سۋرەت: allsee.team
– مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ جاساندى ينتەللەكتىنى ءبىلىم سالاسىنا ەنگىزۋگە تاپسىرما بەردى. وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى تاراپىنان قانداي جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر؟
اسىلبەك احمەتجانوۆ:
– مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى جاڭا وقۋ جىلىندا ورتا ءبىلىم ۇيىمدارىندا جاساندى ينتەللەكتىنى وقۋ بارىسىنا ەنگىزۋ جۇمىسىن باستادى. العاشقى كەزەڭدە قاۋىپسىز ءارى جاۋاپتى قولدانۋدى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا اۋقىمدى ساۋالناما جۇرگىزىلىپ, ونىڭ ناتيجەسىندە بىرقاتار قۇجات دايىندالدى. اتاپ ايتقاندا, جاساندى ينتەللەكتىنى مەكتەپتەردە, كوللەدجدەردە پايدالانۋ جونىندەگى ەتيكالىق ستاندارتتار, نۇسقاۋلىقتار, 2025–2029 جىلدارعا ارنالعان ەنگىزۋ تۇجىرىمداماسى ازىرلەندى. قازىر وقۋشىلارعا ارنالعان ونلاين كۋرستار ىسكە قوسىلىپ, مۇعالىمدەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا ءۇش دەڭگەيلى مودەل ەنگىزىلدى. وسى ۋاقىتقا دەيىن 180 مىڭنان استام پەداگوگ جاساندى ينتەللەكت نەگىزدەرىن يگەردى. جۇمىس جالعاسىپ جاتىر. ى.التىنسارين اتىنداعى ۇلتتىق ءبىلىم اكادەمياسى بازاسىندا ارنايى ۇلتتىق زەرتحانا قۇرىلىپ, جاڭا وقۋ رەسۋرستارىن ازىرلەۋ قولعا الىندى.
– جاساندى ينتەللەكتىنى ءبىلىم جۇيەسىنە قالاي دۇرىس ەنگىزۋ قاجەت, قازىرگى جۇيەدە قاتەلىكتەر بار ما؟
اسحات ايماعامبەتوۆ:
– بۇگىندە ءبىلىم جۇيەسىندە تسيفرلىق تەحنولوگيالار مەن جاساندى ينتەللەكت ەنگىزۋ ۇدەرىسى قىزۋ تالقىلانىپ جاتىر. دەگەنمەن شەشىمىن تاپپاعان تۇيتكىلدەر از ەمەس. ەڭ الدىمەن ۇستازداردىڭ دايىندىعى الاڭداتادى. قولداعى دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, پەداگوگتەردىڭ از بولىگى عانا جاڭا پلاتفورمالارمەن ەركىن جۇمىس ىستەي الادى. بۇل – ءبىلىم مازمۇنىن جاڭارتۋعا ۇلكەن كەدەرگى. مەكتەپتەر مەن كوللەدجدەردە دە ايقىن باعىت جوق. سالادا باستاما بار, بىراق جۇيەلىلىك جەتىسپەيدى. مۇعالىمدەردىڭ بىلىكتىلىگى ءالسىز, دەرەكتەردىڭ قاۋىپسىزدىگى كۇماندى, باعدارلامالاردىڭ مازمۇنى زامان تالابىنا ساي ەمەس.
اسىلبەك احمەتجانوۆ:
– مەكتەپتەردە جاساندى ينتەللەكتىنى پايدالانۋ ءتورت نەگىزگى باعىتتا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. اتاپ ايتساق, قاۋىپسىزدىك, باسقارۋ, وقۋ بارىسى, باعالاۋ جۇيەسى. قاۋىپسىزدىك سالاسىندا بيومەتريالىق جۇيەلەر ارقىلى وقۋشىلاردىڭ مەكتەپكە كەلۋىن اۆتوماتتى تىركەۋ, اتا-انالارعا حابارلاما جىبەرۋ, اسحانادا قول ارقىلى تولەم جاساۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلىپ وتىر. باسقارۋ باعىتىنا وقۋ كەستەسىن اۆتوماتتى قۇراستىرۋ, ادىستەمەلىك جوسپارلاۋ, اناليتيكالىق داشبورد قۇرۋ كىرەدى. وقۋ بارىسىندا جاساندى ينتەللەكت وقۋلىقتاردى تسيفرلاندىرىپ, رەپەتيتور قىزمەتىن اتقارىپ, ساباق جوسپارىن, تەستىلەر مەن پرەزەنتاتسيالاردى اۆتوماتتى تۇردە قۇراستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ۆيزۋاليزاتسيا, سيمۋلياتسيا, چات-بوت سياقتى قۇرالدار دا كەڭىنەن ەنگىزىلمەك. ال باعالاۋ جۇيەسىندە تاپسىرمالاردى اۆتوماتتى تەكسەرۋ, جەكە كەڭەس بەرۋ, تەست ناتيجەلەرىن ساراپتاۋ جانە كاسىبي باعدار بەرۋ شەشىمدەرى قاراستىرىلعان. بۇل باعىتتا وتاندىق ستارتاپتار دا بەلسەندى. ماسەلەن, «الاقان مەكتەپ» جوباسى الاقاننىڭ ۆەنا قۇرىلىمىن تانۋ ارقىلى بيومەتريالىق تولەمدى ەنگىزسە, «پروتەكتور» جۇيەسى اگرەسسيۆتى مىنەز-ق ۇلىق پەن بۋللينگتى انىقتاپ, جاۋاپتى ماماندارعا اۆتوماتتى حابارلاما جىبەرەدى. «زەرەك» جوباسى مەكتەپ اكىمشىلىگىنە ءدال سول ساتتە دەرەكتەردى تالداۋعا مۇمكىندىك بەرسە, «AI Kitap» تسيفرلىق وقۋلىقتى وقۋشىنىڭ دەڭگەيىنە قاراي بەيىمدەلىپ, ءالسىز تۇستارىن تولىقتىرادى. «تەست KZ» پلاتفورماسى ۆيرتۋالدى كومەكشى رەتىندە وقۋشىلارعا تاۋلىك بويى قولداۋ كورسەتىپ, مۇعالىمدەرگە ساباق جوسپارىن اۆتوماتتى قۇراستىرۋعا جاردەمدەسەدى.
اسقار ماقسات ۇلى:
– جاساندى ينتەللەكتىنى ءبىلىم سالاسىنا ەنگىزۋدىڭ ەڭ دۇرىسى – ونى بىردەن «مۇعالىمدى الماستىراتىن سۋپەرروبوت» رەتىندە كورۋ ەمەس. الەمنىڭ ءوزى ءالى تاڭ اتقاننان كەش باتقانعا دەيىن جي-مەن جۇمىس ىستەيتىن دەڭگەيگە جەتكەن جوق. سوندىقتان اقىرىن ءجۇرىپ, انىق باسقان دۇرىس. ءبىز تاجىريبەمىزدە مىنانى انىق كوردىك: وقۋشىلار جاساندى ينتەللەكتىمەن تىكەلەي سويلەسكەندە ونىڭ الگوريتم ەكەنىن بىردەن سەزەدى. ياعني بالامەن تىكەلەي سويلەسەتىن چاتبوت جاساۋ – باستاپقىدا كورىنگەندەي ءتيىمدى ەمەس. بالاعا «ChatGPT» مە, باسقا مودەل مە, ايىرماشىلىعى بولمايدى. سوندىقتان جي-ءدى «وقۋشىعا جاۋاپ بەرەتىن قۇرال» رەتىندە ەمەس, مۇعالىم مەن مەنتوردىڭ ەكىنشى ميى رەتىندە قولدانۋ الدەقايدا ءونىمدى. جاساندى ينتەللەكت ەڭ الدىمەن مۇعالىمنىڭ ۋاقىتىن ۇنەمدەۋگە ءتيىس. مەكتەپ مۇعالىمدەرى اپتاسىنا 40 ساعات جۇمىس ىستەسە, سونىڭ 20-سى دايىندىققا عانا كەتەدى. كمج جاساۋ, پرەزەنتاتسيا قۇراستىرۋ, ماتەريال اۋدارۋ – وسىنىڭ ءبارىن جاساندى ينتەللەكت اۆتوماتتاندىرا الادى. مۇعالىمگە ارتىلعان اۋىرتپالىق ازايسا, ول ەنەرگياسىن بالاعا جۇمسايدى. مىنە, پايدا بولاتىن ناقتى اسەر وسى. جي ءبىلىم سالاسىنا ءبىر-اق ماقساتتا ەنۋى كەرەك. الدىمەن مۇعالىمنىڭ جۇگىن جەڭىلدەتەتىن قۇرال رەتىندە, ءارى قاراي وقۋ بارىسىنىڭ بەلگىلى بولىكتەرىن اۆتوماتتاندىراتىن كومەكشى رەتىندە. قازىرگى جۇيە قالىپتاسىپ ۇلگەرگەن جوق, سوندىقتان بىزدە قاتەلەسپەۋگە مۇمكىندىك بار.
– جاساندى ينتەللەكتىنى ءبىلىم جۇيەسىنە ەنگىزۋ تۋرالى كوپ تالقىلانادى. ناقتى قانداي ۇسىنىستاردى ەسكەرۋ قاجەت؟
مادينا تىنىباەۆا:
– الدىمەن ۇيرەتۋ ماسەلەسى. بىلتىر پەداگوگتەردىڭ قىسقامەرزىمدى جوسپار دايىنداۋ بارىسىن زەرتتەگەندە, جاساندى ينتەللەكت قۇرالدارىن قولدانعان مۇعالىمدەردىڭ ۋاقىتى ايتارلىقتاي ۇنەمدەلەتىنى انىقتالدى. بۇل ۋاقىتتى ولار وقۋشىلارعا ارناي الادى. سوندىقتان ءبىلىم جۇيەسىندە جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانۋدىڭ ارنايى پەداگوگيكالىق ادىستەمەسىن ازىرلەۋ ماڭىزدى. الەمدە بۇل باعىتتا اۋستراليا, سونداي-اق وەسر سىندى ۇيىمدار ءوز فرەيمۆوركتارىن جاساپ ۇلگەردى. ەلىمىزدە دە وسىنداي ۇلتتىق باعدار قاجەت. بۇل پەداگوگتەرگە ناقتى باعىت بەرەدى ءارى وقۋ باعدارلامالارىنا ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەردى جۇيەلەۋگە مۇمكىندىك تۋعىزادى.
ەكىنشى ماسەلە – رەتتەۋ. يۋنەسكو ۇسىنىپ وتىرعانداي, جاساندى ينتەللەكتىنىڭ فۋنكتسيونالى مەن اسەرىن رەتتەۋ, اسىرەسە الەۋمەتتىك سالادا, اسا ماڭىزدى. بۇگىندە الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ الگوريتمدەرى جاستاردى وي ەڭبەگىن پايدالانۋعا يتەرمەلەمەيدى. سوندىقتان بالالاردىڭ پسيحيكالىق ساۋلىعى مەن قاۋىپسىزدىگىن قورعاۋ تەتىكتەرى ەنگىزىلۋگە ءتيىس.
ءۇشىنشى باعىت – الدىن الۋ. ساراپشىلار بالالاردىڭ سىني ويلاۋ قابىلەتىنىڭ السىرەۋ قاۋپىن ەسكەرتەدى. ويتكەنى جاساندى ينتەللەكت تەستىلەردى بالالاردان دا جاقسى ورىندايدى. سوندىقتان كەي ەلدەردە جازباشا جۇمىستاردىڭ ورنىنا اۋىزشا ەمتيحان مەن وفلاين تەستىلەۋ ەنگىزىلىپ جاتىر. بۇل اكادەميالىق ادالدىقتى ساقتاۋدىڭ ءتيىمدى جولى.
ەلىمىز ءۇشىن بىرنەشە ۇسىنىس بار. بىرىنشىدەن, «Kazdigital مektebi» پلاتفورماسىن قۇرۋ ارقىلى ديرەكتورلار مەن بۇكىل مەكتەپ جۇيەسىن جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانۋعا مىندەتتەۋ قاجەت. ەكىنشىدەن, جي-ءدى قولدانۋ جونىندەگى شەكتى انىقتاۋ ماڭىزدى. ۇشىنشىدەن, پەداگوگتىڭ تسيفرلىق ءبىلىم سالاسىنداعى كاسىبي ستاندارتىن ەنگىزۋ كەرەك. سونداي-اق جاساندى ينتەللەكتىنىڭ بىلىمگە ىقپالىن جۇيەلى باعالاۋ ماقساتىندا ۇلتتىق كەڭەس توبىن قۇرۋ ۇسىنىسىن ەسكەرۋ قاجەت.
– جاساندى ينتەللەكت ءبىلىم سالاسىن قالاي وزگەرتەدى, بۇگىنگى جۇيە وزگەرە مە؟
اسقار بولات:
– جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ءبىلىم سالاسىنا ىقپالى كۇننەن-كۇنگە كۇشەيىپ كەلەدى. بۇرىن مۇعالىمنىڭ شەبەرلىگىنە عانا تاۋەلدى بولعان كوپتەگەن ۇدەرىس قازىر تەحنولوگيا ارقىلى جۇيەلى تۇردە ىسكە اسىپ جاتىر. سونىڭ ءبىرى – وقىتۋدى قىزىقتى ەتە وتىرىپ, بالانىڭ نازارىن اۋدارۋعا باعىتتالعان تاسىلدەر. قازىرگى گەيميفيكاتسيا ەلەمەنتتەرى وقۋشىنى تەك ويىنمەن اۋەستەندىرۋگە ەمەس, ونىڭ ىشكى ىنتاسىن وياتىپ, العان ءبىلىمىن سول ساتتە بەكىتۋگە ارنالعان ناقتى قۇرالعا اينالدى. سونىمەن قاتار نەيروجەلىنىڭ ەڭ كەڭ تاراعان قولدانىلۋى – مۇعالىمدەرگە كومەكشى بولاتىن جي اسسيستەنتتەر. بۇعان دەيىن مۇمكىن ەمەس كورىنگەن نارسە بۇگىندە قالىپتى ۇردىسكە اينالدى. جي ساباق جوسپارىن ازىرلەيدى, ماتىندەردى تالدايدى, ءتۇسىندىرۋدىڭ ءتۇرلى نۇسقاسىن ۇسىنادى, ءتىپتى وقۋشىنىڭ قاتەلەرىن سارالاپ, مۇعالىمگە دايىن تالداۋ بەرەدى. بۇل تەحنولوگيا مۇعالىمنىڭ ورنىن باسپايدى, كەرىسىنشە, ونىڭ ۋاقىتىن ۇنەمدەپ, ناعىز پەداگوگيكالىق جۇمىسىنا كوڭىل بولۋگە جاعداي جاسايدى. جي اكەلىپ جاتقان ەڭ ۇلكەن وزگەرىس – ءار وقۋشىنىڭ جەكە وقۋ جولىن قالىپتاستىرۋى. بۇرىن سىنىپ ءبىر جوسپارمەن جۇرەتىن, ال بالالاردىڭ قابىلەتى مەن قابىلداۋ جىلدامدىعى ءارتۇرلى ەكەنى ەسكەرىلمەيتىن. قازىرگى جۇيەلەر ءار بالانىڭ دەڭگەيىن, قارقىنىن, مىقتى جانە ءالسىز تۇستارىن دەربەس تالداپ, سول كورسەتكىشكە ساي باعدار ۇسىنا الادى. بۇل وقىتۋدى ءبىر قالىپتان شىعارىپ, ءبىلىمدى شىنايى تۇرعىدا جەكە باعىتقا بەيىمدەۋ مۇمكىندىگىن اشىپ
وتىر.
نۇرلان قياسوۆ:
– جاساندى ينتەللەكت ءبىلىم سالاسىن وزگەرتە الا ما دەگەن سۇراق ورىندى. ءيا, ول بارلىق تەڭسىزدىكتى تولىق جويىپ جىبەرە المايدى. بىراق, ەڭ ماڭىزدىسى, مۇمكىندىكتى تەڭەستىرۋگە جاقسى اسەر ەتە الادى. الەۋمەتتىك جاعدايى قيىن, قولداۋى از, باستاپقى مۇمكىندىگى ءالسىز بالالارعا جي جاڭا جول اشادى. ولاردىڭ وقۋ قارقىنىن ارتتىرىپ, بىلىمگە قولجەتىمدىلىگىن كەڭەيتەدى. بىرەۋلەر مويىنداسا دا, بىرەۋلەر جوققا شىعارسا دا, قازىرگى ءبىلىم جۇيەسىندە تەڭسىزدىك ءالى بار. ءدال وسى جەردە تسيفرلىق تەحنولوگيا مەن جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ءرولى ايقىندالا تۇسەدى. ولار بالانى تەك اقپاراتقا قول جەتكىزۋمەن شەكتەمەيدى, ونىڭ ءوز قابىلەتىن اشۋىنا, ىنتاسىنىڭ ويانۋىنا جاعداي جاسايدى. ياعني جي وقۋشىنى ورتاق ستاندارتقا ەمەس, ءوزىنىڭ دەڭگەيىنە ساي جولمەن جەتەلەيدى. ارينە, جي-ءدى دۇرىس قولدانباعان جاعدايدا كەي جوبالار ايىرماشىلىقتى ازايتۋ ورنىنا كۇشەيتىپ جىبەرۋى مۇمكىن. بىراق عىلىمي تۇرعىدا ويلاستىرىلعان, ناقتى پەداگوگيكالىق مودەلمەن ەنگىزىلگەن جاساندى ينتەللەكت بىلىمدەگى الشاقتىقتى ازايتادى, وقۋ ساپاسىن ارتتىرادى جانە ءار بالانىڭ ءوز الەۋەتىن جۇزەگە اسىرۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.
دايىنداعان –
ايتولعان ءجۇنىسحان,
«Egemen Qazaqstan»
