فوتو: parlam.kz
«ۇلتىمىزدا «جول ازابىن جۇرگەن بىلەدى» دەگەن تەرەڭ ماعىنالى ماتەل بار. بۇگىندە بۇل ءسوزدىڭ شىنايى ءمانىن كۇن سايىن جولعا شىققان قاراپايىم ازامات تا, جۇك تاسىمالداپ جۇرگەن كاسىپكەر دە, اۋىل مەن قالا اراسىندا جۇرگەن حالىق تا ايقىن سەزىنىپ وتىر. وسى تۇرعىدان العاندا, كولىك ينفراقۇرىلىمىنىڭ جاي-كۇيى تەك سالالىق ماسەلە ەمەس, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك پەن الەۋمەتتىك تۇراقتىلىقتىڭ كورسەتكىشى.
مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق قۇرىلتايدا اۆتوكولىك جولدارىن حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي جاڭعىرتۋ – ۋاقىت تالابى ەكەنىن ناقتى اتاپ ءوتتى. پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا سايكەس, ەلىمىزدە بىرقاتار ءىرى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار ىسكە اسىرىلىپ, جاڭا جولدار سالىنىپ, ەسكى باعىتتار كەڭەيتىلىپ جاتىر.
الايدا, وڭىرلەردەگى ناقتى جاعدايدى ساراپتاي كەلە, جول سالاسى جۇيەلى ماسەلەلەردەن ءالى دە ارىلا الماي وتىرعانىن اتاپ وتۋگە ءماجبۇرمىز», دەدى جاناربەك ءاشىمجان.
دەپۋتاتتىڭ پىكىرىنشە, كەيبىر رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار باعىتتاردا جولداردىڭ تارلىعى, قارسى باعىتتاعى كولىكتەردىڭ بەتپە-بەت قوزعالىسى, قوزعالىس قارقىنىنىڭ شامادان تىس جوعارى بولۋى, جول ينفراقۇرىلىمىنىڭ زاماناۋي تالاپتارعا ساي كەلمەۋى جول-كولىك وقيعالارىنىڭ جيىلەۋىنە تىكەلەي سەبەپ بولىپ وتىر.
ج.ءاشىمجان ءوز سوزىندە, ستاتيستيكالىق مالىمەتتەردى تىلگە تيەك ەتتى: ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ رەسمي دەرەكتەرىنە سايكەس, 2025 جىلى رەسپۋبليكا جولدارىندا 32 مىڭنان استام جول-كولىك وقيعاسى تىركەلگەن. پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى 14 ميلليوننان استام جول قوزعالىسى ەرەجەسىن بۇزۋ دەرەكتەرىن انىقتاعان. ونىڭ ىشىندە جىلدامدىقتى اسىرۋ, قاۋىپسىزدىك بەلدىگىن تاقپاۋ جانە كولىك باسقارۋ كەزىندە ۇيالى تەلەفون پايدالانۋ فاكتىلەرى باسىم.
سونىمەن قاتار, پوليتسيا ورگاندارى 41 مىڭنان استام جول تەكسەرۋىن جۇرگىزىپ, 90 مىڭعا جۋىق جول كەمشىلىگىن انىقتاعان. جول جامىلعىسىن ءتيىستى دەڭگەيدە جوندەپ ۇستاماعانى ءۇشىن 7,4 مىڭ لاۋازىمدى جانە زاڭدى تۇلعا جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان.
«بۇل دەرەكتەر جول ساپاسىنا قاتىستى مەملەكەتتىك باقىلاۋدىڭ جەتكىلىكسىز ەكەنىن, ال كەي جاعدايلاردا مەردىگەرلەر مەن جاۋاپتى ورگانداردىڭ فورمالدى جاۋاپكەرشىلىكپەن شەكتەلىپ وتىرعانىن كورسەتەدى», دەدى ج.سادىقان ۇلى.
سونداي-اق دەپۋتات وڭ ناتيجە بەرگەن ناقتى شارانى اتاپ ءوتتى.
«وڭ ناتيجە بەرگەن ناقتى شارالاردىڭ ءبىرى – رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوجولداردا ورتاشا جىلدامدىقتى باقىلاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ. بۇل جۇيە جۇمىس ىستەيتىن باعىتتاردا جول-كولىك وقيعالارىنان قازا تاپقاندار سانى ايتارلىقتاي ازايعان. اتالعان تاجىريبە جول قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرۋدا ينجەنەرلىك جانە تسيفرلىق شەشىمدەردىڭ شەشۋشى ءرول اتقاراتىنىن دالەلدەپ وتىر.
مەملەكەت باسشىسى ەرەكشە اتاپ وتكەن قىزىلوردا – جەزقازعان, قاراعاندى – جەزقازعان, بەينەۋ – سەكسەۋىل, قۇلسارى – اقتوبە – حرومتاۋ, «باتىس قىتاي – باتىس ەۋروپا» حالىقارالىق ءدالىزى, سونداي-اق سارىاعاش ماڭىنداعى اينالما جول سەكىلدى جوبالار – جاي عانا جول قۇرىلىسى ەمەس, ەلدىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن كۇشەيتەتىن ستراتەگيالىق نىساندار. الايدا بۇل جوبالار ساپاسىز سالىنسا, مەرزىمىندە اياقتالماسا نەمەسە ءتيىمدى پايدالانىلماسا – بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ ىسىراپ بولۋىنا جانە ازاماتتاردىڭ ومىرىنە تىكەلەي قاۋىپ تونۋىنە اكەلەدى», دەدى دەپۋتات.
جاناربەك سادىقان ۇلى وسىعان بايلانىستى, ۇكىمەت تاراپىنان جول قۇرىلىسى مەن جاڭعىرتۋ جۇمىستارىنا قاتىستى باقىلاۋدى تۇبەگەيلى كۇشەيتۋ, جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن مەردىگەر ۇيىمداردىڭ ناقتى ءارى دەربەس جاۋاپكەرشىلىگىن بەكىتۋ اسا وزەكتى دەپ سانايتىنىن ايتا كەلە, اتالعان ماسەلەلەردى جۇيەلى شەشۋ ءۇشىن ۇكىمەتتەن مىناداي شارالاردى جەدەل تۇردە قولعا الۋدى سۇرادى:
- جول ساپاسىن مەملەكەتتىك باقىلاۋدى كۇشەيتۋ: قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ ساپاسى, جوبا-سمەتالىق قۇجاتتامانىڭ ساقتالۋى جانە قۇرىلىس نورمالارى بويىنشا تۇراقتى ءارى ناقتى مونيتورينگ جۇرگىزۋ.
- تاۋەلسىز حالىقارالىق ساراپتاما ينستيتۋتىن ەنگىزۋ: ءىرى جوبالارعا جانە پايدالانۋعا بەرىلگەن جولدارعا تاۋەلسىز اۋديت جۇرگىزۋ.
- مەرزىمگە قاتاڭ باقىلاۋ تەتىگىن ەنگىزۋ: ءار جوبا كەزەڭى بويىنشا ناقتى كەستە بەكىتىپ, كەشىگۋ ءۇشىن جەكە جاۋاپكەرشىلىك بەلگىلەۋ.
- قۇرىلىس بارىسىن ونلاين باقىلاۋ جۇيەسىن قۇرۋ: حالىققا اشىق تسيفرلىق پلاتفورما ارقىلى ءار جوبا بويىنشا جۇمىس بارىسىن كورسەتۋ.
- مەرزىم مەن ساپا تالاپتارى بۇزىلعان جاعدايدا قاتاڭ سانكتسيالار قولدانۋ: ايىپپۇل سالۋ, مەملەكەتتىك تاپسىرىستان شەتتەتۋ, ليتسەنزيالىق شەكتەۋلەر ەنگىزۋ.
- بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ ءتيىمدى جۇمسالۋىن قامتاماسىز ەتۋ: ءار جوبا بويىنشا شىعىنداردىڭ اشىق ەسەبىن جۇرگىزۋ, ارتىق شىعىنداردى انىقتاۋ.
- قۇرىلىس تەندەرلەرىنىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ: فاۆوريتيزم مەن سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن بولدىرماۋ.
- جول قاۋىپسىزدىگى ينفراقۇرىلىمىن كۇشەيتۋ: جول بەلگىلەرى, جارىقتاندىرۋ, جاياۋ جۇرگىنشى وتكەلدەرى, اۆاريالىق ايماقتاردى حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي جابدىقتاۋ.
«بۇل شارالار ازاماتتاردىڭ ءومىرى مەن قاۋىپسىزدىگىن قورعاپ قانا قويماي, قازاقستاندى ورتالىق ازياداعى جەتەكشى كولىك-لوگيستيكا حابىنا اينالدىرۋعا ناقتى سەرپىن بەرەدى دەپ سەنەمىز», دەپ تۇيىندەدى ءسوزىن جاناربەك ءاشىمجان.
كوپتەن كۇتكەن جاڭالىق: قىزىلوردا – جەزقازعان اۆتوجولى اشىلدى
