قامكوڭىل قىزداردىڭ كوز جاسى

وڭىرلىك پروكۋراتۋرانىڭ دەرە­گىنشە, 2023 جىلى جەلەزين اۋدانىن­دا ەر ادام جەتىم قىزدى زورلاعاننان كەيىن, قىلمىسى انىقتالاتىنىن بىلگەن سوڭ ءوزىن ءوزى اتىپ ولتىرگەن. ول زايىبى ەكەۋى جەتىمدەر ۇيىنەن بەس بىردەي بالانى اسىراپ العانى انىقتالدى. بۇل بالالار 2002–2009 جىلدارى دۇنيەگە كەلگەن. الايدا 2022 جىلى قامقورشىلارى ءبىزدى تىڭدامايدى دەگەن جەلەۋمەن بارلىعىن بالالار ۇيىنە قايتا وتكىزىپ تاستايدى. سولاردىڭ ءبىرى – 16 جاستاعى قىز مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن وتكەندە الگىندەي كەلەڭسىزدىك بەلگىلى بولعان.

وسى جاعدايدى ەسكەرگەن وبلىس­تىق پروكۋراتۋرا بىلتىر بالالار ۇي­لەرى مەن مامانداندىرىلعان مەكە­مەلەردە تاربيەلەنىپ جاتقان, كامە­لەت جاسىنا تولماعان قىز بالا­لار­دى دارىگەرلىك تەكسەرۋدەن وتكىزۋ­گە پارمەن بەرگەن. مۇنداي مەدي­تسينالىق تەكسەرۋلەر «حالىق دەنساۋ­لىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» كودەكسىندە, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ 2020 جىلعى ارنايى بۇيرىعىندا كورسەتىلگەن.

– بىلتىر قاراشا ايىندا جە­تىم بالالار مەن اتا-اناسىنىڭ قام­قورلىعىنسىز قالعان بالالارعا, سونداي-اق الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتەتىن 10 مەملەكەتتىك مەكەمەگە تەكسەرۋ جۇرگىزىلدى. ولاردىڭ بارىسىندا 10 جاستان 16 جاسقا دەيىنگى تاربيەلەنۋشىلەردى (ونىڭ ىشىندە گينەكولوگيالىق) مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن وتكىزۋگە باستاماشى­لىق جاسالدى. تەكسەرۋلەر ناتيجەسىن­دە قىز بالالاردىڭ جىنىستىق تيىس­پەۋشىلىگىنە قاتىستى قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتار (قىلمىستىق كودەكستىڭ 121 جانە 122-باپتارى) جاساۋدىڭ 8 دەرەگى انىقتالدى جانە سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋلەردىڭ بىرىڭعاي تىزىلىمىندە تىركەلدى, – دەيدى پاۆلودار وبلىسى پروكۋرورى­نىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ەرجان دۇيسەكەنوۆ.

بالالار ۇيلەرى بويىنشا اتال­عان تەكسەرۋ بيىل ازىرشە جۇر­گىزىل­­مەگەن. بىراق وبلىس بويىنشا جال­پى جاعدايداعى تەكسەرۋ­لەر تۇ­راق­تى وتكىزىلىپ كەلەدى. جىل باسى­نان بەرگى رەسمي ستاتيستيكا­لىق مالى­مەت­تەرگە سۇيەنسەك, كامەلەتكە تول­­ما­عاندار­عا جىنىستىق تۇرعىدان زورلىق دەرەكتەرى بويىنشا 35 سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋ تىركەلگەن.

– 2024 جىلى سايكەس كەزەڭدە مۇنداي 40 جاعداي تىركەلگەن ەدى. ياعني كورسەتكىش 12,5%-عا تومەندەگەن. نەگىزىنەن مۇنداي وقيعالاردا جا­بىر­لەنۋ­شىلەردىڭ تانىس تۇلعا­لارى كۇدىككە ىلىنەدى. جاعداي­لاردىڭ كوبى پاۆ­لودار, اقسۋ قالا­لارىندا, بايان­اۋىل, اققۋلى اۋداندارىندا بولعان, – دەپ تولىقتىردى ە.دۇيسەكەنوۆ.

ال بالا قۇقىقتارى جونىندەگى وڭىر­لىك ۋاكىل ساۋلە شاكەنوۆا كامە­لەتكە تولماعان جاسوسپىرىمدەر ارا­سىندا زورلىق-زومبىلىققا قاتىس­تى تىركەلگەن قىلمىس سانى ءوسىپ بارادى دەپ ەسەپتەيدى. پرو­كۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ كەيىنگى ەسەپ­تەرى سونى ايعاقتايدى. ونىڭ پىكى­رىنشە, كەلەڭسىز جاعدايلار بويىنشا ستاتيستيكانىڭ ءوسۋى الدىن الۋ شارالارىنىڭ السىزدىگىن بىلدىرمەيدى. بۇل جەردە قوعام اراسىندا كوپتەن جاسىرىلىپ كەلگەن كەيبىر جايتتاردىڭ دا بەتى اشىلىپ جاتىر. 2024 جىلى قولدانىستاعى نور­ماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرگە ون­داعان تۇزەتۋلەر مەن جاڭا باپتار ەن­گ­ىزىلىپ, كامەلەتكە تولماعاندارعا قارسى قىلمىستار ءۇشىن جاۋاپكەر­شى­­لىكتى قاتاڭداتىلۋى دا سەبەپ بولعان.

– جۋىقتا وڭىرلىك پروكۋ­راتۋرادا كامەلەتكە تولماعان­دار اراسىنداعى قىلمىستىڭ الدىن الۋ ماسەلەلەرىنە ارنالعان ۆەدومستۆ­وارالىق كەڭەس ءوتتى. مەن جىنىستىق قول سۇعىلماۋشىلىققا قارسى قىلمىستاردى تەرگەيتىن ارنايى جەدەل-تەرگەۋ توبىن قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىس جاسادىم. مۇنداي قىلمىستىق ىستەردىڭ ەرەكشەلىگى ايقىن. تيىسىنشە بۇل ءتاسىلدىڭ جاس قىز بالالارعا قاتىستى جاسالاتىن قىلمىستاردى اشۋ كەزىندە نازىك جايتتاردى انىقتاۋعا سەپتىگى تيەدى, – دەيدى ومبۋدسمەن.

سونداي-اق ول مەكتەپ پسيحولوگ­تەرىنىڭ ازدىعى دا كوپ جاعدايدا ماسەلە تۋدىراتىنىن جەتكىزدى. وڭىردەگى كەيبىر مەكتەپتە 2 مىڭنان اسا وقۋشى ءبىلىم الادى, ال شتات بويىنشا 2 پسيحولوگ قانا جۇمىس ىستەيدى. ماماندار بۇعان دەيىن ۇسىنعان نورما – 500 وقۋشىعا 1 پسيحولوگ نورماسى ءالى كۇنگە ءنورماتيۆتى قۇقىقتىق اكتىلەرگە ەنبەگەن.

وتكەن جىلى ەرتىس-بايان وڭىرىن­دە بالالاردى زورلاۋ وقيعا­لارى جيىلەپ كەتكەنىن ايتىپ دابىل قاققان ەدىك. اينالدىرعان ءبىر اپتا­نىڭ ىشىندە كامەلەت جاسىنا جەتپەگەندەردى زورلاۋدىڭ ءتورت بىردەي دەرەگى تىركەلدى. اسىرەسە, ءبىر عانا مايقايىڭ كەنتىندە ءۇش بىردەي وقيعا انىقتالعانى قوعام وكىلدەرىن ويلاندىردى. ءبىر جاعدايدا وگەي اكەسى مەكتەپتە وقيتىن قىزىن زورلاپ كەلگەن بولسا, تاعى بىرىندە 2008 جىلعى ۇل مەن 2009 جىلعى قىز بالانى ەكى ەر ادام زورلاعانى تۋرالى اقپارات تارادى. ەكى جاعداي­دا دا پەداگوگتەردىڭ قىراعى­لىعى قىلمىستىڭ دەر كەزىندە اشىلۋىنا تۇرتكى بولدى. ماسەلەن, جابىر­لەنۋشى 2009 جىلعى قىز بالا كوللەدجدە وقيدى. وتكەن جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا ونىڭ كۇندەلىكتى ساباق ۇستىندە سەلقوس, اۋرۋشاڭ بولىپ بارا جاتقانىن كورگەن ۇستا­زى مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن ءوتۋدى ۇسىنعان. ناتيجەسىندە, 15 جاس­تاعى قىزدىڭ جۇكتى ەكەنى انىق­تال­عان. ماسەلەنى ءارى قاراي زەردە­لەي تۇسكەندە بۇل وقيعادا ءجابىر كورگەن قىز عانا ەمەس, 2008 جىلعى باۋىرى دا زارداپ شەككەنى بەلگىلى بولدى. قازىر ولار اناسىنىڭ تاربيەسىندە.

پاۆلودار وبلىسى