تاماشا ءۇيلەر بۇرىن-سوڭدى الماتىدا سالىنباعانىن اتاعان ەلباسى بۇل تۇرعىن ۇيلەر ءبىرىنشى كەزەكتەگى ەكەندىگىن, جىل سوڭىنا دەيىن نەسيەگە جانە ءوز قاراجاتىنا ساتىپ الا الاتىندار ءۇشىن تاعى دا 2 300 پاتەر پايدالانۋعا بەرىلگەلى وتىرعاندىعىن جەتكىزدى.
راسىندا تۇرىك باۋىرلار سالعان تۇرعىن ۇيلەر تۇگەلىمەن اياقتالىپ, يەسىنە ەڭ باستى كەرەك-جاراعىنا دەيىن سايلانىپ بەرىلدى. ياعني, اقكەنتتىڭ تۇرعىندارى باسپانالارىنا كىرىپ العاننان كەيىن جىل بويى ءبىر-بىرلەرىنىڭ مازاسىن الىپ, تاعى دا جوندەپ, تارسىلداتىپ-تاسىنىپ جاتپايدى.
باس جوسپار بويىنشا رايىمبەك داڭعىلى مەن ياساۋي كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىندا باتىسقا جانتايىپ, 44 گەكتار جەردى الىپ جاتقان اقكەنت قالاشىعىندا 89 تۇرعىن ءۇي بوي كوتەرۋى ءتيىس. جوبا مارەسىنە جەتكەن كەزدە قالانىڭ ىشىندەگى قالادا 35 مىڭ ادام تۇرمىس كەشەتىن بولادى.
ەلباسى اتاعانداي, كەشەننىڭ ىشىندە مەكتەپ, ەكى بالاباقشا, ەمحانا مەن باسقا دا حالىققا قاجەتتى نىساندار كەزەگىمەن تۇرعىزىلماق. كەشەننىڭ قۇرىلىسى “سامۇرىق-قازىنا” ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى” اق تاراپىنان قارجىلاندىرىلىپ وتىرعاندىعىن اتاپ وتكەن ءجون.
– مەن دە سىزدەرمەن قوسىلىپ قۋانىپ تۇرمىن. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ارقاسىندا ەلدىڭ كورەر راحاتى مەن قىزىعى مول بولادى, – دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى.
وسىدان كەيىن ەلباسى ۇلەسكەرلەردى وزىنە ءتان ادەمى قالجىڭىنا بولەپ, بۇكىل 1436 ادامعا قاتارىنان كىلت تاپسىرىپ تۇرا المايتىندىعىن ايتىپ, دەگەنمەن قونىس تويىن تويلاۋشىلاردىڭ ءبىر دەستەسىنە پاتەر كىلتتەرىن ۇسىندى. مۇنداي باقىتتى جانداردىڭ قاتارىندا مىنبەرگە كوتەرىلگەن قاتيرا دالابەكوۆا, سەرگەي پەروۆ, جانار باداۋباەۆا, كلارا ىبراەۆا, باقىتجان الىمباەۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ قولىنان كىلت الىپ, قوسىلا قۋانىپ تۇرعان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا العىستارىن ءبىلدىردى.
باسپانالى بولۋ باقىتىنا ۇلەسكەر باقىتجان الىمباەۆ جەتى ايلىق نۇرسۇلتان اتتى نارەستەسىن كوتەرىپ كەلگەن ەكەن. قۇرتاقانداي قولىن تولقي قىسقان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا نارەستە دە ۇمتىلىپ, ميكروفون ارقىلى قالاشىقتىڭ ەڭ كىشكەنتاي تۇرعىنىنىڭ داۋسى جاڭعىرىقتى…
الماتى قالاسىنىڭ اكىمى احمەتجان ەسىموۆ وتكەن جىلى قالادا 16 مىڭنان استام ۇلەسكەر بولسا, بيىل ونىڭ جارتىسىنان كوبى ءۇيلى بولىپ, ەندى 7400 ادام كەزەگىن كۇتىپ تۇرعانىن مالىمدەدى. جىل سوڭىنا دەيىن تاعى دا 4 600 ۇلەسكەر ءۇيلى بولماق. ال كەلەر جىلى 2 800 سالىمشى ءوز باسپانالارىنا قول جەتكىزەدى دە, ۇلەسكەرلەردىڭ ماسەلەسى اكىمدىكتىڭ كۇن تارتىبىنەن تۇبەگەيلى تۇسەتىن بولادى.
ايناش ەسالي, الماتى. سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.
