يران يسلام رەسپۋبليكاسى حالىقارالىق دەڭگەيدە بەدەلى زور مەملەكەت ءارى ەلىمىزدىڭ ورتا شىعىستاعى سەنىمدى سەرىكتەسى ەكەنى راس. ەلىمىزگە يران دەلەگاتسياسى اكەلگەن 27 كونە قولجازبانىڭ كوشىرمەلەرى ءXVىىI عاسىرداعى قازاق تاريحى مەن مادەنيەتىنە ارنالعان.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ اتاپ وتكەندەي, باۋىرلاس قوس حالىقتىڭ تاريحى – تامىرلاس, سالت-ءداستۇرى جانە مادەنيەتى – ۇقساس. وعان دالەل بىرقاتار تاريحي دەرەك بار.
ماسەلەن, ۇلى جىبەك جولى قازىرگى قازاقستان مەن يران دالاسى ارقىلى وتكەن. ۇلى جىبەك جولى تەحنولوگيانىڭ, ءدىننىڭ تارالۋىنا, سونداي-اق مادەني-رۋحاني قاتىناستىڭ تەرەڭدەۋىنە ىقپال ەتتى. يران مۇراعاتتارىندا قازاق حاندىعى, ونىڭ جاۋجۇرەك حالىق ەكەنى تۋرالى جازبالار ساقتالعان. تاۋكە حان مەن شاح سۇلتان حۋسەين اراسىندا تىعىز قارىم-قاتىناس ورناعان. ەكى ەل وكىلدەرى ماسكەۋدە كەزدەسىپ, يران ەلشىسى قازاق دالاسىنا ساپارمەن كەلدى دەگەن تاريحي مالىمەتتەر دە ايتىلادى. ابىلقايىر حان ءنادىر شاحقا ەلشى جىبەرىپ, بايلانىستى دامىتۋعا نيەت بىلدىرگەنىن دە بىلەمىز.
سونداي-اق تۇركىستانداعى ازىرەت سۇلتان كەسەنەسىندەگى ايگىلى تايقازان يران شەبەرى ابدەلازيز شارافۋددين تەبريزيدىڭ شەبەرحاناسىندا جاسالعان. تىلىمىزدە پارسى سوزدەرى دە كوپ. عالىمدار تىلدىك قورىمىزداعى پارسى سوزدەرىنىڭ ۇلەسى ءتورت پايىز دەپ سانايدى. اتاپ ايتساق, استانا, پايدا, كورپە, داۋرەن, ءدارى, دارۋمەن, اۋلا, ورازا جانە تاعى باسقا سوزدەر بار. بۇگىندە يراننىڭ سولتۇستىگىندەگى گۇلستان پروۆينتسياسىنىڭ گورگان, باندار-تۇرىكمەن جانە كۇمبەد-كاۆۋس قالالارىندا بەس مىڭنان استام قازاق تۇرادى. ءفيردوۋسيدىڭ «شاحناماسى» مەن ونىڭ كەيىپكەرلەرى تۇران حالىقتارىنا دا جاقىن. قازاق اقىنى اباي فيردوۋسي, حافيز, ساادي سياقتى پارسى شايىرلارىنىڭ شىعارمالارىمەن تانىس بولعان. يران دەلەگاتسياسى اكەلگەن كونە قولجازبالاردىڭ كوشىرمەلەرى ءXVىىI عاسىرداعى قازاق تاريحى مەن مادەنيەتىنە ارنالعان.
كورمەدە ۇسىنىلعان قولجازبالاردا قازاق حاندىعىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق احۋالى, كورشى ەلدەرمەن قارىم-قاتىناسى, ايماقتاعى باسەكەلەستىك, تۇركىستاننىڭ ساياسي-ەكونوميكالىق جاعدايى, رەسەي پاتشالىعىنىڭ قازاق ايماقتارى مەن حاندىقتارىنا قاتىستى ارەكەتتەرى تۋرالى ساراپتامالار بار. سونداي-اق قازاق دالاسىندا كومىر, تەمىر, مىس, قورعاسىن جانە بيريۋزا كەنىشتەرىنىڭ تابىلىپ, ءوندىرۋ جولدارى سيپاتتالعان دەرەكتەر قويىلعان.
