جۇرەك تۋلاتقان جىرلار

37 جاسىندا باقيعا اتتانعان ايگىلى الەكساندر پۋشكيندى رەسەيلىك ادەبيەتشىلەر: «ول سەرگەي ەسەنين مەن ميحايل لەرمونتوۆقا قاراعاندا «اقساقالدىق» جاسقا جەتتى عوي», دەپ ازىلدەيدى ەكەن. وسىلايشا, ولار ەسەنيننىڭ – 30, لەرمونتوۆتىڭ 26 جاسىندا باقيلىق بولعانىن تۇسپالداسا كەرەك. ەسەنيننىڭ دە, 29 جاسىندا تەڭىزگە باتقان اعىلشىن پەرسي ءشيلليدىڭ دە تاعدىرى – تۇڭعيىق تراگەديا...

جوعارىدا ايتقان اقىنداردىڭ قاي-قايسى­سى بولسىن, ادەبيەت الەمىندە ءوز ورنىن قال­دىرعانىنا ەشكىمنىڭ تالاسى جوق. ايتسە دە, جيىرما جاسقا جەتپەي ءوز وتىنا ءوزى كۇيگەن تالانتتار دا از ەمەس. ولاردىڭ قاتارىندا قازاق اقىندارى دا بارشىلىق. ورنەگى وزگەشە تالانتتاردىڭ تاۋقىمەتكە تولى تاعدىرى كىمدى دە بولسىن تولعاندىرماي قويماسا كەرەك.

دارا دارىنىمەن ەرەكشە كوزگە تۇسكەن سوقپاعى سونى اقىنداردىڭ ءبىرى – سالتانات اباشەۆا. شىناشاقتاي كەزىنەن شىمىر شۋماقتارىمەن دارالانعان اقىن 20 جاسىندا جارىق جالعانمەن قوش ايتىسادى دەپ كىم ويلاعان؟ سۇيەگىنە ءسوز سىڭگەن, جۇرەگىنە پوەزيا قوناقتاعان تالانتتىڭ جىرلارىنان وكىنىش پەن وكسىكتىڭ ءۇنى ەستىلەتىندەي مە, قالاي؟

«داۋا بولماي تىرلىكتىڭ قۇرعىر ەمى,

وزەگىمدى وكىنىش تىلگىلەدى.

جۇرەككە جول سالسام دەپ جاس قالامىم,

قولدان سۋسىپ كەتە مە, كىم بىلەدى؟

جارىق تا ءبىر مەن ءۇشىن, مولا دا ءبىر,

نازى باسىم نە دەمەس نالا كوڭىل.

اڭداۋسىزدا اتىلعان وق سەكىلدى,

وسىنشاما كەلتە مە ەڭ, شولاق ءومىر؟

ءوزىمدى-ءوزىم زەردەلەپ ۇعىنعانشا,

جالعان, جالعان, جالت بەردىڭ بۇرىلعانشا.

ولمەگەنىم سول مەنىڭ – جۇرت كوڭىلىندە

جان جۇرەكتى جالعىز جول جىرىم قالسا»,

دەپ جىرلاعان ون توعىز جاستاعى اقىننىڭ ىشكى الەمىندەگى استاڭ-كەستەڭ سەزىم سەرگەلدەڭى ءبىزدى دە تولعاندىرماي قويمايتىنى انىق.

اقىننىڭ جانىن نەندەي مۇڭ تۇمانداي تورلادى ەكەن؟ ول نەلىكتەن «وسىنشا ما كەلتە مە ەڭ, شولاق ءومىر؟» دەپ جىرلادى؟ جاۋابى جوق وسى ءبىر ساۋال ءبىزدىڭ دە جانىمىزعا شوق ءتۇسىرىپ, جۇرەگىمىزدى تىلگىلەي تۇسەتىنى اقيقات قوي. ول جيىرماعا جەتپەي جاتىپ ءومىر مەن ءولىمنىڭ ءمانىن ۇعىپ قويدى ما دەيمىز دولبارلاپ. كىم ءبىلسىن... ايتەۋىر ونىڭ مۇڭعا تولى شۋماقتارى ءبىزدى ءوز الەمىنە تارتا تۇسەدى.

«اڭساۋمەنەن جەتە الماي ارمانىما,

ىلىنگەم بە قاسىرەت قارماعىنا.

كەتكىم كەلىپ تۇرادى, وكپەم كەۋىپ,

ءومىر دەگەن وزەننىڭ ار جاعىنا»,

دەيدى اقىن تاعى ءبىر ولەڭىندە تاعدىرىنا وكپەسىن جاسىرا الماي.

ونىڭ ارتىندا ايتارلىقتاي كوپ ولەڭ قالعان جوق. ءبىراز جىل بۇرىن تابيعات تامىرشىسى اتانعان قازاقتىڭ عاجاپ اقىنى قۋاندىق شولاق قىزىنىڭ ولەڭدەرى باستاپقىدا كوڭىلىنەن شىقپاعانىن دا ايتقان ەدى. كىم ءبىلسىن, سالتانات اقىن تالعامپاز اكەسىنەن جاسىرىپ, تالاي جىرىن جىرتىپ تاستاعان دا بولار. الايدا ارتىندا قالعان ون شاقتى جىرىنىڭ قاي-قايسىسى بولسىن جۇرەككە سالماق سالاتىنى انىق. ونىڭ وتكىر ولەڭدەرى وقىرماننىڭ جۇرەگىنەن جول تاپقانىنا دا ءشۇبامىز جوق. بىرەر جىل بۇرىن اكەسى دە كەلمەستىڭ كەمەسىن مىنگەن ەدى...

«كوكىرەگىمە قابىلداپ سايتان وعىن,

قۇردىمعا اۋىپ قۇمىقتى ايتار ءانىم.

داۋا تاپپاي جانىما داۋىل كۇنگى,

ەسكەگى جوق قايىقتاي شايقالامىن.

تۇتامدانىپ ءۇمىتتىڭ قۇلاش ءجىبى,

قۇلاعىما قايعىنىڭ ۇلاستى ءۇنى.

جيرەندىرىپ بارادى شىندىعى جوق,

ادىلەتسىز ءومىردىڭ لاستىعى»,

دەپ كەلەتىن شۋماقتارىنان سالتاناتتىڭ جانىن الدەبىر قايعىنىڭ جەگىدەي جەگەنىن سەزىنگەندەي كۇي كەشەمىز.

ونىڭ ساناساق قوس قولدىڭ ساۋساعىنداي عانا بولاتىن ولەڭدەرى سومكەسى مەن شامادانىنىڭ قالتالارىنان تابىلىپتى. ال ءبىر-ەكى جىرى 2007 جىلى جارىق كورگەن «تۇساۋكەسەر» اتتى جەرگىلىكتى جاستاردىڭ ولەڭدەرى توپتاسقان ۇجىمدىق جيناققا ەنگەن ەكەن. سونىڭ ءبىرى – جوعارىدا ءبىز اتاپ وتكەن «كەتكىم كەلىپ تۇرادى» دەگەن ولەڭى. تاقىرىبىنىڭ ءوزى جۇرەككە سالماق سالاتىنى انىق...

«قيىن ەكەن جەتۋى باقىتقا ادام,

بەرمەدى مە مۇرشا الدە ۋاقىت ماعان.

قاڭقام كەۋىپ, سۇلباسى ساعىمدانعان,

بۇل دۇنيەگە سىيماستان كەتىپ بارام»,

دەپ باستالاتىن جاس اقىننىڭ شۋماعىنداعى ءاربىر تارماق ساي سۇيەگىڭدى سىرقىراتاتىنى ءسوزسىز. كىمگە وكپەلەدى, نەگە نالىدى دەگەن سانسىز ساۋال كوكەيدە ىركىلىپ تۇرىپ قالادى.

ءيا, بالا كۇنىنەن ولەڭنىڭ تۇنىعىنان قانىپ ىشكەن سالتاناتتىڭ جىرلارى راسىندا دا قۋاتتى ەدى. ونى جوعارىداعى شۋماقتاردىڭ ءوزى دە ايقىنداپ تۇر عوي. ءبىزدىڭ جانىمىزعا باتاتىنى – ونىڭ فانيمەن ەرتە قوشتاسقانى. ال تاعدىرى – شەشىلمەگەن جۇمباق. جاۋابى جوق جۇمباقتى ەشكىم شەشە المايدى...

جامبىل وبلىسى